"Το Βιβλίο του Τσαγιού",Οκάκουρα Κακούζο


Such a lonely day
And it's mine
It's a day that I'm glad I survived


("Lonely Day" ,System Of A Down


Στο μεταξύ,ας πιούμε μια γουλιά τσάι.Η λάμψη του απογεύματος φωτίζει τα μπαμπού,οι πηγές παφλάζουν χαρούμενες,στο τσαγερό μας αντηχεί το θρόισμα των πεύκων.Ας ονειρευτούμε το εφήμερο και ας παραμείνουμε στην έξοχη ανοησία των πραγμάτων.                                                                                                                   
Οκάκουρα Κακούζο



Ας το κάνουμε λοιπόν δίχως να μας πνίγουν φτιαχτές τύψεις,ας ονειρευτούμε το εφήμερο που μας αναλογεί και ας παραμείνουμε όσο χρειάζεται κι επιθυμεί η στραγγισμένη από ελπίδα καρδιά μας στην έξοχη ανοησία των πραγμάτων.Όλων των μικρών και μεγάλων,παράξενων, ανόητων και υπέροχων εκείνων πραγμάτων που μπορούμε να τα νιώθουμε/χαιρόμαστε ακόμα κι αν είμαστε κάτω από την βαριά σκιά της πολιτικής επικαιρότητας και της θλίψης που βάφει γκρίζο κι αυτόν τον Γενάρη σε μιαν Ελλάδα κατ΄ουσίαν ακέφαλη,ριγμένη όπως όπως στην ανάγκη της εύκολης αλληγορίας και της συμφωνημένης απόδρασης,ενόσω ανθρώπινα κορμιά ξεβράζονται κάθε,μα κάθε μέρα,στις ακτές της.
Ας το κάνει καθένας με τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την ιδιωτική του ανοησία των πραγμάτων, άλλος μέσω της τέχνης,άλλος μέσα από την φύση,μακριά από την κάλπικη κλάψα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που μετατρέπει τον θάνατο σε καρικατούρα και στατιστική.
Η ζωή μας είναι μικρή μα όχι λίγη,είναι ζεστό καρβέλι ψωμί που το γευόμαστε όσο το κρατάμε στα χέρια,μας πήραν την καλύτερη μπουκιά μα είμαστε ακόμα όρθιοι,ας ζήσουμε όπως θέλουμε εμείς και όσο προλαβαίνουμε ας γευτούμε, με τρόπο που δεν θα βλάψει τους άλλους,ό,τι παραμένει ανέγγιχτο από την βία των περιστάσεων.Είναι δικαίωμα και υποχρέωση.
Όσοι δεν μπορούν να νιώσουν το ασήμαντο των σημαντικών πραγμάτων μέσα τους έχουν την τάση να παραβλέπουν το σημαντικό των ασήμαντων πραγμάτων μέσα τους.


Ο Ιάπωνας Οκάκουρα Κακούτζο έγραψε το "Βιβλίο του Τσαγιού" το 1906 στα αγγλικά και κίνητρό του ήταν εκτός από την δική του εξωτερίκευση ιδεών για τις κουλτούρες Δύσης και Ανατολής να φανερώσει σε ευρύτερο κοινό την εκπληκτική εκείνη στιγμή στο άπειρο του χρόνου που η Ανατολή συναντιέται με την Δύση μέσα και με μια κούπα αχνιστό και ευωδιαστό τσάι περίτεχνα παρασκευασμένο.
Ο Οκάκουρα ,ένας άνθρωπος με δυτική παιδεία ως τα έντεκά του, ξέρει καλά ισορροπώντας μέχρι τότε ανάμεσα σε δυο πολιτισμούς εντελώς ανταγωνιστικούς ότι η μαγεία της μοναδικής αυτής στιγμής βρίσκεται στη υψηλή αισθητική της ιεροτελεστίας της παρασκευής τού τσαγιού που έχει ήδη γίνει ένας από τους πυλώνες της απω-ανατολικής κουλτούρας,έκφραση τέχνης και τρόπος ζωής, όντας και ο ίδιος στο χρονικό σημείο που η κουλτούρα αυτή, η πάτρια, αρχίζει να κεντρίζει για τα καλά το ενδιαφέρον της Δύσης αλλά και να δέχεται έντονα και τις δικές της επιδράσεις.Το τσάι και τα πάντα γύρω από αυτό έχουν ήδη αναχθεί σε κάτι πιο σημαντικό από περιέργεια των δυτικών και γνώση των ανατολιτών για ένα φυτό που τα μυστικά του πέρασαν από τους Κινέζους σοφούς και ιερείς ,τριών γενιών αυτοκρατοριών που απλώνονταν σε αχανείς εκτάσεις, στους αυτοκράτορες τής επί πολλά χρόνια περίκλειστης στον έξω κόσμο,δηλαδή τον δυτικό,Ιαπωνίας κι έχουν αρχίσει πλέον να οδεύουν στην ζηλιάρα και που τα θέλει όλα δικά της Δύση.Σε τι όμως πολύ περισσότερο και απείρως πιο σημαντικό έχει αναχθεί όλο αυτό ήδη;Σε φιλοσοφία!

Όπως οι διαφορές -αναφέρει στην σελίδα 41 του κομψού,μικρόσχημου βιβλίου που μεταφρασμένο στα ελληνικά από την Αλίνα Πασχαλίδου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ερατώ- ανάμεσα στις ποικιλίες του εκλεκτού κρασιού προσδιορίζουν τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά των διαφορετικών περιόδων και εθνοτήτων της Ευρώπης,έτσι και τα ιδεώδη του τσαγιού χαρακτηρίζουν τις ποικίλες τάσεις του πολιτισμού της Άπω Ανατολής.Το τσάι σε στερεά μορφή,που το έβραζαν,το τσάι σε σκόνη,που το χτυπούσαν,τα φύλλα του τσαγιού,που τα βουτούσαν στο καυτό νερό,ανταποκρίνονται, όλα,στις ευκρινώς διαφορετικές συναισθηματικές διαθέσεις των κινεζικών δυναστειών των Τανγκ,των Σουνγκ και των Μινγκ.

Και τι μας νοιάζει τι λέει ο δυτικοτραφής Οκάκουρα των αρχών του 20ού αιώνα ,θα αντιτείνει ο σημερινός πρακτικός αναγνώστης,στην εποχή μας υπάρχουν έτοιμα φακελάκια και μπλουμ στο καυτό νερό και τέρμα,τι τελετές και μυσταγωγίες ,δεν έχουμε χρόνο για τέτοια.
Μα ακριβώς!Η τελετή ,φίλε μου,θα του πω διαβάζοντάς του το από την σελίδα 54 -και βέβαια κάπου από το Υπερπέραν ο Οκάκουρα και αμέτρητοι λάτρεις /υμνητές της λεπτεπίλεπτης διαδικασίας της παρασκευής τσαγιού θα χαμογελάσουν ευχαριστημένοι-,η τελετή ήταν,ακριβώς έτσι θα του πω, και έφτασε μέχρι και στις μέρες μας,μέρες διαπόμπευσης της ομορφιάς,να είναι ένα αυτοσχέδιο θεατρικό έργο που η πλοκή του υφαινόταν και συνεχίζει να υφαίνεται γύρω από το τσάι,τα άνθη μα και τα ζωγραφικά έργα ή επομένως και για τα ζωγραφικά έργα!
Και το σημαντικότερο όλων ποιο είναι;Μα η διακριτική πλην ισχυρή φιλοσοφία ζωής που υπάρχει πίσω απ΄όλα αυτά,ο τεϊσμός,που δεν ήταν παρά -εξαρχής- μια ανώτερης ποιότητας μεταμφίεση του Ταοϊσμού,που μετασχημάτισε την τελετή του τσαγιού σε δημιουργία οικιακού καλλιτεχνικού έργου το οποίο καθένας μπορεί να σκηνοθετήσει και να ερμηνεύσει στην καθημερινότητά του δίνοντάς της απαράμιλλη ομορφιά,αξία και φινέτσα.

Το "Βιβλίο του Τσαγιού" χωρισμένο σε επτά μέρη είναι μια διεισδυτική και μαζί ευγενική και φιλική παράθεση της δυτικής περί της Ιαπωνίας αντίληψης, πυκνά και έξυπνα διατυπωμένης από αυτόν τον ξεχωριστό Ιάπωνα πολίτη,που όπως είπαμε έλαβε δυτική παιδεία,ευτυχώς όμως χωρίς να απωλέσει την βαθιά γνώση της παράδοσής του,οπότε μπόρεσε να μεταφέρει αργότερα ζωτικά στοιχεία από την μια στην άλλη και  τις έκανε να συναντηθούν στην κούπα της οικουμένης. Σε όλο το βιβλίο του ο Οκάκουρα Κακούζο προσφέρει γουλιές απόλαυσης με τις εύστοχες,εμπνευσμένες του παρατηρήσεις, τις πληροφορίες,σκέψεις,ιδέες και αναλύσεις της ιστορίας και της φιλοσοφίας του τσαγιού.


  • Η κούπα της οικουμένης
  • Οι σχολές του τσαγιού
  • Ταοϊσμός και Ζεν
  • Η αίθουσα του τσαγιού
  • Η εκτίμηση της τέχνης
  • Άνθη
  • Δάσκαλοι του τσαγιού

Το "Βιβλίο του Τσαγιού" προσφέρει στον αναγνώστη του 2016 μια νοερώς ευωδιαστή ανάσα από τα συνήθη διαβάσματά του,τον ταξιδεύει -κι ας ακούγεται κλισέ αυτό- στον κόσμο του τσαγιού που αχνίζει προσεχτικά βαλμένο σε κούπες φτιαγμένες επί τούτου από ουράνια πορσελάνη αρχικά (στο χρώμα του γαλάζιου ουρανού),από λευκή και φινετσάτη πορσελάνη κατόπιν ή και σε βαριές κούπες με μελανό και σκούρο καφέ χρώμα (ολόκληρη η ξακουστή κινέζικη κεραμική βρέθηκε για αιώνες στην υπηρεσία του τσαγιού)και να που τούτο το ταξίδι γεύσης,απόλαυσης και φιλοσοφίας είναι προσιτό σε όλες τις τάξεις,αναγνωστικές και οικονομικές,χωρίς να χάνει το παραμικρό από την ομορφιά του.
Στις σελίδες του Οκάκουρα Κακούζο συνυπάρχει η ιστορία του τσαγιού σε δυο διαφορετικές χώρες (Κίνα,Ιαπωνία) με έκδηλη την καλαισθησία της κουλτούρας καθεμιάς και μαθαίνουμε αρκετά  και για την διάδοσή του στους Ρώσους και τους Άγγλους,που πολύ γρήγορα το προτιμούν από τον καφέ. Ο Οκάκουρα,ακούραστος,γράφει για την ποικιλία των σπάνιων λουλουδιών του τσαγιού που αρχικά χρησιμοποιήθηκαν για τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες,για τα σκεύη,τις φάσεις εξέλιξης της μορφής με την οποία έφτανε στον τυχερό που μπορούσε να το γεύεται αρχικά σαν στερεό υλικό με προσμείξεις που αλλοίωναν ενίοτε την μοναδικότητά του,σαν σκόνη και τέλος σαν φύλλα μα επίσης δεν παραλείπει τον έπαινο των ευγενικών και ειρηνικών κοινωνικών ηθών που το τσάι -παρασκευή και πόση- δημιούργησε χάρη στο τελετουργικό που το συνόδευε και σωστά διέκρινε ότι είναι εκείνα που άξιζε να περάσουν τα δύσβατα σύνορα των διαφορετικοτήτων,εκθέτοντάς τα στο βιβλίο του έτσι που ο δυτικός αναγνώστης να κατανοεί την σχέση του τσαγιού με τον Ταοϊσμό και τεκμηριώνοντας την άρρηκτη σχέση της φιλοσοφίας του Ζεν με το τσάι.
Στην ολοταχώς βιομηχανοποιούμενη, σκληρή εμπορική κοινωνία της Δύσης όπως αυτή μοιάζει να διαμορφώνεται στις αρχές του εικοστού αιώνα -με την Ευρώπη ένα καζάνι κοινωνικών αλλαγών έτοιμο να εκραγεί- και τις ΗΠΑ να βαδίζουν ήδη στον όχι και τόσο ρόδινο δρόμο της ενότητας που σφυρηλάτησε ο εμφύλιός τους προς την ανάπτυξη της τεράστιας (και πλούσιας σε φυσικούς πόρους) χώρας,ακριβώς τότε την Ασία ήρθε να εκπροσωπήσει ένα αλλιώτικο διαπιστευτήριο της πολύ καλής πλευράς της ζωής της :η απόλαυση του τσαγιού,ποτού που δεν έχει την προπέτεια του κρασιού,την αμηχανία του καφέ μα ούτε και την ανόητη αθωότητα του κακάο (σελίδα 32)και έτσι με όλη του την τελετουργία,την αισθητική λιτότητα και φινέτσα μα κυρίως την πνευματικότητα αιώνων, συστήνεται ως φιλοσοφία και τέχνη που ταιριάζει στην Δύση με αποδείξεις που μόνο χάρη στην ευρηματική πένα του Οκάκουρα γράφτηκαν,καθώς στις μέρες μας,ίσως μόνο στη σοβαρή μας και σεμνή θεώρηση του Ατελούς μπορούν να συναντηθούν και να αλληλοπαρηγορηθούν Ανατολή και Δύση(σελίδες 33,34 ).


υγ1.Θα ήταν άχαρο να  προσεγγιστεί με φιλολογική/κριτική ματιά ένα τέτοιο δροσερό και χαλαρωτικό υψηλής αισθητικής και οπωσδήποτε καλογραμμένο βιβλίο, δεν είναι εγκυκλοπαίδεια και λεξικό,δεν είναι βεβαίως ούτε μυθιστόρημα μα ούτε συναξάρι συνταγών και προτάσεων παρασκευής τσαγιού, είναι κάτι απ΄όλα και μαζί τίποτα απ΄αυτά,είναι μια ωδή στο όμορφο εφήμερο και την έξοχη ανοησία των πραγμάτων,όπως λέει ο δημιουργός του και ας το γευτούμε γουλιά σελίδα ως τέτοιο και μόνο. Αρκεί.

υγ2. το κείμενο δημοσιεύτηκε στον ΑMAGI τον Ιανουάριο (23/1/2016),εδώ

Σχόλια

  1. ΧΙΙ

    Να πίνεις τσάι και, στο μεταξύ, να σβήνει η
    ζωή σου, όπως συμβαίνει με τους ήρωες του
    Τσέχοφ, να σβήνει η ζωή σου, ενώ εσύ με α-
    ξιοπρέπεια το τσάι ν’ ανακατεύεις και να ε-
    παινείς τη γεύση και το άρωμά του. Έτσι,
    σαν ήρωας του Τσέχοφ ή όπως ο Τσέχοφ ο ί-
    διος, στη χυδαιότητα του πόνου ν’ αντιτάσ-
    σεις την καλή ανατροφή σου.

    ΑΡΓΥΡΗΣ ΧΙΟΝΗΣ, ΕΚΔΟΧΕΣ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ


    ΥΓ. Μη έχοντας άλλον τρόπο να προσεγγίσω τις σκέψεις σας...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η ποίηση του Χιόνη και το ότι αυτόν ειδικά σκεφτήκατε είναι ο τέλειος τρόπος σχολιασμού.Σας ευχαριστώ πολύ.(Εκτός από την "Έρημο των Ταρτάρων" που σας την χρωστώ σας οφείλω μουσικές και ποιήματα που δεν θα τα σκεφτόμουν ποτέ).

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου