"Ταξίδια με τον Ηρόδοτο",Ρίσαρντ Καπισίνσκι

Ταξίδια,πολιτικές θέσεις και άλλα τινά,διόλου ατάκτως ερριμμένα σ΄ένα απολαυστικό πόκετ.

σειρά pocket εκδ.Μεταίχμιο,
μετάφραση Ζώγια Μαυροειδή 

Ο διάσημος Πολωνός δημοσιογράφος Ρίσαρντ Καπισίνσκι σ΄αυτό του το βιβλίο -δεν έχω διαβάσει άλλο- δεν κρύβει την απέχθειά του για τα σταλινοκομμουνιστικά χρόνια της πατρίδας του και καυτηριάζει συνεχώς το καθεστώς.Τον διάβασα προσεχτικά,καταλαβαίνω πολύ καλά γιατί μπορεί να σιχαίνεται τον Στάλιν -δεν είναι ο μόνος άλλωστε- μα επειδή οι καλοί λογαριασμοί κάνουν τους καλούς φίλους θα πω ευθέως ότι νόμιζα πως επρόκειτο για τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις αυτού του πολυσυζητημένου και μαχητικού ρεπόρτερ που όργωσε όλον τον πλανήτη οπότε ναι,περίμενα μεν να είναι καλογραμμένες ,με την σπιρτάδα του οξυδερκούς και ψημένου στα δύσκολα γραφιά που πρέπει να περιγράψει τα πάντα και φυσικά και την πολιτική κατάσταση των χωρών που επισκέπτεται κάνοντας ό,τι συνειρμούς και συνδέσεις εκείνος κρίνει ελκυστικότερες αλλά διαπιστώνοντας ότι ο Καπισίσνκσι κάθε τρεις και λίγο αναφέρεται μονομερώς/εμμονικά/αφοριστικά στον Στάλιν (πουλάει, υποψιάζομαι, ακόμα το παραπέτασμα ως θέμα)και δεν βλέπει το ίδιο επικριτικά και τα υπόλοιπα σκατά της παγκόσμιας πολιτικής ,ξενέρωσα.
Εκ των υστέρων διαπίστωσα πάντως ότι δεν είμαι η μόνη (εδώ κι εδώ) που βρήκα (έστω τα δικά μου εγώ) θέματα. Υπάρχει από χρόνια μια καλή συζήτηση για το είδος τελικά που υπηρετεί η γραφή του Καπισίνσκι και γενικότερα έχει ενδιαφέρον όλο το περί συνδυασμού λογοτεχνίας με δημοσιογραφία (και από την ανάποδη,δημοσιογραφίας με λογοτεχνία) θέμα. 
Ο Πολωνός μετρ του ρεπορτάζ Ρίσαρντ Καπισίνσκι, πριν ξεκινήσει τα ταξίδια του στο εξωτερικό, ως ξένος ανταποκριτής της χώρας του,έλαβε ως δώρο τις "Ιστορίες"του Ηροδότου.Οι ιστορίες αυτές τον συντρόφευαν επί χρόνια στις περιπλανήσεις του στην Ινδία, την Κίνα και την Αφρική. Στο βιβλίο του αυτό ο Καπισίνσκι,ακολουθώντας τα βήματα του πρώτου ιστοριογράφου, ανακαλεί πρόσφατα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα στα οποία υπήρξε ο ίδιος αυτόπτης μάρτυρας, αντιπαραβάλοντάς τα με αυτά που κατέγραψε ο Ηρόδοτος. Αυτή η πορεία μνήμης αναδεικνύει τον Αλικαρνασσέα ως τον πρώτο ρεπόρτερ, ως εκείνον που πρώτος ανακάλυψε στους "άλλους" τον καθρέφτη μέσα στον οποίο μπορούμε να κοιταχτούμε για να κατανοήσουμε οι ίδιοι καλύτερα τον εαυτό μας.
Διάβαζα για τις Ινδίες ας πούμε και τους Βραχμάνους τσουπ ο Στάλιν,μετά στην Κίνα ξανατσουπ ο Στάλιν,κατόπιν στην Αφρική ξαναματατσουπ ο ακατονόμαστος,τα γκουλάνγκ,τα κουπόνια,τα χοντροκομμένα αγαθά στα κακάσχημα μαγαζιά του σιδηρού παραπετάσματος -λες κι αυτό ήταν το μοναδικό του πρόβλημα ή δεν είδε τις φαβέλες αλλού ο Καπισίνσκι- κι όλα τα σαχλά γνωστά που μας έχουν γανώσει μ΄αυτά το κεφάλι στην Δύση μη τυχόν και γίνουμε κομμουνιστές (sic),έλα όμως που όταν ζεις σε μια βυθισμένη σε γνησιότατο καπιταλισμό χώρα και οι ισχυροί σ΄έχουν διαλύσει με μια ακόμα κομμένη και ραμμένη προς όφελός τους κρίση,οι μονόπατες μπηχτές για το παραλίγο αντίπαλο δέος το κακαρωμένο από χρόνια,γραμμένες από την πένα του πιο αναγνωρισμένου και υμνημένου ρεπόρτερ/λογοτέχνη φαντάζουν,τι να πω,πώς να το θέσω, αφελείς,λίγες,αστείες.
Βέβαια ο έμπειρος και συστημικός και δικαίωμά του να΄ναι ό,τι θέλει Καπισίσνκι δεν νομίζω πως είχε την παραμικρή πρόθεση να μας κάνει να γελάσουμε,μάλλον ήξερε καλά τι ήθελε να διατυπώσει όταν έγραψε το βιβλίο του το 2005 και γι αυτό δεν βαφτίζει έτσι πανηγυρικά ούτε άνευ λόγου και αιτίας τον Ηρόδοτο πρώτο θιασώτη της παγκοσμιοποίησης,ούτε επιστρέφει ξανά και ξανά από αγνή φιλοσοφική διάθεση στο πολιτικοοικονομικό και όχι μόνο εκείνο ρεύμα/πρακτική που θέλει να έχει και θεωρητική έκφραση και γι αυτό ντύνει με αρχαιοελληνικής κοπής πολιτιστικό ένδυμα την αιώνια διαμάχη της (καλής και πολιτισμένης) Δύσης με την (βάρβαρη κι απολίτιστη) Ανατολή και αυτήν την κόντρα ζωής και θανάτου πολιτισμών την θέλει να έχει εκδηλωθεί ήδη από την αρχαιότητα με τους Περσικούς πολέμους να αποτελούν το κομβικό σημείο αναφοράς, όπου Δύση είναι η διαιρεμένη πλην θαυμαστή Ελλάδα που αυτή λόγω της γεωγραφικής της θέσης αποτελεί η έρμη μονίμως τον κυματοθραύστη και Ανατολή η κάτω από το μαστίγιο του (κακού) δεσπότη απέραντη πλέμπα ορδών αναλώσιμων δούλων.Σαν κάτι που το ξαναζούμε και τώρα δεν μας θυμίζει,με τις θρησκείες στην μέση πια,ε;





