"Η Υπέροχη Φίλη μου",Έλενα Φερράντε/ "Τετραλογία της Νάπολης",Α΄μέρος


Αχ,αυτή η υπέροχη φίλη σου, Έλενα.





Καθόμασταν προ ημερών στη βεράντα φιλικού σπιτιού με τέσσερις φίλους,ας τους λέμε Άννα,Έφη, Μαρία και Γιώργο,κι αρχίσαμε ανάμεσα στ΄άλλα να κουβεντιάζουμε και για το βιβλίο της Έλενα Φερράντε "Η Υπέροχη Φίλη μου", το πρώτο από την πολυσυζητημένη Τετραλογία της Νάπολης[1].
Λάτρεις της βιβλιοφιλικής συζήτησης,παλιά μέλη όλοι μας σε λέσχες ανάγνωσης που μετράνε χρόνια ύπαρξης, απλώναμε την κουβέντα σε λογής θέματα πέρα από το συγκεκριμένο βιβλίο μα με αφορμή αυτό και,απολαμβάνοντας τον καφέ μας, διαφωνούσαμε σε ορισμένα και συμφωνούσαμε σε άλλα και κυρίως σε ένα,στην ανάγκη να διαβάζουμε με τα μάτια της ψυχής μας πάντα ανοιχτά και να μοιραζόμαστε τις εντυπώσεις μας από ό,τι διαβάσαμε για να γινόμαστε και να παραμένουμε καλύτεροι άνθρωποι που νοιάζονται για το κοινωνικό σύνολο, αρνούμενοι να είμαστε καταναλωτές τίτλων, φετιχιστές πελάτες του βιβλίου που κοιτάζουν στα δύσκολα να σώσουν καθένας το εγώ του· κι αυτό σαν μια,μικρή έστω,αντίδραση στη χειραγώγηση και τον θλιβερό παρτακισμό στον οποίο σπρωχνόμαστε σαν κοινωνία, νιώθοντας κι από μια άποψη τυχεροί εμείς,σε καμιά περίπτωση προνομιούχοι μα κάπως τυχεροί που έχουμε τη διέξοδο,και για κάποιους και πολυτέλεια,αυτών των συζητήσεων (ακόμα) .
Σκέφτηκα λοιπόν ότι θ΄άξιζε να μεταφέρω την συζήτηση στο μπλογκ αντί δικού μου κειμένου για το βιβλίο.Οι φίλοι συμφώνησαν κι έτσι παραθέτω ένα κομμάτι της που απομαγνητοφώνησα και που δεν περιλαμβάνει πολλές δικές μου σκέψεις,γιατί εμένα μου φάνηκε πιο συνετό να εκφράσω οριστική άποψη αφού διαβάσω όλη την σειρά. 
Χαρακτηριστικό αυτής της κουβέντας,στο οποίο αξίζει να σταθούμε,ήταν το ότι δεν μας απασχόλησε όσο ίσως θα έπρεπε σαν ένα αυτόνομο βιβλίο.Κάναμε συνεχώς αναφορές στα επόμενα τρία,που δεν έχουν μεταφραστεί ακόμα στα ελληνικά και κανείς μας δεν τα έχει διαβάσει στα ιταλικά ή αγγλικά που ήδη κυκλοφορούν και σ΄αυτή την προσέγγιση συνέβαλε το ίδιο,έτσι όπως είναι γραμμένο με τη -δηλωμένη πάντως και εμφανή- λογική και φόρμα της συνέχειας και της υπόσχεσης ("θα διηγηθώ κι άλλα,όμως πιο μετά") να το διέπει από την αρχή ως το τέλος.

Ας πάρουμε μια ιδέα σε πόσα επιμέρους θέματα μπορεί να μας πάει και η πιο απλή κουβέντα σε παρέες και λέσχες για ένα βιβλίο ή συγγραφέα που έχουν διαβάσει όλοι οι συνομιλητές.Ιδού,μερικά μεγάλα κομμάτια της δικής μας συζήτησης. 

Βιβή:Επειδή συμφωνήσαμε να μεταφερθούν κομμάτια της συζήτησής μας να πει κάποιος δυο λόγια ή να διαβάσουμε το οπισθόφυλλο για να ξέρει και ο επισκέπτης του μπλογκ  για τι ακριβώς μιλάμε; 

Γιώργος:Λοιπόν,σας διαβάζω το οπισθόφυλλο και τους τίτλους των περιεχομένων του βιβλίου.
Ένα σύγχρονο αριστούργημα από την πιο δημοφιλή Ιταλίδα συγγραφέα της εποχής μας."Η Υπέροχη φίλη μου",το πρώτο βιβλίο της"Τετραλογίας της Νάπολης", είναι η ιστορία της Έλενας και της Λίλας,μια ιστορία που ξεκινά τη δεκαετία του '50 με φόντο μια φτωχογειτο νιά της Νάπολης.Η συγγραφέας καταδύεται στην περίπλοκη φύση της φιλίας των δύο κοριτσιών που από έφηβες γίνονται γυναίκες, ακολουθώντας βήμα βήμα την εξέλιξη καθεμιάς ξεχωριστά,τον τρόπο που η μία επηρεάζει την άλλη, τα συναισθήματα που ανά τις δεκαετίες τις βοηθούν να χτίσουν μια ουσιαστική, ακλόνητη σχέση.Με απαράμιλλο στιλ και αψεγάδιαστη,σχολαστική ματιά η Φερράντε σε μια καθηλωτική αφήγηση μέσα από την ιστορία μιας φιλίας ξεδιπλώνει την ιστορία μιας γειτονιάς,μιας πόλης κι εντέλει ενός έθνους που βιώνει κοσμοϊστορικές αλλαγές με το πέρασμα των δεκαετιών. 

[Και τελικά το πραγματικό θέμα της Φερράντε είναι το περιθώριο που έχει ο καθένας από μας, τόσο μεγάλο και τόσο ελάχιστο, να διαμορφώσει ο ίδιος την ύπαρξή του. Κι αυτό το περιθώριο εξετάζει από κάθε του άποψη, πολιτική, προσωπική, υπαρξιακή... Κατά βάθος αυτή η "Τετραλογία της Νάπολης" θα μπορούσε να ονομαστεί η τετραλογία της ελευθερίας] (Le Monde des Livres)

[Να διαποτίσεις τη μυθοπλασία με την αδιάλυτη δύναμη της ζωής, να την κάνεις να είναι όχι απλά λέξεις στο χαρτί αλλά εσωτερική δύναμη, αυτό είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα της τέχνης...] (Financial Times)

[Η άγνωστη συγγραφέας ενός διάσημου αριστουργήματος... Η Έλενα Φερράντε αναγνωρίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο ως μια σπουδαία συγγραφέας της εποχής μας. Κανείς μας όμως δε γνωρίζει την ταυτότητά της και εκείνη είναι αποφασισμένη να μην την αποκαλύψει] (The Sunday Times)
Περιεχόμενα:
  • Κατάλογος ονομάτων
  • Σβήνοντας τα ίχνη (πρόλογος)
  • Η ιστορία του δον Ακίλλε (παιδική ηλικία)
  • Η ιστορία με τα παπούτσια (εφηβεία)
Έφη:Ωραία.Να βάλω εδώ την συνθήκη που αξίζει να λάβουμε υπόψη μας;Ο σκοπός της Φερράντε είναι η αφήγηση των γεγονότων και η αποτύπωση των συναισθημάτων ενός κοριτσιού στην διάρκεια της μετάβασης από την παιδική και εφηβική ηλικία του στην Νάπολη του 1950, στην ενήλικη ζωή , όταν θα γίνει μια έξυπνη γυναίκα της οποίας θα αναπτυχθεί ο ρόλος στο γαϊτανάκι ενός μεγάλου κοινωνικού περίγυρου στα επόμενα μέρη.Με απλό δομικό τρόπο και με εύληπτο γράψιμο σε βιβλίο ξεχωριστό κάθε φορά.

Άννα:Και που αν δεν συνεχίσει ο αναγνώστης για χ λόγους την ανάγνωση η Φερράντε και μ΄αυτό το πρώτο έχει καταφέρει να τον βάλει στο κλίμα, στην όλη κατάσταση που είναι μεταπολεμική Σικελία, ο κοσμάκης που ψάχνεται να κάνει χαΐρι στην ζωή του,οι νέοι που θέλουν να ζήσουν αλλιώς και τα λοιπά.Ύστερα έρχονται κι οι άλλες δεκαετίες και διαμορφώνεται η Ιταλία του σήμερα.Η ατμόσφαιρα είναι υπέροχη και το δια ταύτα βγαίνει μια χαρά,δεν χρειάζεται να το πούμε,όλοι το καταλαβαίνουμε. Για να δούμε πότε θα βγουν και τα υπόλοιπα,ομολογώ με έχει ιντριγκάρει πάρα πολύ.

Γιώργος:Κι εμένα.Με συγκίνησε και με άγγιξε το μυθιστόρημα.Καλογραμμένο,ρεαλιστικό.Κι εγώ ανυπομονώ να διαβάσω τα επόμενα.Μου είναι συμπαθείς οι Ιταλοί,οικείοι,αγαπώ την λογοτεχνία και τον κινηματογράφο τους.Καλή περίπτωση η Φερράντε για να ξαναβγεί στο προσκήνιο η λογοτεχνία τους.Και να παραμείνει στην επικαιρότητα.Γιατί ποιος δεν θα αναζητήσει τέτοιες συνέχειες -έστω για να ξεφύγει από τα δικά του- σε τρία ή και δεκατρία ακόμη μέρη;

Μαρία:Μη το λες,εγώ.Με τόσο σαματά που έγινε και τόσα διθυραμβικά που διάβασα περίμενα, το λιγότερο, ένα αριστούργημα.Αριστούργημα δεν μου φάνηκε και μάλιστα αισθάνθηκα,κλείνοντάς το, ότι μου έταξε πολλά και δεν ήταν συνεπές,ότι με άφησε μετέωρη επειδή εξαρχής είχε την λογική της τετραλογίας,την λογική του προϊόντος που θα βγαίνει για καιρό στην αγορά, κι έτσι αφήνει εκκρεμότητες σε βάρος της αρτιότητάς του για να με υποχρεώσει να πάρω τουλάχιστον ένα ακόμα στην περίπτωση που με πείσει για τις καλές του προθέσεις.

Γιώργος:Σοβαρά τώρα,το εννοείς;Δεν σου είπε τίποτα ενδιαφέρον η Φερράντε;

Μαρία: Τίποτα που να με κερδίσει ώστε να σπεύσω στο επόμενο.Γιατί,τι κάνει από το πρώτο κιόλας,πώς χειρίζεται τη σάγκα που προαναγγέλλει στο οπισθόφυλλο αν και εκδίδεται ως αυτόνομο βιβλίο;Συμπεριφέρεται σαν σήριαλ, που σου πετάει ένα "συνεχίζεται" και καμαρώνει αν το επεισόδιο είχε στοιχειώδη συνοχή.Μα μιλάμε για μυθιστόρημα!Είναι δυνατόν να έχει την λογική και την φόρμα του τηλεοπτικού επεισοδίου;Η Φερράντε με άφησε στα κρύα του λουτρού έχοντάς μου αφηγηθεί σε 400 και βάλε σελίδες μια πλοκή σαν το τραγούδι του Κηλαηδόνη, σε μια σοβαροφανή ναπολιτάνικη βερσιόν του 1950, ξέρετε ποιο λέω,το "Πού βαδίζουμε κύριοι;", εκείνο το επικό,θυμάστε πώς πάει;
Τα 'φτιαξε ο Μηνάς με την Ανέτα/Που τα 'χε με το Δήμο τον τρελό/Χώρισε ο Χρηστάκης με τη Τέτα/ Και τα έφτιαξε ξανά με την Ζωζώ/ Και τα έφτιαξε η Μάρι με τον Άρη και τον Χάρη/Που τα είχε με τη Ρένα και μετά με την Νανά/Κι ο Μιχάλης με την Άννυ που τα είχε με το Γιάννη/Μπερδεύτηκαν και τα φτιάξανε ξανά/Τα 'φτιαξε η Μαίρη ξαφνικά με το Λευτέρη/Που γουστάριζε τη Νένα πριν γνωρίσει τη Γωγώ /Που τα είχε με τον Άρη πριν τα φτιάξει με την Μάρη/ Και που κάποτε τη γούσταρα κι εγώ.
Μπούχτισα την κοριτσίστικη ατμόσφαιρα τύπου Κατερίνα,Μανίνα [2] και τα σχετικά και το λέω με σεβασμό προς τον μόχθο της,έτσι όμως ένιωθα,εξαπατημένη,δυσανασχετούσα όσο προχωρούσε η ανάγνωση,με κούρασε το ζορισμένο κοριτσίστικο ύφος,το διάβασα μέχρι τέλους επειδή φαγωθήκατε υποχωρώντας στη μόδα που θέλει την Φερράντε μεγάλη συγγραφέα και να σας πω κάτι,εμένα δεν με νοιάζει καν η πραγματική της ταυτότητα.

Γιώργος:Αμάν,καταπέλτης,κόψε κάτι βρε Μαρία!Άκου υποχωρήσαμε στη μόδα...Δεν έχεις άδικο ότι διαθέτει χαρακτηριστικά εμπορικού βιβλίου κι έγινε όντως ντόρος μα νομίζω πως το μεγαλοποιείς. Παραείσαι αυστηρή.Τι πειράζει να αγοράζει ο κόσμος μαζικά καλή λογοτεχνία είτε περιέχεται σε τετραλογία είτε ένα βιβλίο είτε σε ολόκληρη σειρά;Τι να κάνουν και οι εκδότες,η αγορά του βιβλίου πώς θ΄αντέξει,δεν υπάρχει μόνον η ρομαντική πλευρά του πράγματος αλλά και οι αριθμοί,το ότι κάποιοι βάζουν τα χρήματά τους για να υπάρχει λογοτεχνία και να της ασκούμε εσύ κι εγώ κριτική. Και η Φερράντε κάνει λογοτεχνία, αυτό το διαπίστωσες,φαντάζομαι,δεν φεύγει εκτός ούτε μια φορά από εκείνη την άτιμη και σειρήνα διαχωριστική γραμμούλα που χωρίζει την Λογοτεχνία από την λογοτεχνία του συρμού, υποθέτω ότι συμφωνούμε ότι δεν είναι Βιρτζίνια Γουλφ,ούτε Τόνι Μόρρισσον ή δεν ξέρω ποια,δεν είναι ούτε ροζ λογοτεχνία όμως,καμία σχέση.Πώς είχα την εντύπωση ότι εσύ εκτιμάς,την λογοτεχνία που απευθύνεται στο μεγάλο κοινό;

Άννα:Αυτή είμαι εγώ, Γιώργο μου,πεπεισμένη ότι το καλό και εύκολο να διαβαστεί από ευρύ κοινό μυθιστόρημα είναι το πρώτο και ασφαλέστερο εργαλείο για να ασκηθεί ο μέσος αναγνώστης και να πάει και πιο πέρα,στα κλασικά και τα δύσκολα.Πιστεύω επίσης και στην ελευθερία του καθενός μας , στο δικαίωμά μας στην καλλιτεχνική έκφραση. Γι αυτό είμαι επιεικής προς όλους τους ανθρώπους που γράφουν.Ας γράφουν,ακόμα και μπούρδες.Οι περισσότεροι και παγκοσμίως μάλιστα,διότι δεν είναι ελληνικό το φαινόμενο,γράφουν μπούρδες,πράγματα που είναι για τα μπάζα.Κι εκείνοι που τους τα παίρνουν για να τους τις εκδώσουν δεν είναι ηθικότεροι.Αμφίδρομα χάλια.Ας δηλώσουν όμως όλοι ποιητές και συγγραφείς.Και εκδότες!Μικρό το κακό.Δεν κινδυνεύει η Λογοτεχνία απ΄ αυτούς.Θα τους καταπιεί ο χρόνος τους σκάρτους και τους δεύτερους.Λες να χαθούν οι μελλοντικοί Φιοντόρ;Όχι βέβαια.Παρά την ιλαροτραγωδία της κατάστασης ακριβώς επειδή υπάρχει αυτό το δικαίωμα να εκφράζονται όλοι , γίνεται η πραγματική ώσμωση κι απ΄αυτήν θα βγουν οι άξιοι, οι επόμενοι μεγάλοι.  

Μαρία:Αχ,βρε Άννα,έχεις διαβάσει σε ποσότητα και ποιότητα την Άρτα και τα Γιάννενα,αγαπάς ας πούμε τον Μούζιλ,τον Μπροχ,τον Σαραμάγκου, τον Γεοσούα και θες να πιστέψω ότι βρίσκεις ίδιας κλάσης συγγραφέα την Φερράντε;Ιδανική μετριότητα για την παραλία με τον ήλιο ντάλα.Θα τρίζουν τα κόκαλα του Καλβίνο! Να ορίσουμε από την αρχή,ποιος είναι μεγάλος, πως καταξιώνεται,γιατί και πότε γίνεται κλασικός.Πάντως όχι,επειδη το λέει το εκδοτικό μάρκετινγκ και οι πωλήσεις του.

Άννα:Κάνεις άστοχη σύγκριση.Άσε τον Μούζιλ,τον Καλβίνο,τον Παβέζε και λοιπούς στην ησυχία του πανδαμάτορος χρόνου και της δόξας που επάξια τους συνοδεύει.Και για πες μου, ποια είναι επιτέλους τα περιβόητα κατάλληλα βιβλία παραλίας;Βαρέθηκα να το ακούω,μόνο τα ροζ και τα αστυνομικά;Πήρα αυτό το βιβλίο στην θάλασσα επειδή αυτό διάβαζα ήδη στο σπίτι.Μου άρεσε το άμεσο και καθαρό γράψιμό της,εκτιμώ ότι έχει βάθος, ότι λέει πράγματα.Ίσως δεν έπρεπε να κάνει σπάσιμο σε τέσσερα μέρη, γιατί θυσιάζει το πρώτο βιβλίο σ΄αυτή την λογική,που ,οκ,είναι εμπορική, τελικά αυτό είναι το μόνο μειονέκτημά της αλλά είναι κάτι ήδη οριστικό,ας συμφωνήσουμε κι ας πάμε παρακάτω.Έχουμε κι άλλα τρία βιβλία που ελπίζω ότι η Δότση θα τα μεταφράσει με το ίδιο μεράκι και αφού τα διαβάσουμε τότε θα ξέρουμε καλύτερα τι εστί Φερράντε συνολικά.Κι εσύ ακόμα,που αυτό το βιβλίο της δεν σου άρεσε, μπορεί να αλλάξεις γνώμη.Δεν αρέσουν πάντα όλα ντε και καλά τα βιβλία κάποιου,μπορεί να μην είναι όλα φοβερά.Έσκασε και ξαφνικά βλέπεις η φήμη της εδώ και το "Μέρες Εγκατάλειψης",το προηγούμενό της, δεν το προλάβαμε,εξαντλήθηκε,κακώς δεν το ξανάβγαλε ο Πατάκης,θα έπρεπε αφού βγάζει και την τετραλογία. Τέλος πάντων δεν το έχει διαβάσει κανείς μας.Δεν την ξέρουμε επομένως.Αυτό πάντως το βιβλίο,η "Υπέροχη Φίλη μου", στέκεται αξιοπρεπέστατα και μεμονωμένο ,εγώ έτσι λέω,όταν διαβάσουμε και τα άλλα θα φανεί.

Μαρία:Διαφωνώ.Και επικαλούμαι το οπισθόφυλλο .Όλοι μιλάνε κατ΄ευθείαν για τέσσερα βιβλία. Αυτή ήταν εξαρχής η πρόθεση.Μια σειρά.Αν όμως ένα βιβλίο από μόνο του δεν αρκεί για να δεις περί τίνος πρόκειται,αν δεν δίνει συγγραφικό στίγμα,χαιρέτα μας τον πλάτανο.Αλλά χάριν της συζήτησης ας το δεχτώ ως μια συγγραφική τακτική των καιρών μας και ας πούμε ότι δεν έχω πρόβλημα αν ένα μυθιστόρημα έχει κυρίαρχη την λογική του μπεστ σέλερ και ότι δεν με ενοχλεί η εμπορική του οπτική.Συμφωνώ εξάλλου ότι η έκδοση βιβλίων στην εποχή μας είναι μια δουλειά και φυσικά και οι συγγραφείς καλά κάνουν και πουλάνε τα έργα τους.Και οι ζωγράφοι,οι μουσικοί κι όλοι.Οι εθελοντές της Τέχνης μάς έχουν τελειώσει προ πολλού. Είμαι ή δεν είμαι όμως ο αποδέκτης τους,ο πελάτης, αυτός που στέκεται μπροστά στο ταμείο; Ε, λοιπόν,γιατί δεν δικαιούμαι να κρίνω πάρα,μα πάρα πολύ αυστηρά εκείνους που μου πουλάνε το προϊόν τους ;Δεν ενθουσιάστηκα ούτε καν με την οικειότητα του θέματός της,δεν μου είπε κάτι που δεν ήξερα ήδη. Όλα αυτά που μόλις ανέφερες, κι αυτό που ήξερα όσο κι αν δεν με αποτρέπει από την ανάγνωσή του όταν το συναντώ σαν θέμα δεκάδες φορές ,εδώ ήταν διατυπωμένο φλύαρα και απλοϊκά.

Έφη:Ουκ εν τω πολλώ και τα σοφά λοιπά,Μαρία μου.Με νεράκι κι αλευράκι,που λέει η Βιβή συχνά, κάνεις ένα ψωμάκι πρώτης τάξεως,όταν είσαι καλός μάστορας.Ψωμάκι χρειαζόμαστε κατ΄ αρχάς, Μαρία μου, εκπαίδευση δηλαδή για να γίνει κάποιος υποψιασμένος αναγνώστης κι όχι κείμενα δυσνόητα,αυτά για τα οποία εσείς οι βαρέων βαρών αναγνώστες κομπάζετε που τα διαβάζετε και να με συμπαθάς που το λέω, και θεωρείτε ότι οι υπόλοιποι είμαστε αδαής πλέμπα.Για σας, ρε Μαρία, όποιος τολμήσει να βρει καλή την Φερράντε είναι κρυφός αναγνώστης της Μαντά...

Βιβή:Εδώ που τα λέμε η Μαντά έχει αποδειχτεί πιο κυρία από πολλούς,δεν ισχυρίστηκε ποτέ της ότι είναι η μετεμψύχωση του Ντίκενς!Ας μην την εμπλέξουμε λοιπόν στην συζήτησή μας. Κάτι άλλοι έχουν ψωνιστεί. Διάβαζα συνέντευξη, δεν θα πω ποιου ή ποιας, που του έλεγε ο δημοσιογράφος ότι είναι επιπέδου Ντοστογιέφκσι η γραφή του κι ο ανόητος χάρηκε και τσίμπησε και το σχολίασε θετικά κιόλας αντί να του ρίξει ένα χαστούκι του μπακαλογλείφτη!Τι να πω... 

Μαρία (γελώντας):Ναι,δεν μιλάμε τώρα για το ντόπιο ροζ.Έφη,άστα τα δικολαβίστικα,μην αλλάζεις την κουβέντα.Νεράκι και αλευράκι, βεβαίως.Αλλά να μην είναι και μπαγιάτικο το αλεύρι,ε;Άντε,να δεχτώ κι αυτό που λέτε -κι οι τέσσερίς σας απ΄ότι καταλαβαίνω- πώς είναι εύληπτη εισαγωγή που η Φερράντε /αφηγήτρια στα δεκαέξι κάνει με φαινομενικά απλή γραφή,για να περάσει στην ωριμότητα της γυναικείας ματιάς σιγά σιγά,με την απόκτηση των εμπειριών που θα της φέρουν τα γεγονότα των επόμενων βιβλίων και θα μοιραστεί με τον αναγνώστη χωρίς να τον δυσκολέψει, όμως και πάλι θα επιμείνω ότι η λιτότητα σαν ένα συνειδητά επιλεγμένο εκφραστικό μέσο δεν έχει καμία σχέση με την απλοϊκότητα και ρηχότητα του λόγου της επειδή τάχα αφηγείται σαν 16χρονο άτομο του 1950.

Βιβή:Ρηχότητα;Και απλοϊκότητα;Δεν θα το έλεγα.Να της βρούμε τα ελαττώματα και τα γκρίζα σημεία αλλά απλοϊκή δεν είναι.Το αντίθετο.Για έφηβο κορίτσι της αναλφάβητης Νάπολης του 1950 έχει πολύ μεστό λόγο, σκέφτεται κριτικά, παρατηρεί τις πολλές σύνθετες καταστάσεις γύρω της και το πώς αλλάζει η κοινωνία και παίρνει θέση,διαμορφώνει άποψη,δεν είναι το κλασικό απολιτίκ ούφο,σε παίρνει από το χέρι με ωραίο τρόπο για να σε πάει σε μια ολόκληρη και δύσκολη εποχή,που βγαίνει από το στενό τοπικό της όριο.Λίγο πολύ κι εμείς εδώ, στην Ελλάδα του΄50 βιώναμε τις συνέπειες του πολέμου, επιπλέον εμείς κι ενός εμφυλίου ,φτώχεια, άχρηστες και εκδικητικές κυβερνήσεις,τις πρώτες μεταπολεμικές χοντρολαμογιές τις βαφτισμένες ανάπτυξη,είχαμε νέο κύμα μετανάστευσης αλλά και μαζί εισάγαμε ολοένα και πιο πολλά από την δυτική κουλτούρα και τα γνωστά.Η Φερράντε δεν είναι καν μελοδραματική,δεν βουτάει με το κεφάλι σε καμιά νοσταλγία,ίσα ίσα έχει ελαφρώς κυνική ενθύμηση,μια ειρωνεία για το μίζερο ναπολιτάνικο περιβάλλον της και τα μεταφέρει αυτά στον αναγνώστη με πολύ μετρημένη εκφορά, τον κουράζει επειδή πράγματι στέκεται πολύ στα γκομενικά , ας τα πω έτσι,της εφηβείας,μα αυτό δεν γίνεται σε κάθε γενιά κάθε εποχής;Και τώρα και πάντα;Την Έλενα Γκρέκο την έχει στοιχειώσει αυτή η ηλικία σ΄αυτή την συγκεκριμένη πόλη,που έχει άπειρες ταξικές και κοινωνικές ανισότητες που εκείνη τις έχει ήδη πάρει χαμπάρι και με τον τρόπο της, μαλθακό σίγουρα,τα λέει .Μ΄αυτή την συνθήκη επομένως θα ξεκινήσει να χτίζει το τετραώροφο μυθιστορηματικό της οικοδόμημα,ωραία  το έθεσε η Έφη.

Έφη:Ισχύει.Και θέλω να πω ότι στα καλά βιβλία πρέπει όλοι να λέμε ναι -για να θυμηθώ κι ένα άλλο ευφυές σουξεδάκι του Κηλαηδόνη-,χρειάζεται το καλό εκείνο μυθιστόρημα που θα το διαβάσει ο μέσος αναγνώστης και θα τον βοηθήσει να αποκτήσει διάκριση και να φεύγει τρέχοντας από το ροζ εμπόρευμα των ραφιών,που είναι δυστυχώς και το επικρατέστερο,για να λέμε με τ΄ όνομά τους τα πράγματα.Έχει κάτσει ποτέ κανείς να σκεφτεί γιατί οι περισσότεροι διαβάζουν αυτές τις σαχλαμάρες; Του δίνουν εναλλακτική πρόταση οι θεωρούμενοι μη εμπορικοί;Δεν θα το έλεγα.Η Φερράντε όμως καταφέρνει να μην ανήκει σ΄αυτόν τον ροζ αχταρμά κι ας γράφει εμπορικότατα.Χρυσή τομή. Λίγο το θεωρείτε; Όχι βέβαια.Μαρία, παραδέξου το.

Μαρία:Δεν παραδέχομαι τίποτα.Στην ηλικία που έφτασα δεν τρέφω αυταπάτες για την βελτίωση του επιπέδου του λεγόμενου μέσου αναγνώστη,δικό του πρόβλημα,όσο πάει και χειροτερεύει το πράγμα , ας διαβάζει όσο θέλει μετριότητες για να περνάει την ώρα του,δεν είμαι ο μέσος αναγνώστης ούτε κι ο Ρομπέν των αναγνωστών σαν τη Βιβή και την Άννα ή κι εσάς Έφη και Γιώργο που κατά μόνας διαβάζετε στρυφνά βιβλία μα δημόσια δεν θα φανείτε αυστηροί στους μέτριους επειδή θέλετε να ανεβεί το επίπεδο του μέσου αναγνώστη και θεωρείτε διάφορους συμπαθητικούς μέτριους φαρδιά σκαλάκια.Ο πνιγμένος απ΄τα μαλλιά του πιάνεται.Χαμένος κόπος φίλοι,δεν είμαστε οι Άτλαντες του λογοτεχνικού Σύμπαντος.Όλα αυτά τα μέτρια βιβλία για το ευρύ κοινό, δηλαδή για όλους κι ακόμα περισσότερους πελάτες,ακόμα κι αν η λογοτεχνικότητά τους δεν αμφισβητείται, εμένα,τέρμα,δεν με ενδιαφέρουν,δεν θα τα υποστηρίξω.Δεν έχω άλλο χρόνο για σπάταλο ξόδεμα. Προσέξτε,δεν λέω πέταμα,μιλάω για ξόδεμα.Η Λογοτεχνία και δεν απαιτώ να το συμμερίζονται όλοι αυτό,δεν είναι πρώτα διασκέδαση και μετά Τέχνη,είναι ακριβώς το αντίθετο.

Βιβή:Κάνεις λες κι είσαι με το ένα πόδι τον τάφο,θα σε περνάνε οι επισκέπτες του μπλογκ για κάνα Μαθουσάλα.Κι αυτά τα ωραία και ρομαντικά που λέγαμε μόλις πριν λίγο, να γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι διαβάζοντας καλύτερα βιβλία και να στηρίζουμε κι εμείς σε λέσχες και παρέες και όπου μπορούμε την λογοτεχνία δεν τα συμμερίζεσαι πια; 

Μαρία:Άντε, να μη σου χαλάσω χατίρι,ναι.Αλλά χωρίς να με εκμεταλλεύονται οι άλλοι, που αυτοί δεν είναι,λέει,οι κακοί ροζ .Δίχως να μειώσω τις απαιτήσεις μου για υψηλό επίπεδο.Θα τα περνάω από πολύ ψιλή σήτα.Τέσσερα βιβλία των 15 ευρώ πάνω κάτω το καθένα για να διαβάσω περιγραφές καταστάσεων επειδή δεν είναι ροζ; Όταν έχουν εξαιρετικά καλά και καλύτερα σε πολλές περιπτώσεις ειπωθεί στο φοβερό ιταλικό σινεμά γενικά σαν νεορεαλισμός και στην ιταλική λογοτεχνία από τους βεριστές έναν αιώνα πριν,πολύ πιο πυκνά και έντιμα;Σου φαίνεται σωστό;Εγώ να είμαι καλύτερος άνθρωπος και να δρω συλλογικά,να τιμώ την Λογοτεχνία,ναι;Κι αυτοί;Να γεμίζουν το πουγκί τους αδειάζοντας το ήδη τσουρομαδημένο δικό μου;

Γιώργος:Είσαι απόλυτη,η δεν ξέρω,μπορεί να μην είναι ολότελα απόλυτα όλα αυτά αλλά δεν βοηθάει η πρακτική σου σε τίποτα.Είναι αφοριστική ,μονόπλευρη.

Έφη:Η εντιμότητα πού κολλάει βρε Μαρία;

Μαρία:Θα σας απαντήσω με ερώτηση,έβγαλε καμιά τετραλογία η Ντελέντα,ο Βέργκα ή αργότερα άλλοι σημαντικοί σύγχρονοι Ιταλοί;Καταπιάστηκαν με ένα θέμα που να το σπάνε,να το βγάζουν με δόσεις,το ένα μετά το άλλο και που η επιτυχία τους έρχεται χάρη στο μάρκετινγκ σαν οποιοδήποτε άλλο προϊόν;

Άννα:Δεν είμαστε στην εποχή που δημοσιεύονταν μυθιστορήματα σε συνέχειες κι ο συγγραφέας ενίοτε άλλαζε το πλάνο του με βάση τις επιθυμίες του κοινού.Αλλά η πρακτική της σειράς ακόμα αντέχει.Καλωσορίσατε στο κυνικό τώρα.Η Φερράντε συγγραφικά βρίσκεται σε ένα σκαλοπάτι από τα ψηλά στην τωρινή κλίμακα,δεν είναι αριστούργημα το βιβλίο αλλά δεν είναι και του σωρού,μια χαρά για τον ευρύ αναγνωστικό κοσμάκη κι εμάς στην παραλία. Έλεος,ρε Μαρία!Εσύ διάβαζε μόνο Προυστ!

Μαρία:Συνεχίζω να μην σας καταλαβαίνω,τα όρια της επιείκειάς σας δηλαδή.Περί κολοκυθόπιτας βέβαια...Mετά από 400 σελίδες αφήγησης επίμονα εστιασμένης στην παιδική ηλικία και εφηβεία των δύο κοριτσιών,της Έλενα Γκρέκο και της φίλης της Λίλα Τσερούλλο και της εκτενούς ανάπτυξης ενός στα όρια της ανίας οικείου και χιλιοχρησιμοποιημένου υλικού -ας με συγχωρήσουν οι λάτρεις της Φερράντε κι εσείς Γιώργο και Άννα ,μα προτιμώ τις καθαρές κουβέντες,εσείς το λέγατε τόση ώρα έμμεσα,μα το λέγατε κι εσείς-,που μοιάζει μα και είναι πολυδιαβασμένο ως θέμα,με δεκάδες τις καλές ή κακές παραλλαγές σε εκατοντάδες διηγήσεις γραφιάδων απ΄όλο τον κόσμο αλλά και το συγγραφικό φάσμα και οι οποίοι πρόλαβαν να το αφηγηθούν πριν από εκείνην, ο καθένας με τον τρόπο του και για τους λόγους του,άλλος κάνοντας Λογοτεχνία άλλος λογοτεχνία του συρμού,όλοι πάντως με κοινό παρονομαστή τη νοσταλγία και τις μικρές και μεγάλες οδύσσειες της νιότης τους , μετά από τόση φλυαρία λοιπόν είστε ακόμα τόσο επιεικείς που πιστεύετε ότι οι αναγνώστες θα βγουν ξελιγωμένοι για ό,τι τους τάζει η Φερράντε μέσα από ένα δυσδιάκριτο προφανές και επιπλέον σε καιρούς οικονομικής δυσπραγίας ότι θα συντηρήσουν την τακτική της τριλογίας,τετραλογίας κτλ; Δεν μιλάμε για σειρές αστυνομικές,που φυσικά κι έχουν άλλη φιλοσοφία,ούτε όμως και για τον "Άρχοντα των Δαχτυλιδιών"!Εντελώς άλλες πρακτικές και διαφορετικά είδη.

Έφη: Γιατί πέφτουμε στην παγίδα του οπισθόφυλλου και δεν κρίνουμε το βιβλίο που διαβάσαμε,αυτό το ένα, εντελώς αυτόνομα;

Μαρία:Διότι δεν γίνεται.Εκείνη το έχει κάνει να μη γίνεται.Πολλοί θα διαθέσετε χρόνο και χρήμα. Άλλοι και ανάμεσά τους κι εγώ,δεν θα τα δώσουν,πήραμε γεύση από την γραφή της μα χρήματα και χρόνος, για να διαβαστεί η υπόλοιπη προς πώληση νοσταλγία/φλυαρία της, δεν περισσεύουν.Κι αν περισσέψουν γιατί να μην προτιμήσουμε,σε τελική, να τα δώσουμε σε ντόπιους συγγραφείς να ευχαριστηθούμε πλήρη ταύτιση;

Γιώργος:Μαρία,ξεχνάς την τακτική των συγγραφέων που γράφουν αστυνομική λογοτεχνία.Έχουν έναν ήρωα που λύνει τους φόνους και τα μυστήρια και αυτό γίνεται σε πέντε,εφτά και δεν ξέρω πόσα βιβλία. Εκεί γιατί δεν σε ενοχλεί; Προφανώς γιατί το έχεις συνηθίσει.Η Φερράντε λοιπόν κάνει το ίδιο, εγκαινιάζει μια σειρά με ηρωίδα την ίδια,ως Έλενα Γκρέκο,αφηγείται αυτοαναφορικά ή επινοώντας-δεν με απασχολεί ούτε αυτό-την δική της εκδοχή της φιλίας,του έρωτα,της Ιστορίας παράλληλα με την ζωή της και την ζωή της ιδιαίτερης πατρίδας της-να τονίσω ότι μιλάμε για την Σικελία,ε;-ένα ιδιαίτερο κομμάτι της χώρας της μέσα στο παγκόσμιο κάδρο.Δεν είναι ενδιαφέρον θέμα αυτό;Ανεξάντλητο υλικό είναι ,μπορεί να γράψει και πέμπτο,και έκτο,οπότε ας κρίνουμε ανά βιβλίο.

Μαρία:Ας αφήσω τα χρήματα,πες ότι τα δανείζομαι τα βιβλία.Θεωρώ ότι ξοδεύω πολύ σπάταλα τον χρόνο μου.Τον πολύτιμό μου χρόνο.Κάτι,καλή μου και εύπιστη Άννα,που δεν θα το πω επ΄ουδενί ,για παράδειγμα,για την συγκλονιστική πολυσέλιδη σάγκα του Άμος Οζ "Ιστορία Αγάπης και Σκότους", μυθιστόρημα με προδιαγραφές παγκόσμιου μπεστ σέλερ,εμπορικότατο.Ένας τόμος όμως,μία ιστορία πολύπτυχη, δεκαετιών που ο Οζ ,που βεβαίως κι αυτός θέλει,γιατί να μην θέλει,και να πουλιούνται και να συζητιούνται τα βιβλία του,δεν την σπάει σε συνέχειες, δεν ποντάρει σε εκδοτικά τρικ και εξωλογοτεχνικά ατού-δεν είναι ο ψευδώνυμος συγγραφέας ντίβα που απασχολεί με την ζωή του ή την ταυτότητά του-,ο Οζ δεν βγάζει πάνω σε πάγκο με πραμάτεια το μυθιστόρημά του!

Έφη:Γενικεύετε και ψειρίζετε πολύ τα πράγματα.Το τέλος ή αν θέλετε την σκυτάλη της πρώτης ιστορίας ίσως την δίνει κάπως βιαστικά μετά από την μεγάλη ομολογουμένως έκταση των εφηβικών αναζητήσεων αλλά συνολικά είναι ένα καλό βιβλίο.

Μαρία:Το οποίο το διάβασες στην παραλία,να τα λες κι αυτά.

Έφη:Ναι,αμέ.Κι ενώ εγώ αξιοποίησα τρεις ώρες ωραιότατα,εσύ που είχες πάρει,έλεος, Πίντσον,που μη μου πεις ότι αυτός δεν είναι της μόδας,διπλό χαχα,άντε μην πω κι άλλα,κοίταζες δολοφονικά τους διπλανούς μας που γκαρίζανε και δεν διάβασες ούτε τριάντα σελίδες!Διότι τελικά ίσως να υπάρχει μια λογική στην επιλογή διαφορετικών για κάθε περίσταση βιβλίων,άλλο να κουβαλάς στην παραλία κι άλλο στο ήσυχο σαλόνι σου.

Γιώργος:Έφη,γιατί δεν το κλείνει καλά;Πανηγυρικά το κλείνει.Ολόκληρο ναπολιτάνικο γάμο έχουμε!Με νύφη άνευ προίκας μόλις στα δεκάξι και γαμπρό εικοσικάτι που όμως τον έχει τον παρά του,με παπά και με κουμπάρο,με το συγγενολόι,τους φίλους και την φωνακλάδικη γειτονιά στολισμένη με τα καλά της (που έχει πλακώσει να φάει και να πιει τζάμπα και να μαζέψει υλικό ώστε να΄χει να κουτσομπολεύει για καιρό) κι όλα εκείνα τα νεορεαλιστικά,που σωστά είπες,Μαρία,έχουμε αγαπήσει στο σινεμά των ιερών τεράτων,του Ντε Σίκα,του Βισκόντι,του Φελίνι,του Παζολίνι,του Σκόλα,των Ταβιάνι,του Ροσελίνι,του Αντονιόνι,της Βερτμίλερ και δεν έχουν τελειωμό τα ονόματα, όσες ταινίες τους κι αν έχουμε δει και έχουμε αγαπήσει και στην ιταλική λογοτεχνία με τα τόσα έξοχα θέματα.

Άννα:Όχι μόνον ο Βισκόντι,μια και μιλήσαμε για τους βεριστές συγγραφείς,μα όλος ο νεορεαλισμός του ιταλικού σινεμά έχει πατήσει πάνω σ΄αυτούς,προηγήθηκε η λογοτεχνία (των μεν) του σινεμά (των δε).Η Φερράντε είναι συνεχίστρια,από μια άποψη,του ιταλικού βερισμού.Να συζητήσουμε, ναι, το πώς επιλέγει να αφηγηθεί,να γκρινιάξουμε για την εκδοτική τακτική αλλά να μην την αδικήσουμε. Δεν το δέχομαι.Είναι άμεση,αφοπλιστική,δεν κλαψουρίζει,δεν κάνει χαριτωμενιές,ίσως αυτό το εκτεταμένο κοριτσίστικο να ήθελε λίγο πριόνισμα,εγώ θα συμφωνήσω,Μαρία,μαζί σου ότι κουράζει, αλλά όχι ότι είναι σικέ,πώς ήθελες να διηγείται,με ακαταλαβίστικες φιλοσοφίες αλά Βέλτσος και υπαρξιακούς απολογισμούς;Μα τότε θα ήταν σικέ και αφελές το γράψιμό της!

Έφη:Γιώργο,Άννα,βιάζεστε.Ας δεχτούμε ότι ισχύει για το πρώτο μέρος η συγγένεια με τους βεριστές και τον ευρωπαϊκό ρεαλισμό,και πράγματι υπάρχει μια συνάφεια θεματική που βεβαιώνεται κι από την εποχή στην οποία τοποθετεί την ιστορία μα κι από το στυλ των χαρακτήρων που χτίζει και συνδέει σαν κρίκους στην ίδια αλυσίδα-φτωχοί, νεόπλουτοι,κατεργάρηδες,αφελείς,τρελές χήρες, νόμιμα ζευγάρια, παράνομοι εραστές,επίδοξοι μαφιόζοι, φασίστες,κομμουνιστές,όλοι σ΄ένα εθνικό καζάνι που βράζει, μαζί και χώρια,αυτή η αγαπημένη Ιταλία του Ντε Σίκα και του Φελίνι και φυσικά, για να πάμε στην λογοτεχνία,και της Ντελέντα και του Βέργκα,πώς ξέρεις όμως τι γίνεται ως προς τα υπόλοιπα;Είναι η Φερράντε ρεαλιστική,λαϊκή συγγραφέας;Είναι κάτι άλλο;Aν δεν διαβάσεις και τα υπόλοιπα ετικέτα δεν μπορείς να βάλεις.

Γιώργος:Μα δεν θέλω να βάλω ετικέτες.Εσύ κι η Βιβή αρέσκεστε να σκαλίζετε διάφορα θεωρητικά, και χαίρομαι πολύ όταν μας τα λέτε γιατί μαθαίνω, μα εμένα δεν με απασχολούν ιδιαίτερα. Στέκομαι σε ό,τι μου προκάλεσε η ανάγνωση.Χωρίς ταμπέλες.Σκέψεις και συναισθήματα,χαρά από την ιδέα, βεβαιότητα ότι διάβαζα ένα έξυπνο βιβλίο πoυ ψηλαφίζει καλά τις ανθρώπινες σχέσεις με φόντο μια συγκεκριμένη εποχή. Ενθουσιάστηκα λοιπόν που με ένα γάμο η Φερράντε,γνώστρια των κανόνων του μπεστ σέλερ που γλυκοκοιτάζει μικρή και μεγάλη οθόνη -γιατί όχι,μακάρι να έχουμε σινεμά και τηλεόραση χωρίς βία, καταδιώξεις,σεξισμούς με γκόμενες και αποκοτιές με αυτοκίνητα-,μας βάζει χωρίς να βιάζεται,απλά και νοικοκυρεμένα,στο κλίμα αυτών που θα αφηγηθεί ύστερα και ο γάμος αυτός,της μιας εκ των δυο φιλενάδων,είναι και το λέω εικάζοντάς το,δεν έχω διαβάσει τα υπόλοιπα, δεν ξέρω ιταλικά και δεν σκοπεύω να αγοράσω τ΄αγγλικά,θα περιμένω τις ελληνικές μεταφράσεις, αν τις κάνει η Δότση θα είναι κι αυτές τέλειες,τι έλεγα,α, ναι,ότι ο γάμος αυτός είναι το κομβικό γεγονός που θα φέρει την κατοπινή εξέλιξη των ηρώων,ξεδιάλεγμα των προσώπων της πρώτης ιστορίας, την ιεράρχηση της συμμετοχής σ΄αυτή.Εσείς το βρίσκετε τεχνική αδυναμία,αφηγηματικό συμβιβασμό χάριν εμπορικότητας αυτό; Εμένα μου φάνηκε ευφυές και με παραπέμπει στις συνέχειες των έργων παλιότερων εποχών,το έλεγε προηγουμένως η Άννα και μακάρι να αναβίωνε ,λίγοι θα έλεγαν όχι.Γι αυτό και με ιντριγκάρισε η ιδέα της τετραλογίας. 

Άννα:Η Φερράντε κατ΄εμέ έχει ετικέτα,ανήκει στους σύγχρονους ρεαλιστές συγγραφείς. Παρατηρεί καλά τους ανθρώπους,βιώνει καταστάσεις,καταγράφει νοοτροπίες,περιγράφει γεγονότα.Χωρίς να διεκδικεί,τουλάχιστον με αυτό το μέρος, μερτικό από τις δάφνες που κριτική και κοινό έδωσαν,και ορθώς,στην λογοτεχνία των προγενέστερών της,μετουσιώνει εν τούτοις το σταθερό υλικό που δεν ενθουσίασε την Μαρία,σε εύληπτη και ελκυστική μυθιστορία με ψηλό ταβάνι αξιώσεων,σε σάγκα ιδανική για το ευρύ κοινό, κάνοντας λογοτεχνία σε κάθε περίπτωση,με απλά δοκιμασμένα και όπως φαίνεται πάντα σε πρώτη ζήτηση υλικά,το νερό και το αλεύρι που λέγαμε:ένα γερό ιστορικό σκηνικό που δεν έχει μεγάλο πολιτικό βάθος μα κάνει έντιμες αναφορές στο πολιτικό παρελθόν,ημερολογιακή περίοδο που να χωράει πολλά και ετερογενή παρμένα από το κοινό γίγνεσθαι της μεταπολεμικής Ιταλίας,μια δοκιμασμένη ιδέα που την χτίζει καλά,με ποιότητα,χωρίς να δυσκολεύει κανέναν στην πρόσληψή της και γι αυτό άλλωστε αρέσει.

Έφη:Και γιατί όχι,πότε η ποιότητα έπαψε να είναι κύριο ζητούμενο από το καθετί,είτε αυτό είναι μια ελιτίστικη αναγνωστική απαίτηση είτε μια πλατύτερη,των πολλών;Αν ακόμα γράφονταν συνέχειες,σε εφημερίδες έτσι δεν θα θέλαμε,σαν την "Υπέροχη Φίλη μου" της Φερράντε να είναι το καλό,λαϊκό μυθιστόρημα των ημερών μας;

Βιβή:Συναισθηματικέ αναγνώστη Γιώργο,καλόγνωμη αναγνώστρια Άννα,διαλεκτική αναγνώστρια Έφη,αυστηρή αναγνώστρια Μαρία, περιμένετε,παρακαλώ!Έχετε καταλάβει πόσα θέματα ανοίξαμε με αφορμή το βιβλίο; Όσο κι αν αρέσει σε όλους μας η κατά μόνας ανάγνωση ιδού τι γίνεται όταν η κουβέντα έχει καλή βάση κι απλώνεται σε τόσα.Να συζητήσουμε,αν θέλετε,και το μείζον θέμα της ταύτισης του αναγνώστη με τους λογοτεχνικούς ήρωες,που έβαλε η... αντιπολίτευση της συζήτησης, όμως εγώ μπορώ εδώ,σ΄αυτό το σημείο,να σταματήσω την ηχογράφησή μας διότι με βλέπω να απομαγνητοφωνώ και να καθαρογράφω το λιγότερο επί βδομάδα αυτά που είπαμε; Ναι; Ουφ,δόξα σοι ο Θεός,γιατί εσείς δεν σκοπεύετε να βάλετε ούτε καν άνω τελεία απόψε...






[1]
  • "L'Amica Geniale",2011 ("Η Υπέροχη Φίλη μου",σε εξαιρετική μετάφραση της Δήμητρας Δότση για τις εκδόσεις Πατάκη,2016)
  • "Storia del Nuovo Cognome" (L'amica geniale  2),2012
  • "Storia di chi Fugge e di chi Resta (L'amica geniale 3), 2013 
  • "Storia della bambina Perduta" (L'amica geniale 4), 2014 
[2] Κατερίνα & Μανίνα ,Μαρί Λένα και τα λοιπά.Η Κατερίνα ακόμα ,νομίζω,κυκλοφορεί.


Σχόλια

  1. Καταιγιστική, όπως πάντα, εσείς -και το team σας.

    Bρήκα τις "Μέρες εγκατάλειψης" υπερεκτιμημένο βιβλίο, αν και πέρασα ευχάριστα διαβάζοντάς το. Τυχαίο ότι δε θυμάμαι τίποτα πια; Δε νομίζω. Αντίθετα, ένιωσα να με αποπροσανατολίζει από τα διαβάσματά μου. Eπιβεβαιώνεται αυτό που έχω ήδη αποφασίσει, προς το παρόν, για το εν λόγω βιβλίο, με το οποίο με βομβαρδίζουν οι Σειρήνες της ανάγνωσης. Ίσως ασχοληθώ μαζί του στο μέλλον, ίσως. Άλλωστε, η λίστα με τα αδιάβαστα δεν κατεβαίνει εύκολα.

    Εννοείται ότι ταυτίζομαι με τη Μαρία. Μόνο που εγώ νιώθω πιο ...bitch (on the beach). Και κάνοντας αυτό το σχόλιο, πιο πολύ αντιστέκομαι στον εαυτό μου, παρά στο πνεύμα της ανάρτησης.

    ΥΓ1. Δεν καταλαβαίνω γιατί ένα βιβλίο να μην είναι αυτοτελές. Εντελώς όμως.
    Είμαι θρασύτατη αν αναφέρω το "Αλεξανδρινό κουαρτέτο" ή την "Τριλογία της Μασσαλίας" ή εντέλει, το "Αναζητώντας το χαμένο χρόνο", που το κάθε μέρος τους στέκει και μόνο του, αυθύπαρκτο;

    ΥΓ 2. Για το εξώφυλλο τι λέτε;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Το συγκεκριμένο εξώφυλλο,καλή μου Rosa Mund,δεν μοιάζει στα μάτια μου να διαλέχτηκε για να παρωδήσει,ας πούμε,το είδος στο οποίο οριακά δεν ανήκει το μυθιστόρημα,ούτε βέβαια μπήκε τυχαία.Αλλά δεν μου πάει να το πω και στην ψύχρα κράχτη για τους φίλους της λογοτεχνίας του εφήμερου(κι αυτήν κομψά την λέω έτσι κι έχω τους λόγους μου).

    Η Φερράντε,τείνω να πιστέψω, ίσως δεν είναι ένα έξυπνο άτομο που γράφει εξασφαλίζοντας το επόμενο βήμα της πάσει θυσία αλλά ομάδα δυο,τριών το πολύ γραφιάδων,ενός παλιού και ψημένου στα πράγματα και κάνα δυο βγαλμένων ενδεχομένως από τις θερμοκοιτίδες των εργαστηρίων δημιουργικής γραφής και η οποία ομάδα παρακολουθεί προσεχτικά την αγορά του βιβλίου και προσπαθεί να κάνει τα μπεστ σέλερ της χωρίς την ρετσινιά του ροζ,γιατί σε τελική έτσι φτάνει σε ακόμα πιο μεγάλο κοινό και δεν εξοργίζει την σοβαρή κριτική.Να είναι και με τον αστυφύλαξ και με τον χωροφύλαξ δηλαδή,με δυο καρπουζάρες στη μασχάλη και άλλα σοφότατα.

    Άνθρωποι που είναι-πιστέψτε με -πολύ εκλεκτικοί κατά μόνας αναγνώστες όπως η καλόγνωμη Άννα της παρέας,γι αυτό διχάζονται,δεν ξετρελάθηκαν οι ίδιοι ,αλλά επειδή πιστεύουν ακόμα στο "συλλογικό" την θεωρούν σκαλάκι που μπορεί να κάνει τον αμύητο και κυκλοθυμικό αναγνώστη να θελήσει να πατήσει ένα ένα και τα ψηλότερα.Κατά βάθος ίσως ούτε η Άννα το πιστεύει πια αυτό και τόσο αλλά κοιτώντας το ακόμα μεγαλύτερο χάλι γύρω,η Φερράντε της φαίνεται χαλάζι στην αναβροχιά, κρατά τα καλά στοιχεία που έχει,διότι έχει, και ελπίζει με τα επόμενα να την δικαιώσει ως προς την ελπίδα πιο πολύ κι όχι βεβαιότητά της ότι αν και υπερεκτιμημένη-πολυδιαφημισμένη να λέμε-είναι αξιοπρεπές εργαλείο για μύηση σε καλύτερες αναγνώσεις.Είναι ρομαντική η Άννα,η Μαρία έχει κατασταλάξει,το λέει εξάλλου εντίμως:"δεν έχω χρόνο για ξόδεμα,Πύντσον ακόμα και στην παραλία".

    Α,καλά,τι λέμε τώρα,φυσικά δεν είστε θρασύτατη,εξαιρετικά βιβλία όχι μόνο στο είδος τους είναι και τα τρία που αναφέρετε και πολλά που μπορούμε να φέρουμε σαν επιχείρημα.Ε,δεν έχει καμιά σχέση η Φερράντε μ΄αυτούς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Γωγώ Μπουκουβάλα28/7/16 17:09

      Στο σχόλιο σας λέτε "το είδος στο οποίο οριακά δεν ανήκει το μυθιστόρημα" και θέλω να σταθώ στη λέξη οριακά.Αυτή είναι η μαγεία της γραφής της και εκεί φαίνεται το ταλέντο της Φερράντε.Ξέρει ποια είναι τα όρια και δε τα περνά ποτέ.

      Πολύ πρωτότυπη η κριτική σας.

      Διαγραφή
  3. Ενδιαφέροντα είναι -πάρα πολύ-αυτά που γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου,που έχει ασχοληθεί πολύ και σοβαρά με θέματα που έχουν να κάνουν με αυτό που λέμε παγκόσμια γυναικεία πεζογραφίας,ρίξτε του μια ματιά.http://www.bookpress.gr/kritikes/xeni-pezografia/ferrante-elena-patakis-i-uperochi-fili-mou

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Yπέροχη διαδικτυακή φίλη μου,
      πολύ καλή η Αργυρώ Μαντόγλου. Διάβασα τον "Κάφκα στην ακτή" στη δική της ωραία μετάφραση, αλλά δεν ενθουσιάστηκα με το βιβλίο.
      Παρεμπιπτόντως, προκύπτει η απορία: Γιατί ο μισός Μουρακάμι είναι μεταφρασμένος από τα αγγλικά και όχι απευθείας από τα ιαπωνικά; Μήπως διάβασα ένα "τρίτο" βιβλίο, αφού μεσολάβησαν ήδη δύο μεταφραστές;

      Διαγραφή
    2. Ανταποδίδοντας την προσφώνηση,υπέροχη διαδικτυακή μου φίλη Rosa Mund,σάς λέω κάτι που τυχαίνει να το ξέρω εκ των έσω,που λένε,από φίλη εκδότρια,ότι το κάνουν αυτό και όταν δεν έχουν διαθέσιμο μεταφραστή για την(συνήθως λιγότερο διαδεδομένη) γλώσσα στην οποία έχει γραφτεί το βιβλίο και επειδή από μια ενδιάμεση,αγγλικά κυρίως και γαλλικά,τους έρχεται...φτηνότερα.Υπάρχει πληθώρα προσφοράς,άρα δεν είναι το ίδιο όπως όταν μεταφράζει κάποιος από τα γιαπωνέζικα,που θα ζητήσει και περισσότερα.Οι νόμοι της αγοράς,βλέπετε.
      Εξαιρετικός μεταφραστής από τα γιαπωνέζικα θεωρείται και είναι ο Παναγιώτης Ευαγγελίδης.
      Μερικές φορές πάντως ο εκδοτικός οίκος του εξωτερικού από τον οποίο παίρνουν τα δικαιώματα οι δικοί μας (ένας νορβηγικός ας πούμε που βγάζει αστυνομικά πχ ή ο γιαπωνέζικος που βγάζει Μουρακάμι κτλ) είναι εκείνος που τους προτείνει να κάνουν την ελληνική μετάφραση από αγγλική ή γαλλική έκδοση που τους έχει κι εκείνους ικανοποιήσει. Αγγλικά,γαλλικά,γερμανικά,ισπανικά,ιταλικά,ρώσικα και πορτογαλικά είναι γλώσσες για τις οποίες έχουμε εξαιρετικούς μεταφραστές,αγγλικά και γαλλικά μάλιστα και αρκετούς(η Μαντόγλου είναι εξ αυτών).
      Βέβαια καμιά φορά γίνονται λάθη,υπάρχει απώλεια ή δεν έχει πετύχει η λείανση κάποιων δύσκολων σημείων και αν είναι και κάνας καβαλημένος ο μεταφραστής που θέλει να φαντασιωθεί πως είναι κι ο ίδιος συγγραφέας,τότε άστα να πάνε.Λυπάμαι που το λέω αλλά έχω τέτοιους στο μυαλό μου,λίγοι είναι αλλά υπάρχουν.
      Όμως οι μεταφράσεις του Μουρακάμι από την Μαντόγλου έχουν επαινεθεί ως πολύ καλές και ακριβείς και δεν είναι και καβαλημένη η γυναίκα,ίσα ίσα,είναι δημιουργική, είδατε γράφει και άρθρα,έχει ασχοληθεί πολύ με την γυναικεία πεζογραφία κτλ Γνήσιο Μουρακάμι διαβάσατε και σας ζηλεύω από την μια διότι δεν έχω διαβάσει τίποτα από τα τελευταία του αλλά από την άλλη, αφού εσάς που σας εμπιστεύομαι δεν σας ενθουσίασε, δεν σκοπεύω να σπεύσω.

      Διαγραφή
  4. Τι ωραία θα ήθελα κι εγώ να είμαι στην παρέα σας, το βιβλίο δεν το έχω διαβάσει αλλά βρίσκεται στη λίστα μου με τα βιβλία που σκέφτομαι να αγοράσω. Θα το σκεφτώ όμως γιατί επηρεάστηκα από τη Μαρία. Κι εδώ στο Βέλγιο έχει αποκτήσει φήμη "εμπορική" κι αυτό με κάνει λίγο επιφυλακτική. Οψόμεθα.
    Σουμέλα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αγαπητή Σουμέλα,θα ξαναρχίσουμε τις λέσχες από Σεπτέμβρη κι αν σκοπεύεις να έρθεις Αθήνα πχ για Χριστούγεννα κτλ ,ενημέρωσέ με να σου πω ακριβείς ημερομηνίες συναντήσεων και αν σε βολέψει κάποια να έρθεις, να πάρεις μια γεύση και να σε γνωρίσουμε,πολύ θα το ήθελα.
      Όσο για την Φερράντε,δεν είναι κακή η λογοτεχνία,αυτή καθαυτή,που κάνει,η εκδοτική τακτική είναι που προσδίδει το εμπορικό στοιχείο και της κάνει ζημιά σε λογοτεχνικό επίπεδο. Αν έβγαζαν ένα ενιαίο μυθιστόρημα μπορεί αυτό να είχε τις ατέλειες ή την αχίλλειο πτέρνα του αλλά βλέπεις ζούμε στην εποχή της νοοτροπίας του sequel και της σηριαλοποίησης οποιουδήποτε καλλιτεχνικού έργου μπορεί να έχει πρωτίστως οικονομική απήχηση...

      Διαγραφή
  5. Αγαπητή Βιβή,
    Ευχαριστώ πολύ για την τιμή να με καλέσεις, θέλω πολύ να έρθω στην λέσχη σας. Λόγω γονέων και όχι μόνο πηγαίνουμε στη γενέτειρα Θεσσαλονίκη. Θα κανονίσω όμως να έρθω κάποιες μέρες στην Αθήνα. Μάλλον θα έρθουμε γύρω στις 20 Δεκεμβρίου με 3 Ιανουαρίου.
    Τα λέμε μέχρι τότε.
    Όσο για τη Φεράντε θα το ξανασκεφτώ.
    Σουμέλα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Καλημέρα σας,τελικά μπήκα στον πειρασμό και το διάβασα το βιβλίο, στο πλοίο πηγαίνοντας για Νάξο. Δεν ενθουσιάστηκα αλλά πέρασα ευχάριστα την ώρα μου. Νομίζω ότι υπερεκτιμήθηκε. Όσο για το εξώφυλλο pas de commentaire που λένε και οι Γάλλοι.
    Σουμέλα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Γεια σου Σουμέλα.Μια χαρά η επιλογή σου για το πλοίο!Σου έχει δημιουργηθεί ενδιαφέρον να διαβάσεις τις συνέχειες σε επόμενα ταξίδια ή αλά Μαρία πήρες πλήρη φερραντική γεύση και τέλος;Να ευχηθώ καλό χειμώνα;

      Διαγραφή
    2. Ανώνυμος5/9/16 08:45

      Καλημέρα Βιβή, ευχαριστώ για τις ευχές σήμερα ταξιδεύουμε για το βορρά όπου το φθινόπωρο έχει ήδη αρχισει! Όσο για τα υπόλοιπα βιβλία της Φερράντε δεν ξέρω ακόμη αν θα ολοκληρώσω την τετραλογία.
      Καλή συνέχεια καλοκαιριού (εδώ στη Θεσσαλονίκη κάνει πολύ ζέστη κι ας είναι τόσο πρωί.
      Σουμέλα

      Διαγραφή
  7. Διάβασα κι εγώ το βιβλίο της Φερράντε που το βρήκα πάρα πολύ αξιόλογο, τόσο που το δάνεισα και αλλού.

    Κυρία Γεωργαντοπούλου διάβασα με προσοχή το διάλογο που παραθέτετε, τουλάχιστον μέχρι κάποιο σημείο, και θα ήθελα να επισημάνω στη φίλη σας Μαρία ότι η μανία με περισπούδαστα έργα έχει χαντακώσει επίδοξους συγγραφείς, φίλους μου, ανθρώπους με τους οποίους έχω συνυπάρξει σε λογοτεχνικά καφενεία και κοινότητες ή λέσχες δημιουργικής γραφής, με το να γράφουν όσο πιο φιλολογικά/αφαιρετικά/περίπλοκα μπορούν για να πιάσουν θέση σε κάποιο πάνθεον δημιουργών που θα εκτιμήσουν οι ερχόμενες γενεές, εφόσον η τωρινή γενιά, το τρέχον κοινό τους έχει στο φτύσιμο...από πού προκύπτει ότι κάποιος που βασανίζει το έργο του (και τους αναγνώστες του) παράγει καλή λογοτεχνία; Το έργο ξεκινά από την ψυχή, από αυτό που ο δημιουργός θέλει να πει, η προσωπική του κατάθεση. Μετά από το πόσο εύληπτα, αλλά και αριστοτεχνικά θα το αποτυπώσει, ώστε να προάγει τη λογοτεχνία και το αναγνωστικό επίπεδο. Από κει και πέρα το πράγμα φεύγει από τον δημιουργό και περνά στην πολιτική του εκάστοτε εκδότη και πολύ καλά κάνει ο κάθε εκδότης που θέλει να βγάλει χρήματα από την επένδυσή του, όπου μαζί του θα βγάλουν χρήματα και όλοι οι εμπλεκόμενοι (αλήθεια, γιατί σνομπάρουμε τόσο τα λεφτά και γιατί είναι αντιστρόφως ανάλογα με την καλλιτεχνική αξία;).

    Ο χρόνος, όπως εύστοχα ειπώθηκε από ετέρους συναδέλφους σας, θα δείξει ποια έργα θα μείνουν αθάνατα και ποια όχι. Και πάλι όλα είναι υποκειμενικά. Ομολογώ πως έχω χάσει στάσεις σε μετρό με Φερράντε και Δημουλίδου (που κακώς τις βάζω στο ίδιο επίπεδο, διότι η Φερράντε είναι μάστορας του λόγου και καταγράφει πολύ λεπτά συναισθήματα) και πως κλασσικοί με έχουν αφήσει παγερά αδιάφορη και πως έχω δωρίσει τα βιβλία τους σε δανειστικές βιβλιοθήκες για να μην τα βλέπω στο σπίτι μου κι εκνευρίζομαι που χάλασα τα λεφτά μου σε αδιάβαστα βιβλία.

    Συμπέρασμα. Οταν έχεις να πεις κάτι σα συγγραφέας, το λες. Και προσπαθείς να το πεις όμορφα και εύληπτα, γιατί σέβεσαι αυτόν που θα σε διαβάσει. Και προσπαθείς να δημιουργήσεις ιστορίες για να ψυχαγωγήσεις το κοινό σου. Τόσο απλά είναι για μένα τα πράγματα (κι ο Σαραμάγκου που αναφέρθηκε στη συζήτηση είναι για μένα Ο ΘΕΟΣ γιατί ακριβώς ξέρει να συνδυάζει τα απλά αυτά πράγματα). Αν φυσικά είσαι τύπος ασυνάρτητος θα το γράψεις όπως σου βγει. Αλλά δε θα κάνεις το έργο σου επί τούτου μπουρδουκλωμένο, περισπούδαστο και λοιπά για να περνά για "καλή λογοτεχνία"! Ποιοι χαρακτηρίζουν την καλή λογοτεχνία; Οι βιβλιοκριτικοί; Ο Τύπος που φατριάζει, που ψάχνει πολιτικές αποχρώσεις στα βιβλία για να εξυμνήσει ή κατατροπώσει τους δημιουργούς ανάλογα με την πολιτική σκοπιά του; Το πλήθος των ρομαντικών δημοσιογράφων-βιβλιοκριτικών που εξυμνούν την εναλλακτικούρα, τη ρομαντική εξαθλίωση, τους καταραμένους ποιητές (δεν έχει καμία σημασία αν ο Κνουτ Χαμσουν είναι μάστορας της γραφής ή αν ο Μπουκόφσκι γράφει αρλούμπες - άποψή μου); Ολοι οι ταλαιπωροασυμβίβαστοι μπαίνουν σε ένα τσουβάλι και εκτοξεύονται στο πάνθεον των θρύλων, ενώ άνθρωποι που ζουν από τη γραφή τους χαρακτηρίζονται "πουλημένοι". Επικίνδυνες γενικότητες...Ο ίδιος ο δημιουργός ξέρει αν έχει γράψει καλή λογοτεχνία ή όχι.

    Τέλος πάντων κυρία Γεωργαντοπούλου συγχωρέστε με για το μακροσκελές σχόλιο και δεχθείτε το σαν έκφραση σεβασμού προς το πρόσωπό σας για τις εμπεριστατωμένες και ανεξάρτητες κριτικές σας και για το αξιόλογο σάιτ που τηρείτε. Μακάρι να ασχολούσασταν και με τη δική μου νέα έκδοση, μιας και που κι εγώ είμαι μια όχι τόσο νέα δημιουργός, έστω για να την κατατροπώσετε. Αν μπορώ με κάποιον τρόπο να έλθω σε επικοινωνία μαζί σας ή να σας στείλω αντίτυπο του βιβλίου μου, θα χαιρόμουν πολύ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αγγελική,κατ΄αρχάς σ΄ευχαριστώ για τα καλά λόγια και τις σκέψεις που μοιράστηκες μαζί μας.Δίνεις μια ενδιαφέρουσα συνέχεια στην συζήτηση και το εκτιμώ αυτό γιατί πάντα πίστευα κι ακόμα πιστεύω ότι μόνο από την σύνθεση των απόψεων κάτι βγαίνει, ότι δεν είναι όλα μόνο άσπρο ή μαύρο στην ζωή μας επομένως και στην Τέχνη,ότι κάτι αποκομίζουμε εκτός από αναγνωστική απόλαυση που κι αυτήν βέβαια δεν την υποβαθμίζω.
      Δώσε μου λίγο χρόνο (έχω κάποιο θεματάκι με το χέρι,γι αυτό δεν απάντησα αμέσως, ούτε μπορώ να γράφω πολλή ώρα)και θα σου πω κάποια πράγματα που σκέφτομαι για το συλλογικό και όχι το ατομικό "καλό",μια αρχή που τροφοδότησε-αν και έχω άπειρες φορές πικραθεί από την χρηματολαγνία και τον παρτακισμό ανεξήγητα πολλών στον χώρο του βιβλίου-την προσωπική μου στάση και ελπίδα και εντέλει αισιοδοξία όλα αυτά τα χρόνια,στάση από επιλογή που την εκφράζει η Άννα στο κομμάτι εκείνο που ανάμεσα σε άλλα λέει:Παρά την ιλαροτραγωδία της κατάστασης ακριβώς επειδή υπάρχει αυτό το δικαίωμα να εκφράζονται όλοι,γίνεται η πραγματική ώσμωση κι απ΄αυτήν θα βγουν οι άξιοι,οι επόμενοι μεγάλοι.Και συμπληρώνω -και κλείνω προς το παρόν με αυτό-ότι αυτούς τους μελλοντικούς μεγάλους εκ των πραγμάτων ,ακριβώς γιατί είμαστε συγκαιρινοί και ζυμωνόμαστε μαζί τους,δεν είμαστε εκείνοι που θα τους ορίσουμε ως τέτοιους.

      Διαγραφή
  8. Εύχομαι περαστικά για το χέρι σας και αναμένω με υπομονή τη συνέχεια!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου