"Το Χέρι του Θεού",Φίλιπ Κερ

Γνωρίζετε γιατί εφευρέθηκε το ποδόσφαιρο,ε;Για να μπορούν να μιλάνε οι άντρες μεταξύ τους.Οι γυναίκες έπρεπε να εφεύρουν λογοτεχνικές λέσχες για να το κάνουν.Να μιλάνε, εννοώ.




Ω,ναι,φίλες και φίλοι,αυτό που βλέπετε στο μάλλον ανταριασμένο εξώφυλλο του βιβλίου είναι το γήπεδο Καραϊσκάκη στο Νέο Φάληρο και ελέω Φίλιπ Κερ θα παιχτεί ματς τρικούβερτο μέσα κι έξω απ΄την ιστορική έδρα του Ολυμπιακού, ματς χάρτινο μεν σκληρότατο δε. 

Το 2014 ο διάσημος Σκωτζέζος συγγραφέας Φίλιπ Κερ εκπλήσσει τους πολυπληθείς ανά τον κόσμο αναγνώστες του επιχειρώντας παράλληλες λογοτεχνικές πλεύσεις, αποφασίζοντας δηλαδή ν΄αφήσει ελαφρώς πίσω του, όχι πάντως στην λήθη,τον μυθικό Μπέρνι Γκούντερ -θρυλική μορφή βιβλίων του που φίλοι και μη του αστυνομικού μυθιστορήματος αγαπήσαμε προσπερνώντας τις ετικέτες είδους, πάνω απ΄όλα θεωρώντας τα,και ορθώς,λογοτεχνία αξιώσεων- προκειμένου να χτίσει μια νέα ανδρική φιγούρα, τον Σκοτ Μάνσον,συγκαιρινό μας χαρακτήρα,άνθρωπο κατάλληλο για τις βαθιές ανάγκες και τις εύθραυστες ισορροπίες ενός αλλιώτικου κύκλου μυθιστορημάτων τα οποία θα καταπιάνονται, χωρίς να θυσιάζεται η λογοτεχνικότητά τους,μ΄έναν σκοτεινό αν και γοητευτικό κόσμο,που ως τώρα τον συναντούσαμε μεν στην παγκόσμια πεζογραφία μα μεμονωμένα και δίχως να  περιμένουμε, έχω την εντύπωση, πως θα γινόταν πηγή έμπνευσης για μια εκ του θέματός της απαιτητική σειρά: τον λαβυρινθώδη και συχνά βρώμικο κόσμο του ποδοσφαίρου,ειδικά τώρα που το δημοφιλές άθλημα έχει όσο ποτέ άλλοτε μετατραπεί σε σκληρή μπίζνα... 

Μέσα από τα τρία βιβλία που έχουν μέχρι τώρα γραφτεί ("January Window"/"Ξαφνικός Θάνατος", "Hand of God"/"Το Χέρι του Θεού" και "False Nine" που ελπίζουμε να μεταφραστεί κι αυτό σύντομα στα ελληνικά) ο Σκοτ Μάνσον σκιαγραφείται ακόμα πιο μεστά και μας γίνεται συμπαθής και οικείος, δίχως εμείς στο μεταξύ να αποχωριζόμαστε τον αγαπημένο μας Μπέρνι Γκούντερ.
Το 2015 ο Κερ,ακάματος κι έμπειρος γραφιάς ων,με την  μαεστρία του ως δεινότατου μπεστελερίστα από χρόνια επιβεβαιωμένη, εκδίδει τη "Γυναίκα από το Ζάγκρεμπ" και το 2016 το "The Other Side of Silence" και μ΄αυτά συνεχίζει τα του Γκούντερ ενώ την ίδια χρονική περίοδο,στα πλαίσια της νέας παράλληλης πορείας ,το ποδόσφαιρο γίνεται ισχυρή αφηγηματική εκείνη για να ειπωθούν δια στόματος Μάνσον πικρές αλήθειες της εποχής μας,πέρα από το φύλο,το χρώμα ή την εθνικότητα για όζουσες καταστάσεις που ενδιαφέρουν,αρνητικά ή θετικά, τους πάντες στους καιρούς της παγκοσμιοποίησης και των μίντια.
Το "Χέρι του Θεού" είναι ένα μυθιστόρημα εξίσου απολαυστικό με τον "Ξαφνικό Θάνατο",ωραία μεταφρασμένο για τις εκδόσεις Κέδρος από τον Γιώργο Μαραγκό,τύπου σταυρόλεξο ή whodunit (αν προτιμάτε την αλά Wolfe Kaufman κατηγοριοποίηση),απ΄αυτά τα ρεαλιστικά που σε βάζουν στην ατμόσφαιρά τους αμέσως,κάνοντάς σε να συμμετέχεις -ακόμα κι αν δεν ταυτίζεσαι- ψάχνοντας τον ένοχο μα χωρίς να αναλώνεσαι στον εντοπισμό του,γιατί χάρη στην ελαστικότητα της γραφής του Κερ αναμφίβολα απολαμβάνεις το ξετύλιγμα του μίτου από πολλές οπτικές,μπορώντας να σκέφτεσαι κριτικά και για όσα,εκτός κύριας πλοκής,σου εξιστορεί,μέσα από ένα  στιβαρό κειμενικό σύνολο που διαθέτει δράση και πυκνό μυστήριο,σφιχτή και ευφάνταστη πλοκή,σύνθετα, αληθοφανή κίνητρα, ύποπτους, ανατροπές,εκπλήξεις,ευρηματική σύνδεση των στοιχείων,δηκτικό χιούμορ και ανελέητο σαρκασμό.

Ο σαραντάχρονος πρωταγωνιστής,ο εκ Σκωτίας μιγάς Σκοτ Μάνσον,ο καλά μορφωμένος, εύπορος, ελκυστικός,αδιάφθορος και με ηθικές αρχές εκλεπτυσμένος λάτρης του πιο δημοφιλούς αθλήματος, χωμένος σ΄αυτό ως τα μπούνια σαν βοηθός προπονητή στο πρώτο βιβλίο και σαν κύριος προπονητής της (επινοημένης από τον Κερ) ομάδας Λόντον Σίτι στο δεύτερο θα αναγκαστεί από τις περιστάσεις να παίξει για μιαν ακόμα φορά τον ρόλο του ντετέκτιβ. 
Η ομάδα έχει ποικίλα σκαμπανεβάσματα και ο πρόεδρός της, ο Ουκρανός καραλεφτάς Βίκτορ Σοκόλνικοφ, πολυμήχανος άνθρωπος που δεν θέλει να προκαλεί ζητήματα αν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος και γι αυτό κάνει τις πολύπλοκες παγκόσμιες βρωμοδουλειές του με προσοχή, επιλέγοντας κλειστό κύκλο με ανάλογους συνεργάτες- αδίστακτους, ευφυείς και  σκληρόπετσους τύπους-,που σε γενικές γραμμές φυσικά και τους ταΐζει ποικιλοτρόπως καλά,έχει μονίμως άλλα στο κεφάλι του.Το βάρος πέφτει στον Σκοτ Μάνσον ακριβώς τώρα που η Λόντον Σίτι έχει κουτσά στραβά συνέλθει από την απώλεια του Ζοάο Ζάρκο,του προπονητή -σταρ που είχε προσλάβει ο μετασοβιετικός μεγιστάνας την στιγμή που ο Μάνσον δείχνει να τα καταφέρνει παρόλο που έχει να αντιμετωπίσει πολλά και κυρίως να αξιοποιήσει μεταγραφές  που έρχονται σαν εμπόρευμα ,από ολόκληρο τον κόσμο .Ο Μάνσον πρέπει να κάνει ζάφτι κάμποσους ανεγκέφαλους νεαρούς που κυνηγούν λεφτά και δόξα με ατού πόδια χαρισματικά  που σκοράρουν βροχηδόν στα αντίπαλα δίχτυα και που για χάρη τους αστρονομικά ποσά αλλάζουν τσέπες μέσα κι έξω από τα γήπεδα με υπόγειους τρόπους.Η Λόντον επισήμως ετοιμάζεται να αγωνιστεί εναντίον του Ολυμπιακού στα πλαίσια του Τσάμπιονς Λιγκ και όλοι είναι στην τσίτα , καθένας για τους δικούς του λόγους κι η Ελλάδα πορεύεται κι αυτή στα ποδοσφαιρικά μονοπάτια φορτωμένη με ένα απαράδεκτο μνημόνιο,που έχει στραπατσάρει για τα καλά ανθρώπους και υποδομές, κράτος και πολίτες.

Ο Μάνσον καταλαβαίνει ότι κρίση ξεκρίση θα ζοριστεί στον Πειραιά.Οι ερυθρόλευκοι έχουν ένα πλήθος οπαδών από τους πιο αφοσιωμένους και επειδή αυτό λειτουργεί σαν ο δωδέκατος παίκτης σε κάθε αγώνα ο Μάνσον πρέπει να μαντρώσει τους δικούς του να μη μπεκρουλιάσουν,να μην πάρουν ουσίες, να μην πάνε με πόρνες,να μην μπλέξουν σε καβγάδες και στα άλλα "μη" της ποδοσφαιρικής βίβλου, ώστε να φέρουν αποτέλεσμα στο Καραϊσκάκη που θα είναι εφόδιο για τον επόμενο αγώνα στην έδρα τους.
Ο προπονητής/ντετέκτιβ προσπαθεί φιλότιμα αλλά λογαριάζει χωρίς τον ξενοδόχο. Στην διάρκεια του καυτού αγώνα στο Νέο Φάληρο,το νεοαποκτηθέν αστέρι της ομάδας,ο κολλητός του μεγιστάνα,ο Μπεκίμ Ντεβελί,Ρώσος παίκτης πολλών εκατομμυρίων,σωριάζεται στα καλά του καθουμένου στον αγωνιστικό χώρο.Το γήπεδο παγώνει.Ο Ντεβελί,ένα δίμετρο θηρίο, πέθανε από καρδιακή προσβολή; Ή μήπως έχει συμβεί κάτι άλλο;Και τι θα μπορούσε να είναι αυτό; Kαι κυρίως γιατί;
Από πιθανούς ενόχους άλλο τίποτα.Ένα άπληστο σμήνος ανθρώπων που οσμίζεται παντού λεφτά και το τελευταίο που το νοιάζει είναι αν είναι βρώμικα ή προέρχονται από τον θάνατο άλλων και που θα έκανε τα πάντα για να βάλει χέρι σ΄αυτά έχει συγχρωτιστεί με τον Ντεβελί αλλά και τον Μάνσον και τους παράγοντες,τον πρόεδρο,τους γυμναστές κι όλη την ομάδα,κρυφά και φανερά, εντός και εκτός αποδυτηρίων πολύ πριν καν έρθει η ομάδα στην Ελλάδα.Οι παίκτες της Λόντον Σίτι,τα ρεμάλια που λέγαμε τα κάθε καρυδιάς καρύδι,ανταγωνίζονται και κοντράρουν σκληρά ο ένας τον άλλον.
Οι Έλληνες αστυνομικοί ξεκινούν φιλότιμα τις έρευνες που τους επιτρέπει το κρατικό κονδύλι το τσουρομαδημένο από την κρίση μα στην μέση ξεφυτρώνουν άπειρα νομικά ζητήματα για την παραμονή της ομάδας στην χώρα και όχι μόνο γι αυτό.Στην Ζέα βρίσκεται και το πτώμα μιας κοπέλας κι αρχίζει ένα εξαιρετικά καλά χορογραφημένο από τον Κερ,μακρύ γαϊτανάκι προσώπων που καδράρονται περίτεχνα μέσα σε έξυπνα μπερδεμένες καταστάσεις.

Η πλοκή πυκνώνει χωρίς να ξεφεύγει από τον έλεγχό του και τα πράγματα περιπλέκονται θαυμάσια από άποψη τεχνικής αρτιότητας.Πολλά ετερόκλητα ρίχνονται σε τεράστια μαρμίτα στην οποία ο Κερ τα ανακατεύει σίγουρος για το αποτέλεσμα,έτσι ένιωσα,του αστυνομικού του παραμυθιού.Γιατί είναι τρομερός παραμυθάς!Η φαντασία του δεν έχει όρια,και τι δεν κατεβάζει η κούτρα του: αστυνόμοι, μικρο- και μεγαλοπαράγοντες του ποδοσφαίρου,τυχαίοι οπαδοί μα και υπάλληλοι του Παναθηναϊκού που μισούν τον αιώνιο αντίπαλο και κάνουν ό,τι μπορούν για να του βάλουν έστω μια τρικλοποδιά, δικηγόροι μπασμένοι σε διάφορα,κωλοπετσωμένες δικηγορίνες,δημόσιοι λειτουργοί που για τον πιο απίθανο λόγο που μπορεί (αμ,δεν μπορεί)να φανταστεί ο αναγνώστης παρανομούν,Ρωσίδες πόρνες πολυτελείας που η ομορφιά τους γίνεται μπούμερανγκ για τις ίδιες -χάριν μιας εξ αυτών ντόπια ιατροδικαστίνα γίνεται πρωταγωνίστρια σκηνής από τις ευρηματικότερες μα την ίδια στιγμή και καταθλιπτικότερες του μυθιστορήματος, κερασάκι στην περί Νεοελλήνων αντίληψη του Κερ που διαπερνά το βιβλίο και ήδη προκάλεσε συζητήσεις,θα το θίξουμε με δυο λόγια μετά κι αυτό-, τέλος πάντων καταστάσεις επί καταστάσεων και ατελείωτο ψάξιμο που δίνει στον Μάνσον απαντήσεις με το σταγονόμετρο ενώ το κουβάρι μπερδεύεται πιο πολύ και όσο -να του το αναγνωρίσω αυτό- ο Κερ δεν διστάζει να σύρει τα εξ αμάξης προς κάθε κατεύθυνση για την σαπίλα που κυβερνά τον κόσμο.

Tο τέλος,επικό,έρχεται μετά από δαιδαλώδεις διαδρομές και δεν το βάζει με τίποτα ο νους ούτε του πιο μυημένου στα αστυνομικά αναγνώστη που αιφνιδιάζεται μεν αλλά και μαζί αποζημιώνεται από την σφριγηλότητα των περιγραφών και τα καταιγιστικά δρώμενα απολαμβάνοντάς τα απ΄την καλή κι απ΄την ανάποδη[1].Ο Μάνσον τοποθετεί στωικά μια μια τις ψηφίδες του παζλ,ανακαλύπτει τον ένοχο μα και τις αιτίες που προκάλεσαν την νέα απώλεια και θριαμβεύει και πάλι.
Εκείνο που δεν μπορεί ή δεν θέλει να ξεκαθαρίσει είναι η δική του σχέση με την ομάδα από΄δω και πέρα κι έτσι μας αφήνει με το ερώτημα και την όρεξη ανοιχτή για το επόμενο βιβλίο.
Άραγε θα προπονεί και πάλι την Λόντον Σίτι;Ή θα το γυρίσει αποκλειστικά στην... ντετεκτιβική;Και με ποια συγγραφικά προσχήματα;Τι του επιφυλάσσει ο ανεξάντλητος σε ιδέες Κερ;Θα τον ταξιδέψει εκτός Αγγλίας ξανά και θα βρει κι αυτός ευκαιρία να πει τις κίτρινες ή δυναμικές μπηχτές του ή όχι; Αν πάλι τον κρατήσει στην προπονητική του θέση σε τι είδους μπελάδες,ποδοσφαιρικές καταστάσεις και γηπεδικά μυστήρια θα τον μπλέξει; Πώς θα τον εξελίξει ως χαρακτήρα;Θα είναι άραγε ανάλογης ευρηματικότητας και τα επόμενα μυθιστορήματα;

Θα δούμε,καλοί μου εν βιβλίοις συνοδοιπόροι.Όπου να΄ναι έρχεται και το τρίτο της μανσονοσειράς και,καλά να είμαστε, σύντομα θα δούμε.



[1]Στο δεύτερο αυτό βιβλίο ο Κερ ενώ καταφέρνει να απαλλαγεί από τον μισογυνισμό/σεξισμό* του πρώτου -σε γήπεδα βέβαια,για να λέμε του στραβού το δίκιο,κι όχι στο κατηχητικό διαδραματίζεται η ιστορία- δημιουργεί δυσαρέσκειες άλλου είδους αυτή την φορά κάνοντας ακαθρέφτιστα (ο νοών νοείτω)σχόλια που είτε θυμηδία μας προκαλέσουν είτε θυμό,δίνουν λαβή να σκεφτούμε ότι έχει,το ίδιο άκριτα,πει διάφορα γι άλλους λαούς,σε προηγούμενα βιβλία του.Και γιατί να γελάσουμε ή να θυμώσουμε ειδικά εμείς οι Έλληνες αναγνώστες;Διότι στο κατά τ΄άλλα τόσο απολαυστικό "Χέρι του Θεού"το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας διαδραματίζεται στην Ελλάδα (σε Πειραιά και Πάρο) κι ο Κερ δεν βρίσκει μια ζεστή κουβέντα για τους Νεοέλληνες κι ανάμεσα στις κατινιές **με τις οποίες επιχειρεί να μας μειώσει γίνεται και ανακριβής όταν βάζει για παράδειγμα τους αρχαίους προγόνους μας(που γι αυτούς,διόλου ανεξήγητα,στάζει μέλι η πένα του) να χρησιμοποιούν υγρόν πυρ (!) κατά των Περσών στη ναυμαχία της Σαλαμίνας κι όταν επινοεί-διότι αυτό δεν το κάνει από άγνοια- ότι τα ελληνάκια τρώνε μετά μανίας χούμους (;),ένα καθαρά αραβικό φαγητό.

*(Josephine Donovan:"Beyond the Net:Feminist Criticism as A Moral Criticism",Denver Quarterly, 17(1983)
**"Ανησυχούσα πως με τις απεργίες θα είχαν βάλει τον φίλο μου σε καμιά σακούλα σκουπιδιών και θα τον είχαν χώσει κάτω από τους κεφτέδες στην κατάψυξη","η αλλαγή φρουράς σε οποιαδήποτε χώρα είναι πάντα μια γελοία ανοησία·στην Ελλάδα φτάνει σε ακόμα μεγαλύτερα επίπεδα παραλογισμού:με παπούτσια με φρου φρου,άσπρα φορεματάκια...οι ίδιοι οι Εύζωνοι έμοιαζαν με κλόουν από κάποιο άγνωστο βαλκανικό τσίρκο ...","Οι περισσότεροι Έλληνες δεν δουλεύουν τα Σάββατα".Είχα την επιθυμία να την ρωτήσω τελικά ποια μέρα δουλεύουν,αλλά ...","...και πολύ τριχωτό σώμα όπως πολλοί Έλληνες.... θυμάμαι ότι είχε πολύ γλυκιά ανάσα ...καθόλου σαν Έλληνας, αν με καταλαβαίνετε "."Ω,σας καταλαβαίνω, πραγματικά ","Και που είχε τη γενναιοδωρία να πληρώσει γι αυτό και την προηγούμενη εβδομάδα... Κανονικά τα παιδιά δεν πίνουν τσάι. Επειδή στην Ελλάδα δεν έχουν χρήματα."

Σχόλια