Αλλά κι έτσι,σαν έναν ιντριγκαδόρικο συνδυασμό ταλέντου και εμπειρίας και παρά την ευθεία ή αδέξια ή καλυμμένη στράτευση και να το δεχτώ τούτο το βιβλίο -διότι δεν θα κάτσω να το ψειρίσω άλλο- και να σταθώ μόνο στα πολλά ενδιαφέροντα εντός του -γιατί δεν είναι  διόλου απορριπτέο στο σύνολό του κι επίσης καλό είναι που σε βάζει να ασχοληθείς με πράγματα που έχεις ξεχάσει ή δεν τα ήξερες καν- δεν γίνεται να μην σχολιάσω αρνητικά κάτι άλλα μαργαριτάρια που ειλικρινά δεν καταλαβαίνω πως αφέθηκαν αδιόρθωτα ή χωρίς μια σημείωση.

Τα ταξίδια του Καπισίνσκι του 1950 και 1960 και 1970 και ούτω καθεξής που τα αποτύπωσε στο χαρτί εν έτει 2005 όταν ίντερνετ είχε ήδη κι ο τελευταίος δυτικός και ο πρώην παραπετασματικός ψωριάρης θα μπορούσε να τα΄χει περάσει από μια κρησάρα(διότι δεν γράφει ιστορικό μυθιστόρημα να εμφανίσει τον Ηρακλή ως εξωγήινο ερχόμενο καβάλα σε μη ραδιενεργή ηλιαχτίδα) .
Όμως αυτός ο ευλογημένος ο Ρίσαρντ,Θεός σχωρέστον,γράφει ανακρίβειες του τύπου: με την σειρά του ο Αλέξανδρος από την Τροία κλέβει την Ελένη,την γυναίκα του Έλληνα βασιλιά Μενέλαου και την οδηγεί στην Τροία ή οι Φοίνικες αρπάζουν στο ελληνικό λιμάνι Άργος την κόρη του βασιλιά ,την Ιώ,και την μεταφέρουν με πλοίο στην Αίγυπτο.
Πόσοι πια σ΄όλο τον κόσμο τον Πάρη τον ξέρουν και Αλέξανδρο ή ήταν λιμάνι το Άργος και πλωτό για καράβια ποτάμι ο Ίναχος,αν ναι,να ζητήσω ταπεινά συγγνώμη.
Εντόπισα κι άλλα,εκ των οποίων εκείνα που έχουν σχέση με τις ξένες χώρες,ιστορίες,μυθολογίες κτλ δεν μπορώ να ξέρω πόσο ακριβή είναι ή το αντίθετο.Επομένως από έλεγχο ιστορικό πάσχει το βιβλιαράκι,ευτυχώς έχει αυτήν την αναμφισβήτητη λογοτεχνικότητα που το καθιστά συμπαθές κι εύπεπτο,ένα όμορφα γραμμένο αρθροπαραμύθι για τόπους κοντινούς,μακρινούς,γοητευτικούς ή τραχείς στους οποίους ταξιδεύεις,ονειροπολείς αλλά και συνειδητοποιείς την τύχη σου που μπορείς να το κάνεις αυτό και τέλος πάντων περνάς δημιουργικές ώρες χάρη στον Καπισίνσκι και αν εσύ θες να ανακαλύψεις περισσότερα, του αναγνωρίζω ότι σου έχει ανοίξει και δείξει τον δρόμο. 
Εγώ τουλάχιστον αυτό προτίμησα να κάνω και ζημιωμένη δεν βγήκα καθώς για να μην τον αδικήσω επειδή έχει τσαγανό η γραφή του,να τα λέμε αυτά,άφησα τις πολιτικές ενστάσεις κατά μέρος και, κυρίως,επειδή έμαθα πράγματα, πχ για την ύπαρξη προσωπικοτήτων σαν τον Λεοπόλντ Σενγκόρ , για καταστάσεις και γεγονότα σ΄ ολόκληρη την υφήλιο που αγνοούσα.


ΥΓ.Ήθελα να΄ξερα τι ακριβώς και πώς επιμελούνται οι διάφοροι επιμελητές (τους οποίους γενικά έχω υπερασπιστεί πολλές φορές γιατί ξέρω ότι συχνά τους εκμεταλλεύονται) όταν  σε μας τελικά φτάνουν κείμενα που τα λάθη τους βγάζουν μάτι και πχ διαβάζουμε πέρσες κι αλλού Πέρσες κι άλλα πολλά,τέτοια εδώ,χειρότερα αλλού.

Σχόλια