"Δούναβης",Κλάουντιο Μάγκρις



Σημαντικές δεκαετίες ,σπουδαίοι άνθρωποι και διαχρονικά βιβλία.

Ένα αριστουργηματικό,δοκιμιακό στην σύλληψη και τον σχεδιασμό του βιβλίο,όμως με έντονη και υψηλής αισθητικής λογοτεχνικότητα να το διαποτίζει σε κάθε του σελίδα και να το κάνει πολύ ξεχωριστό,γεννιέται το 1986,στα μέσα της πλέον μεταιχμιακής δεκαετίας του αιώνα που μόλις αφήσαμε πίσω μας,δεκαετία την οποία εν έτει 2016,εθισμένοι ανάμεσα στ΄άλλα στην ημιμάθεια που συμπυκνώνεται στην φράση "το είπαν στην τηλεόραση",δεν έχουμε αποτιμήσει ακόμα επαρκώς, γιατί άκριτα αναμασάμε ανώδυνες κοινοτυπίες για την μουσική της πλαδαρότητα -έτσι μας είπαν, έτσι νομίζουμε- και το στυλιστικό της κιτς ,λες και δεν συνέβη,δεν υπήρξε τίποτ΄άλλο. 
Η δεκαετία του΄80 σέρνει με κόπο,για κάποιους λόγους που δεν είναι της παρούσης,την αχλή της λαμπρότητας των προηγούμενων,και μοιάζει -παρά τα συνταρακτικά γεγονότα που την σημαδεύουν, την επανένωση της Γερμανίας και την απαρχή της διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης -με την ατραπό, της οποίας ουδείς μπόρεσε να κρατήσει προσπελάσιμο το φωτεινό σημείο εξόδου το οποίο σχηματιζόταν στα δικά της χρονικά πλαίσια μετά από δυο παγκόσμιους πολέμους,εμφυλίους,λογής συρράξεις, μετακινήσεις πληθυσμών και δεκάδες συμφορές και το οποίο θα έπρεπε να μας οδηγεί όλους,πολίτες και κυβερνήσεις,και ακριβώς τώρα σε πολιτικώς εντιμότερες λύσεις προβλημάτων που ήρθαν να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα και όλα αυτά ενώ,μα κυρίως επειδή, η Δημοκρατία και ο Ουμανισμός δοκιμάζονται και πάλι σκληρά και εκτεταμένα και όχι μόνον λόγω του προσφυγικού ζητήματος,όπως γιγαντώνεται στον δικό μας Νότο. 
Σ΄αυτήν την δεκαετία λοιπόν την "δεύτερη" ή που μας μοιάζει ακόμα δεύτερη,ένας διαπρεπής Ιταλός γερμανιστής, συνετός και αντικειμενικός ως διανοούμενος και άριστος ως συγγραφέας,καθηγητής με περγαμηνές στην έδρα της γερμανικής φιλολογίας του πανεπιστημίου της Τριέστης-ιστορικής πόλης που σ΄αυτήν βεβαίως και δεν "σταματούσε"  ποτέ η Ευρώπη αλλά κάπου εκεί "άρχιζαν" πάντα τα Βαλκάνια πριν τα τωρινά τους και προς το παρόν σταθερά σύνορα,αυτή η τόσο ιδιαίτερη περιοχή/ σταυροδρόμι/χωνευτήρι πολιτισμών, που εμείς ειδικά ξέρουμε από πρώτο χέρι πώς είναι το να ζεις σ΄αυτά,αγαπώντας τα Ευρωπαίος όμως ων,δυτικός  ή χριστιανός, αν το προτιμάτε,σε απόσταση μισής ανάσας από την μη ευρωπαϊκή/μη χριστιανική Ανατολή-,ο σπουδαίος Κλάουντιο Μάγκρις  λοιπόν εκδίδει το βιβλίο "Δούναβης",ένα αριστούργημα * όπως κι αν το προσεγγίσει ο αναγνώστης, περισσότερο ή λιγότερο πολιτικά δηλαδή κρίνοντάς το,έχοντας την Τέχνη σταθερό αποταμιευτήρα έξοχου υλικού για να μας μιλήσει με τρόπο εύληπτο μα διόλου δασκαλίστικο,ίσα ίσα θαυμαστά λογοτεχνικό,για την Ιστορία της Μεσευρώπης και να αφήσει ως πολύτιμη κληρονομιά εξαιρετικές του σκέψεις και ευθύτατες κριτικές διαπιστώσεις για την ήπειρό μας συνολικότερα (παρ)ακολουθώντας εκείνος τι; Τα 2.888 χιλιόμετρα που όμως κι εμείς μαζί του μετράμε βήμα βήμα, από χωριό σε χωριό κι από πόλη σε πόλη και περπατάμε νοερά ξεκινώντας από την Γερμανία και την αναζήτηση των πηγών του Δούναβη μέχρι τις αλλού ειδυλλιακές και αλλού στην βιομηχανική ρύπανση βουτηγμένες  εκβολές του στον Σουλινά της Ρουμανίας,στο εκτεταμένο του Δέλτα στην Μαύρη Θάλασσα,2.888 εδαφικά και λογοτεχνικά  χιλιόμετρα χαραγμένα ανεξίτηλα με τραχιά Ιστορία και απαράμιλλη Τέχνη.

Ο Κλάουντιο Μάγκρις με κύριους αρωγούς το θαυμάσιο λεξιλόγιό του και την σαφήνεια και επιστημονικότητα του σμιλεμένου με πλατιές γνώσεις λόγου του ακολουθεί την πορεία τού μεγάλου ποταμού που ενώνει γεωγραφικά την κεντρική (την Mitteleuropa)  και πνευματικά (με όλες εκείνες τις λογικές ή παράλογες ενώσεις, αποσχίσεις, προσαρτήσεις, κατακτήσεις,απελευθερώσεις μα με την Λογοτεχνία πάντοτε ειρηνικά) ολόκληρη την Ευρώπη,ξεναγώντας μας στα  πλαίσια μιας εκδρομής με φίλους του που επί τούτου πραγματοποιείται, αφηγούμενος πότε με λεπτεπίλεπτο χιούμορ και πότε με γλυκόπικρη μελαγχολία διάφορες στιγμές του ταξιδιού,δείχνοντάς μας παράλληλα τους πολλούς και ποικίλους ανά τους αιώνες πνευματικούς αρμούς της ένωσης αυτής και φιλτράροντάς τα από την αρχή ως το τέλος,όλα όσα διηγείται,με την ομορφιά και την σοφία που,χάρη στην ευρυμάθειά του τις αναγνωρίζει αμέσως ως βασικά συστατικά,μεγάλες αρετές της κάθε μιας εθνικής κουλτούρας εκ των ουκ ολίγων της παραδουνάβιας λογοτεχνίας μιλώντας για όλες με τον ίδιο σεβασμό· μιας λογοτεχνίας πολύ παλιάς, πλούσιας και σημαντικής που εκείνος εκ της ιδιότητάς του την ξέρει όσο λίγοι και μέσα από το βιβλίο του την μοιράζεται ** γενναιόδωρα και μαζί μας.

Η αφήγησή του η ίδια είναι ένας πότε ορμητικός και πότε καταλαγιασμένος ποταμός,σαν αυτόν που υμνεί,τον μοναδικό στον κόσμο,όπως μας πληροφορούν οι εγκυκλοπαίδειες που διαρρέει τέσσερις πρωτεύουσες (Βιέννη, Μπρατισλάβα,Βελιγράδι και Βουκουρέστι)και που και γι αυτόν τον λόγο δεν χωρά,και δεν χρειάζεται άλλωστε,να στριμωχτεί στις περιορισμένες παραγράφους ενός επαινετικού και καλοπρόθετου κειμένου. 
Στον Δούναβη και στα νερά του συναντιούνται μα και αναμετρούνται,συμφιλιώνονται συγκινητικά αλλά και μάχονται μέχρις εσχάτων στο πότε ευεργετικό και πότε ολέθριο πέρασμα της Ιστορίας τρεις κυρίαρχες και κυριαρχικές συνάμα,πολύ ανταγωνιστικές μεταξύ τους θρησκείες και τουλάχιστον έξι, επτά μεγάλες εθνότητες,είκοσι πάνω κάτω ομιλούμενες γλώσσες (ραχοκοκαλιά και ντοπιολαλιές με άπειρες παραλλαγές) και πολύ περισσότερες κουλτούρες που παίρνουν και δίνουν η μια στην άλλη ακατάπαυστα και επί αιώνες ισχυρά επιδραστικά στοιχεία παρά τους ανταγωνισμούς των θρησκειών και τις πολιτικές, εμπορικές και άλλες συγκρούσεις τους.





Gura Portitei,Δέλτα του Δούναβη στην Μαύρη Θάλασσα(Ρουμανία)


Δέλτα του Δούναβη στην Ρουμανία


 Δούναβης στην  Σερβία


από το σάιτ  http://www.danube-river.com/maps/danube


Ο Μάγκρις –και δεν χρειάζεται να πούμε τίποτα άλλο-,με την συστηματικότητα και την υπομονή που (οφείλει να) διαθέτει ως επιστήμονας ή αν προτιμάτε άριστος γνώστης της τέχνης του [1] -κατ΄εμέ είναι και τα δυο-,φτάνει μέχρι τον πυρήνα της κάθε κουλτούρας με την βοήθεια της Λογοτεχνίας, δίχως εκείνος να ομφαλοσκοπεί, με φανερή προσωπική σύνεση και σεμνότητα,αντικειμενικός και αρκετά δίκαιος απέναντι στις ενδιαφέρουσες ιδεολογίες που όμως εκείνος δεν ασπάζεται,επικριτικός και ορθώς και με τεκμηριωμένη την αντίθεσή του απέναντι σε κείνες που έθρεψαν το αυγό του φιδιού και αιματοκύλισαν την ήπειρό μας, αναδεικνύοντας έτσι σε κάθε περίπτωση τα σημαντικά και γράφοντας κυρίως γι αυτά εμφορούμενος από γνήσιο δημοκρατικό και ουμανιστικό πνεύμα, καλώντας μας να διαβάσουμε και να σκεφτούμε κι εμείς έτσι και εντέλει παράγοντας,χωρίς λεκτικές φανφάρες και πολύπλοκες συγγραφικές τεχνικές, μια δοκιμιακή λογοτεχνία απαιτήσεων για όλο, όλο όμως,και τούτη είναι απ΄τις αρετές του η πιο αξιομνημόνευτη γιατί αυτή ειδικά σπανίζει,το αναγνωστικό κοινό:την αναγνώστρια που διαβάζει μετριότητες για να ξεφύγει - δεν είναι χαζή,όπως θέλουν να πιστεύουν μερικοί - από την καθημερινότητά του σπιτιού και της δουλειάς της,αν έχει πια, μα και τον επηρμένο συλλέκτη τίτλων που το ένα βιβλίο του φαίνεται λίγο και το άλλο ακόμα πιο λίγο και (δηλώνει πως) διαβάζει Μπέρνχαρτ ή Γέλινεκ,ας πούμε ,και σαν να μην του συνέβη τίποτα εντός του,αντί να θέλει να τα κάνει όλα γυαλιά καρφιά (αλληγορικά βεβαίως,σ΄ένα άλλο επίπεδο)για να επικρατήσει το Καλό, το Πανανθρώπινο και το Δίκαιο στο μεγάλο μα τόσο  μικρόψυχό μας κόσμο, εκείνος προχωρά -κουφός στον ρόγχο ενός πολιτισμού που αργοπεθαίνει μες την σαπίλα στην οποία, πολύ επιπόλαια ομολογουμένως, παρέδωσε τα μεγάλα του επιτεύγματα- στην αγορά του επόμενου τίτλου /φετίχ για την βλακώδη συλλογή του.

Ιδού μερικοί μόνον από τους θαυμάσιους ανθρώπους ,δεν θα αναφέρω εδώ άλλους διανοητές που ο Κλάουντιο Μάγκρις προσεγγίζει,παρά μόνον τους άμεσα σχετιζόμενους με την Λογοτεχνία και τους οποίους με αιτία και αφορμή τον Δούναβη μας παρακινεί να γνωρίσουμε σε βάθος αν δεν το έχουμε κάνει ως τώρα ή αν έχουμε διαβάσει (κάτι από) το έργο τους να τους ανακαλύψουμε και πάλι μέσα από μιαν άλλη ανάγνωση όμως,την πολυπρισματική εκείνη και περισσότερο υποψιασμένη και εξόχως διεισδυτική στην οποία ο ίδιος με περίσσια σύνεση μας μυεί: 

Φρήντριχ Χαίλντερλιν,Μάρτιν Χάιντεγκερ,Λουί-Φερντινάν Σελίν(8 σελίδες του αφιερώνει), Φραντς Γκριλπάρτζερ,Φραντς Κάφκα,Ελίας Κανέτι,Παναΐτ Ιστράτι,Ίβο Άντριτς, Γκέοργκ Λούκατς (στον οποίο επίσης αφιερώνει πολλές σελίδες), Ρόμπερτ Μούζιλ,Τόμας Μαν, Μαριλουίζε Φλάισερ και Μπέρτολντ Μπρεχτ,Γιόχαν-Βόλφγκανγκ Γκαίτε (και φυσικά μνεία της Μαριάννα Βίλμερ και των στίχων της στο "Διβάνι"),Πρίμο Λέβι,Καρλ Χέμπελ, ανώνυμος δημιουργός του "΄Ασματος των Νιμπελούνγκεν ", Άνταλμπερτ Στίφτερ, Γκέρχαρντ Ρουμ,Κόνραντ Μπάγιερ,Χέρμαν Μπροχ,Γιόζεφ Ροτ,Μανές Σπέρμπερ, Γιαν Κολλάρ,Λάντισλαβ Νοβομέσκυ,Φράντιζεκ Σβάντνερ,Πέταϊφι,Μιροσλάβ Κιρλέζα,Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ,Άρνολντ Χάουζερ, Ιζίκ Μάνγκερ, Πάουλ Τσέλαν,Ρόζα Αουσλάντερ, Ντανίλο Κις,Μαρία-Ευγενία ντέλε Γκράτσιε,Αντρέας Λίλιν,Αντρέι Κουσνιέβιτζ,Μόμο Κάπορ,Πέτκο Σλαβέικοφ,Γιόρνταν Ράντιτσκοφ.


*Έχω την εντύπωση -το άκουσα πάντως κι από άλλους- ότι έγιναν μερικά λάθη στην απόδοση των ονομάτων κάποιων υπαρκτών προσώπων (δεν ξέρω αν φταίει η επιμέλεια ή η μετάφραση) κι επίσης κάποιες μεταφραστικές επιλογές,σε μένα τουλάχιστον,φάνηκαν ατυχείς.
Εν τούτοις αισθάνομαι ευγνώμων απέναντι στους συντελεστές της ελληνικής έκδοσης και ειδικά στον μεταφραστή Μπάμπη Λυκούδη,διότι χωρίς γενικότερα την αφοσίωση των μεταφραστών, το λέω για πολλοστή φορά,θα είχαμε στερηθεί την σοφία χιλιάδων-και δεν υπερβάλλω καθόλου-, σπουδαίων βιβλίων.

**Έπαινοι αξίζουν και στις εκδόσεις Πόλις για την γενναία απόφασή τους,μέσα στην κρίση,μιας ακόμα επανέκδοσης του "Δούναβη",της έβδομης! (Η πρώτη έκδοση είχε γίνει το 2001).


[1]
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, "Πολιτισμός και Ελληνισμός. Προσεγγίσεις", εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2007, σελ. 17-30

 Άρθουρ Ι. Μίλερ,"Αϊνστάιν - Πικάσο.Ο χώρος, ο χρόνος και η ομορφιά",εκδ.Τραυλός,Αθήνα 2002




υ.γ.Το κείμενο δημοσιεύτηκε στον Amagi ,φροντισμένο όπως πάντα από τον Κυριάκο Αθανασιάδη, στις 3/10/2016(εδώ στην αρχική του μορφή με κάποιες  φωτογραφίες κι έναν χάρτη )

Σχόλια

  1. Αριστούργημα! Μια εικόνα για την Ευρώπη που παραπαίει, τη Μεσευρώπη όπως λέει ο μεταφραστής, όλης, κατ' επέκταση, θα έλεγα εγώ. Και μια ερμηνεία για τα σημερινά φαινόμενα αυτής της Ευρώπης!
    Πολύ τη χάρηκα την ανάρτηση. Κι ας με πρόλαβες Βιβή, το έχω διαβάσει εδώ και χρόνια στην παλιά έκδοση και ακόμη ... κλωσσάω την ανάρτηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κατερίνα, συστήνω το βιβλίο αυτό όπου βρεθώ κι όπου σταθώ και προτείνω να το διαβάσουν συνδυαστικά με το "Γεφύρι του Δρίνου"του Ίβο Άντριτς.Για προφανείς λόγους.Ποτέ δεν είναι αργά και μάλιστα σε "πιέζω",γράψε,είμαι σίγουρη ότι θα βρεις πράγματα που εγώ δεν πήρα χαμπάρι.Αξίζει τέτοια βιβλία να τα επαινούμε πολλοί άνθρωποι μαζί για να παρακινούνται κι άλλοι.

      Διαγραφή
  2. Καλησπέρα Βιβή,
    εξαιρετικό βιβλίο τα γράφεις τόσο ωραία που δεν έχω να προσθέσω τίποτε. Έχει αρκετά χρόνια που το διάβασα μαζί με τη "Μεσογειακή σύνοψη" του Πρεντράγκ Μάτβεγεβιτς, την "Μάσκα του Δημητρίου" του Eric Ambler και βέβαια το αριστούργημα του Πάτρικ Λη Φέρμορ "Ατελείωτος δρόμος- Από τις Σιδηρές Πύλες του Δούναβη ως τον Άθω".
    Σουμέλα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Γεια σου Σουμέλα μου,τι ωραίες συνδυαστικές προτάσεις!Ελπίζω να παρακινηθούν κι άλλοι επισκέπτες και να επιχειρήσουν τις αναγνώσεις.Έστω κάποιες απ΄ αυτές.Δεν έχω διαβάσει κανένα και τυχαίνει να έχω του Φέρμορ.Με ιντριγκάρισες και θα κοιτάξω να το προγραμματίσω γιατί έχω πρόβλημα χρόνου,έχω μπλέξει με κάτι-καλό μεν-και δεν προλαβαίνω να πάρω ανάσα.

      Διαγραφή
    2. Αν έμπλεξες με κάτι καλό αυτό είναι ευχάριστο, δεν ξέρεις τι λέει το ρητό; Ο πολυάσχολος έχει πάντα χρόνο!

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου