"Καζάνι",Μαρία Ιωάννου



Ήθελα να γράψω για την ωμότητα στις ζωές καθημερινών ανθρώπων, μέσα από έναν ελαφρώς σουρεαλιστικό τρόπο.Κάποιες φορές μοιάζουμε να έχουμε συνηθίσει την σκληρότητα τής ζωής,σαν να ναρκωνόμαστε. Είναι σημαντικό κάποιες φορές η λογοτεχνία να μας την ξαναθυμίζει, για να ξυπνάμε και ως άνθρωποι και ως αναγνώστες. 
Το Καζάνι το έγραψα γι’ αυτούς που κοχλάζουν μέσα τους,γεμίζοντας τον τόπο πιτσιλιές.
Μαρία Ιωάννου





όταν το μέσα μας κοχλάζει γεμίζει το έξω πιτσιλιές

Αυτό το γνωρίζει η εκ Λεμεσού συγγραφέας Μαρία Ιωάννου ως φαίνεται πολύ καλά και συγγράφει/καταγράφει/αφηγείται ιστορίες ζωής και θανάτου παρμένες χωρίς φόβο μα με πάθος από ένα ετοιμόρροπο καζάνι που βράζει κυρίως εντός μας μα οι πιτσιλιές ασυγκράτητες ξεχειλίζουν και γεμίζουν,όπως σοφά λέει,τον τόπο.Τον έξω και τον γύρω μας.Η συγγραφέας ανατέμνει προσεκτικά την σκληρή πλευρά της ζωής,αυτήν την κάτι παραπάνω από αληθινή που τις περισσότερες φορές χωμένοι στα ατομικά μας ζητήματα -που δεν είναι ατομικά αλλά ατομικίστικα κι ετούτο είναι,λέω,το μέγα λάθος μας,η αχίλλειος πτέρνα της οπτικής μας των πραγμάτων- κάνουμε ότι δεν την βλέπουμε,σπαταλώντας ψυχή και διάνοια σε  μικρότητες.
Δεν ξέρω επομένως σε τι βαθμό και πόσους παραδομένους στην ατομική αλήθεια και μαζί πλάνη τους μπορεί ένα καλό βιβλίο να αφυπνίσει,όσο ειλικρινές και ευλογημένο με έμπνευση και να είναι, όπως αυτό της νεαρότατης Κύπριας.Δεν είμαι σίγουρη τι καλό προκαλεί στον βομβαρδισμένο με εικόνες και λογής πληροφορίες αναγνώστη της εποχής μας κι αν θα έχει διάρκεια η όποια ανατροπή, πάντως η τεχνική εδώ είναι συναρπαστική και η θαρραλέα και ευφάνταστη,διαυγής και πανέμορφη γραφή γίνεται έξοχο εργαλείο διάνοιξης πνευματικών τοίχων στο οποίο η αψεγάδιαστη γλώσσα που την υποστηρίζει χωρίς κανένα σημείο κοιλιάς αναδεικνύει με τον ιδανικότερο τρόπο την τεράστια δυναμική των θεμάτων.
Ειπώθηκαν αμέσως λόγια θετικά -πιστεύω δεν θα μπορούσαν να είναι κάτι άλλο-μόλις κυκλοφόρησε η συλλογή από τις εκδόσεις Νεφέλη,διατυπωμένα σε ορισμένες περιπτώσεις με πολλά στολίδια. Σαν να ήθελαν οι επαινούντες να πάρουν κι αυτοί κάτι από την λάμψη της δημιουργού.Ας είναι.
Εγώ γι αυτό ακριβώς θα μιλήσω απλά,όσο πιο απλά γίνεται,ολιγόλογα και μόνον από καρδιάς, γιατί πιστεύω πως μια τόσο ανατρεπτική και πολύτιμη γραφή δεν έχει ανάγκη από μπιχλιμπίδια.

Η συγγραφέας  χρησιμοποιεί την άξια,κοφτερή της γλώσσα χωρίς σπατάλες όμως γενναιόδωρα και περιγράφει δίχως μισόλογα τις όζουσες καταστάσεις που ανασύρει από την χωματερή της ζωής. 
Έτσι καταφέρνει και ταρακουνά τον αναγνώστη που σίγουρα θα συγκινηθεί και θα αναρωτηθεί για πολλά και δεν αποκλείεται  να αναγνωρίσει τον εαυτό  του ή πτυχές του στους ήρωές της κι ας είναι ή μοιάζουν -ή τους αποκαλούμε έτσι για να ξεμπερδέψουμε μαζί τους-περιθωριακοί. Ας κοιταχτούμε καλά στον καθρέφτη τούτης της κατάστασης που έσκασε στα κεφάλια μας,την είπαμε κρίση και βολευτήκαμε, κι ύστερα να ξαναδώσουμε τον ορισμό για το περιθώριο˙ίσως παραδεχτούμε μιαν ώρα αρχύτερα ότι φτάσαμε κιόλας σε μιαν άλλου τύπου περιθωριοποίηση,όχι απαραίτητα οικονομική ή μόνον οικονομική και πλέον δεν μας τιμά η φανφάρα.

Ο βουτηγμένος σε οικονομική και αξιακή ομίχλη δυτικός άνθρωπος κι ο αχαρτογράφητος πόνος του,η αβεβαιότητα,η απόγνωσή του που δεν κρύβεται άλλο με αριθμούς και λογιστικά τεχνάσματα,η αφτιασίδωτη πραγματικότητα που ξερνάει το όνειρό του και το συντρίβει είναι ο πρωταγωνιστής,το κεντρικό πρόσωπο με παραλλαγές, σε όλα τα διηγήματα της συλλογής.Υπέροχα πλάσματα οι ήρωες της Ιωάννου αφήνουν τα χνάρια τους όπου χτίζουν και την ίδια στιγμή γκρεμίζουν το που-θα-μπορούσε-να-είναι-λαμπρό -και-μόνο-λαμπρό οικοδόμημα του πολιτισμού μας.
Νιώθω πως το παραπάνω είναι το πολύτιμο δια ταύτα των ιστοριών της συλλογής απαλλαγμένο από διδακτισμούς και κλισέ,ξεκάθαρο και διόλου θεωρητικό. Όποιος θέλει το βλέπει.

Οι τίτλοι των διηγημάτων ίσως δίνουν ένα κάποιο στίγμα, ίσως παραπλανούν ,σίγουρα πάντως ιντριγκάρουν με την ευφυή απλότητά τους:

  • Το τελευταίο λευκό μυρμήγκι
  • Κούκλα
  • Το Ρόπαλο
  • Cactus Belli
  • Έρημος
  • Δεν έχω τίτλο
  • Η προσωρινή ευτυχία ενός χαριτωμένου φόνου
  • SINGER
  • Σάρκα
  • Πάρτι
  • Ούτε εγώ έχω τίτλο
  • ΚΑΖΑΝΙ
  • Τρύπες
  • Φοινικιές
  • Ο Καπετάνιος στη φουρτούνα (δεν) φαίνεται
  • Χείμαρρος
  • Αν είχα τίτλο θα ήμουν ΧΑΒΑΗ
  • Ψυγείο
  • Appendix: Διάρκεια Ζωής
Ξεχώρισα τρία,την "Προσωρινή ευτυχία ενός χαριτωμένου φόνου",το "Singer" και την "Σάρκα".Τα διάλεξα χωρίς δεύτερη σκέψη γιατί ένιωσα -ναι,γεννήθηκαν συναισθήματα από το εκατοντάφυλλο μικρόσχημο βιβλίο- με την ανάγνωση της πρώτης τους παραγράφου πως μέσα από την κατ΄αρχάς απλή και ευκολοδιάβαστη ιστορία που αποτελεί την ραχοκοκαλιά τους βγαίνει ό,τι λέμε πολύ ζουμί. Οι ηρωίδες τους είναι οι γυναίκες της διπλανής μας πόρτας που τόσο τις έχουμε συκοφαντήσει, θα πω σαν πρώτη σκέψη,οι θηλυκές εκδοχές των ανωνύμων αγίων του Γιάννη Ρίτσου σ΄εκείνα τα τρομερά πεζά από την σειρά του "Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων", θα την εκφράσω την πρώτη αυτή σκέψη παραστατικότερα.Μανάδες κοριτσιών,θυγατέρες μητέρων.Γυναίκες του σήμερα, καθημερινές απλές, στωικές και ίσως γι αυτό ακριβώς πολύ γενναίες,σοφά γενναιόδωρες,σοφά υπέροχα πλάσματα που κουβαλούν την βαριά κληρονομιά του φύλου τους ψηλαφώντας για διέξοδο στα σκοτάδια μωρών κοινωνιών στις οποίες η θανατική ποινή -αν είναι δυνατόν- υφίσταται ακόμα για άντρες και γυναίκες και η γυναικεία ανεξαρτησία,η ισότητα όπως παραπλανητικά την λένε, παραμένει όραμα το οποίο τιμωρείται εκεί που ένα κομμάτι πανί κρύβει την φυλετική αδικία ή κενό γράμμα σε κούφια συντάγματα δήθεν πολιτισμένων κρατών.

υγ.Κι αυτό το κείμενο δημοσιεύτηκε στον Amagi στις 17/1/2016,διορθωμένο με φροντίδα, όπως και τα υπόλοιπα,από τον Κυριάκο Αθανασιάδη,ταλαντούχο εργάτη των ελληνικών γραμμάτων(ένα από τα κλισέ που λατρεύω και έχω ευαγγέλιο),με ιώβειο υπομονή και φοβερό κριτήριο επιμέλειας.
Στο μπλογκ σήμερα έβαλα επίτηδες το αρχικό κείμενο και συχνά αφήνω κι άλλα έτσι όπως τα έχω πρωτογράψει,για να δει κάποιος την διαφορά και να καταλάβει πόσο σπουδαία είναι η δουλειά του επιμελητή,πόσο αναγκαία και τι ανάσα και χάρη δίνει η σωστή και κυρίως η με άποψη επιμέλεια, χωρίς να αλλάξει σχεδόν τίποτα από το κείμενο.Φανταστείτε αν αυτό φαίνεται στο δικό μου ταπεινό βιβλιοκριτικό κείμενο τι συμβαίνει στην λογοτεχνία όταν σ΄ένα βιβλίο γίνεται σοβαρή επιμέλεια. Αλλά στην Ελλάδα ζούμε,λέμε μια κουβέντα που δεν χαϊδεύει αυτιά και μας κυνηγάνε,οι αλήθειες, βλέπετε, πονάνε.
Πότε θ΄αρχίσω να γράφω στην ψύχρα "η επιμέλειά σου κυρία Τάδε μου είναι για τα μπάζα"...

Σχόλια