"Μπαλαντέρ",Μαρία Γιαγιάνου

πίνακας εξωφύλλου
"Blue Vessel",Richard Colman,2014 



Εξαιρετικό βιβλίο που κυκλοφόρησε το 2015¹ από το Μελάνι,με ιδιαίτερα πλούσιο και εκφραστικό περιεχόμενο,ένα κείμενο έργο τέχνης,τρυφερά ερωτικό και ευφυές,διανθισμένο με λεπτό χιούμορ. Μια εγκατάσταση από μεταξένιες φράσεις αρμονικά βαλμένες σε δεκαεφτά δοχεία/κεφάλαια που ενώνονται μεταξύ τους και γίνονται μια μεταμοντέρνα νουβέλα που φλερτάρει και δεν το κρύβει με το δοκίμιο ή καλύτερα και πιο απλά ένα ποιητικό και γλωσσικό ποτάμι που ξεχύνεται άχρονα και διαχρονικά μαζί πάνω στο χαρτί με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση/υπογραφή ² της Μαρίας Γιαγιάνου.

Ο τίτλος;"Μπαλαντέρ.Μια ερωτική εξτραβαγκάντσα".Τίτλος πολύσημος,παιγνιώδης,ελκυστικός που στο εξώφυλλο συνδυάζεται τέλεια με τον πίνακα του Richard Colman  οπτικά και σημειολογικά και σε καλωσορίζει σαν πρώτη λέξη και στο οπισθόφυλλο που μόνο καλά έχω και γι αυτό:πνευματώδες, δροσερό,κελαρυστό,το πρώτο βήμα προς την ευφορία που θα σου προκαλέσει η ανάγνωση.
Η ίδια η ανάγνωση;Ένα ματσάκι ολόφρεσκα λουλούδια,ευφροσύνη και λιακάδα που απλώνονται ξαφνικά μέσα στον καταναλωτικό σκουπιδοτενεκέ που σπρωχνόμαστε εντός του όλο και πιο βαθιά· όμως όχι, ας μην κάνω πλάγιο πολιτικό σχόλιο,ας μη γκρινιάξω για την ασχήμια του κόσμου εδώ και τώρα,η Μαρία Γιαγιάνου μου έδωσε μια απρόσμενη ανάσα με το βιβλίο της,της είμαι ευγνώμων.

Η συγγραφέας γεννήθηκε το 1978,ανήκει επομένως ηλικιακά σε μια  μεγάλη και δραστήρια ομάδα λογοτεχνών που επιχειρούν και σε άλλες τέχνες(κυρίως το θέατρο έχω την εντύπωση)και από τους οποίους μπορούμε να περιμένουμε καλές συνέχειες γιατί ήδη έχουμε ελπιδοφόρα πρώτα,δεύτερα και τρίτα δείγματα δημιουργίας.Η Γιαγιάνου έχει,όπως διαβάζω,σπουδές Πολιτιστικής Διαχείρισης³ και Φιλοσοφίας της Τέχνης στο ενεργητικό της,αφετηρίες ευχάριστα διακρινόμενες στον ενδιαφέροντα τρόπο με τον οποίο δομεί και ταυτόχρονα αποδομεί εύστοχα και με παιχνιδιάρικες θεατρικότροπες ατάκες το κεντρικό της θέμα,τον Έρωτα,φτιάχνοντας ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό εξομολογήσεων και σκέψεων,μια γιορτή (συν)αισθηματικών εκρήξεων,μια ενδεχομένως παρεξηγήσιμη⁴ όμως γοητευτική γλωσσική αλληγορία της οποίας τα συγκοινωνούντα δοχεία/μέρη που έλεγα πιο πάνω φέρουν τους εξής απίθανους τίτλους, προϊδέαση για το τι (μπορεί να)περιέχουν:

Γλωσσολογία,
Ονοματολογία,
Παθοφυσιολογία,
Μουσικολογία,
Μυθοπλασία Μέρος Α,
Βυζαντινισμός,
Οφθαλμολαγνεία,
Μπαγιατολογία,
Ταπερολογία,
Επιστολογραφία,
Μυθοπλασία Μέρος Β,
Θεολογία,
Φυλολογία,
Εμπειρισμός,
Πολιτειολογία,
Μυθοπλασία Μέρος Γ,
Σημειολογία.


Η Γιαγιάνου- όταν ολοένα και περισσότεροι στρέφονται πχ στην κρίση για να καλύψουν όπως όπως την θεματική τους ένδεια-,ασχολείται με καθαρότητα λόγου,εντιμότητα ιδέας,τσαγανό και φινέτσα με τον πλάνητα έρωτα των ηρώων της, Άγη και Ερατώ διαλέγει να τους λέμε,ζευγαριού που συνομιλεί ερωτικά και μπορεί να υπήρξαμε ή να γίνουμε κι εμείς ανά πάσα ώρα και στιγμή και σε κάθε χρονική συγκυρία, σε χρόνια πολέμου και ειρήνης το ίδιο πιθανά,δίχως αυτό να σημαίνει ότι τα υποκείμενά της,αυτοί οι δυο ή οι εν δυνάμει εμείς δεν είναι/είμαστε πολιτικά όντα ή δεν παίρνουν/με είδηση τι άλλο συμβαίνει ή δεν συμβαίνει στον μικρό μεγάλο μας κόσμο όταν αυτός καίγεται και μονίμως τελικά -Ιστορία το λένε-,συνταράζεται συθέμελα.  
Με την Οικουμένη μας ξαπλωμένη σαν βρεγμένη Δανάη σε χρυσά σεντόνια,απλώναμε τα πόδια στην Ανατολή και το κεφάλι στη Δύση.Φιλούσε ο ένας τα πόδια του άλλου και τα παίνευε που κατάφεραν να περπατήσουν μέχρι τα δικά του.Αργότερα ,όταν το Σώμα μας ανέλαβε τον προεδρικό του θώκο, ενώνοντας τις δυο σωματικές δεσποτείες σε μια,και οι ατμοί της ηδονής έγιναν λιγότερο παραισθησιογόνοι,αρχίσαμε να φεύγουμε πότε πότε από τα ανατολικά για να εκδράμουμε στη δυτική πλευρά του Σώματός μας.Εκεί συναντούσαμε το μυαλό μας.Περιπλανώμενοι,παίζαμε τον αυλό του Διονύσου κι όμως μέσα από το σουραύλι του ακουγόταν η άρπα του Απόλλωνα!Καθώς ψάχναμε τις μελωδίες της σάρκας, όλο και πιο συχνά πέφταμε πάνω σε μυαλωμένους στίχους.Όσο γνωριζόμασταν,ο αμανές γινόταν σταδιακά σονέτο.(Γλωσσολογία,σελ.9). 
Λες κάποτε η παραγωγή να πάψει;Όλα αυτά να γεράσουν;Λες να γεράσουμε;Μπα.Να ξεφουσκώσουμε; Αποκλείεται.Να στεγνώσουμε και να συρρικνωθούμε;Αδύνατον. Να γίνουμε δύο ξεχωριστά ξερά κριτσίνια σε μια λιγδιασμένη σακουλίτσα;Ή,ακόμα χειρότερα, σε δύο λιγδιασμένες σακούλες;Λες να γίνουμε εκείνες οι μπαγιάτικες φραντζόλες ψωμί που φύλαγε η γιαγιά μου μέχρι που γίνονταν παξιμάδι;Τις κρατούσε στην ψωμιέρα ως κόρα οφθαλμού.Τότε θα έχουμε μιαν άλλη αξία,αυτή της μπαγιάτικης φραντζόλας που είναι στριμωγμένη δίπλα στην άλλη μπαγιάτικη φραντζόλα και οι δυο τους μαζί διατηρούν για κάποιον στον κόσμο(τη γιαγιά μου ή κάποια άλλη θεωρητική γιαγιά ή ίσως το παιδί μας ή το θεωρητικό παιδί μας)μια ιερότητα,σαν άγια λείψανα,που δεν φουσκώνουν πια ούτε τρώγονται ούτε αυτοτρώγονται,όμως υπάρχουν ακόμα μέσα στην ψωμιέρα σε μια κατά- σταση που προσεγγίζει κάπως την θαλπωρή.Μας φαντάζομαι και τους δύο μέσα στην ψωμιέρα μας να δίνουμε στεγνά φιλιά και να μας τρέχουν τα σουσάμια.Είμαι μάλλον τρελή που ακόμα κι αυτό μου φαίνεται ωραίο.Σ΄αγαπώ,δεν θυμάμαι αν σου το είπα.Όποια λέξη κι αν σηκώσεις, αυτό θα βρεις.Όλος ο κόσμος είναι ένα καμουφλάζ για τα ζυμαρένια σ΄ αγαπώ μου σου.(Τί θα πει το θεωρητικό παιδί μας; )(Μπαγιατολογία,σελ.41) 

Την μειλίχια μα διόλου αμελητέα μαστοροσύνη της η τολμηρή Γιαγιάνου δεν την περιφέρει ασκόπως ή προς επίδειξη -τι ωραία που είναι τα ελληνικά σας μικρή μου κυρία-στις 75 σελίδες του πυκνού Μπαλαντέρ της.Προσαρμόζει με διακριτικότητα μα δίχως να χάνει το τέμπο της-αυτό το μάλλον γρήγορο- την εικαστικότητα/πλαστικότητα του προσωπικού της ύφους στο βαθύτερο νοηματικό περιεχόμενο του λόγου που αρθρώνει και δεν διστάζει να αλλάξει τον ρυθμό όταν κι όπου χρειάζεται για να τονίσει ή να λειάνει κάτι.
Άγουρο πρωινό μου ξυπνητήρι της συνείδησής μου και λαχταριστέ μου ύπνε νύστα γλυκιά μου και όνειρο ξύπνιο μου μάτια μου ψυχή μου λατρεία μου άγγελέ μου φύση της φύσης μου ανεκτίμητο πλάσμα εσύ.....
και πιο κάτω
.....ροδισμένο καλοκαίρι μου άγριε πρωτόγονε χειμώνα μου χλωμό μου πρόσωπο σήμα καπνού και καθιστή αρκούδα μου μουσική μου καφεδάκι μου πρωινό τσαγάκι μου γάλα του είναι μου μεθυσμένο κρασί μου τσιγαράκι του διαλείμματός μου αλύγιστό μου γόνατο ....(Θεολογία,σελ.54)
Το βιβλίο της Γιαγιάνου είναι γεμάτο εκπλήξεις,εναλλαγές,ανεβοκατεβάσματα της διάθεσης που περνάνε αβίαστα και στον αναγνώστη που σύντομα μπαίνει στο παιχνίδι.Η αφηγήτρια (μια Ερατώ/κορίτσι/γυναίκα/άνθρωπος)μιλάει κυρίως σ΄εκείνον(έναν Άγη/αγόρι/άντρα/άνθρωπο)-αντικείμενο του πόθου της,καταφύγιο της αγάπης της,ακόνι της ζήλιας της,νερό της ύπαρξής της κι άλλα πολλά-, πότε πότε στρέφεται σ΄εμάς που είμαστε πολυποίκιλο κοινό εκτός σκηνής και χορός εντός και μη μπορώντας να πράξουμε αλλιώς συμπάσχουμε ξέροντας εξάλλου από πρώτο χέρι τι μας αφηγείται -και τέλος μιλάει και στον εαυτό της.Θυμώνει,μένει χαλαρή,αστειεύεται ή κοροϊδεύει,επιτίθεται, αμύνεται,καλοπιάνει,μετανιώνει για κάτι που ξεστόμισε,το ξανασκέφτεται και ή το παίρνει ολότελα πίσω ή,πιο συχνά,το ξαναπλάθει επίμονα σε λέξεις,άλλες λέξεις,καινούργιες λέξεις,συνεχώς λέξεις. Οι λέξεις είναι το μαγικό της υλικό,η γλώσσα είναι η φόρμα τους,η ευτυχία ο προορισμός τους.Η μυθοπλασία το μέσο για να περάσουν στον αναγνώστη τα φορτία,τα συναισθήματα Ο Άγης και η Ερατώ είναι οι ρόλοι που σηκώνουν το βάρος σ΄αυτές τις σελίδες της Γιαγιάνου κι όλοι οι άλλοι είναι/είμαστε κάπου και παντού στο Σύμπαν,εξίσου πρωταγωνιστές,όροι της αιώνιας εξίσωσης, επαλήθευση ή κατάρρευση του ίδιου ατελέσφορου ή αν θέλετε προδιαγεγραμμένου πειράματος,αυτοί οι τύποι που συναπαντιούνται όπως λέει η αφηγήτρια στο Σατυρικόν του Φελίνι και το χαρέμι του Σουλεϊμάν, σάτυροι, ανοικονόμητοι εραστές.
Κι άλλοτε ελαφραίνουμε κι είμαστε εμείς τα χαρτονόμουτρα,καραγκιοζάκια κανονικά, πολύσπαστα κι επίπεδα ή από ψημένο δέρμα τεντωτό,αθώα κι έρμαια,που φιλιόμαστε χορεύοντας κωμικά μέσα από το πανί,με τους απέξω να χαζεύουν τις ακοινώνητες σιλουέτες μας.(Βυζαντινισμός,σελ.38)  
Κι αν στην Θεολογία οι λέξεις της Γιαγιάνου γίνονται ακόμα και μουσικά όργανα -τις ακούς τις νότες διαβάζοντας φωναχτά- και στον Βυζαντινισμό αντίδοτο στη μιζέρια των ψεμάτων της επικαιρότητας και κάπου αλλού κάτι άλλο, μπορεί ζόρικο μα τελικά ευφρόσυνο ,στη Σημειολογία εναποτέθηκαν για το γενναιόδωρο κλείσιμο τα καλύτερα: διαυγείς σκέψεις στις οποίες εμπλέκονται υπέροχα ο Μπαρτ,ο Μπαλαντέρ και κείνο το θεϊκό και ανυπέρβλητο Σ΄αγαπώ των ανθρώπων.

 "What is Leverage",  acrylic on canvas, Richard Colman,2014.

¹
Το μπλογκ της Μαρίας Γιαγιάνου,εδώ.

²Κι όσο περνάει ο καιρός γίνεται πιο πολύτιμο γιατί δεν είναι βιβλίο-προϊόν,δεν έχει ημερομηνία λήξης.Σε βάζει ο εξαποδώ  ν΄ανοίξεις ας πούμε τηλεόραση και πέφτεις πάνω στον μπογδάνο που κάτι λέει για τον τραμπ.Το κιτς και μόνο σε πλακώνει,τόνοι ασήκωτοι,φρικάρεις.Καλά να πάθεις διότι κι εσύ πήγες γυρεύοντας. Ανακαλείς τον "Μπαλαντέρ" και χαμογελάς, σκέφτεσαι ότι η ζωή (μπορεί να) έχει και όμορφες πτυχές και ανασαίνεις και αν σκεφτείς και πιο πέρα και κυρίως περισσότερο κριτικά για όλα αυτά γύρω μας ακόμα καλύτερα.

³Τι άχαρος ο συνδυασμός των λέξεων πολιτισμός και διαχείριση ·πόσο είμαστε χωμένοι ως τον λαιμό στη κακογουστιά του καταναλωτικού καπιταλισμού ώστε λέξεις που ταιριάζουν κυρίως σε οικονομικές πχ σπουδές να χρησιμοποιούνται για σπουδές πολιτισμού,τέλος πάντων,δεν έχει να κάνει αυτό με την Μαρία Γιαγιάνου,απλά ήθελα να το πω.


⁴Γιατί έγραψα παρεξηγήσιμη;Διότι βλέπω να επικρατεί η άρνηση για ό,τι δεν μας είναι συγκυριακά χρήσιμο ή δεν το κατανοούμε ή απλώς δεν μας εκφράζει την συγκεκριμένη χρονική στιγμή που το διαβάζουμε(κι ας δηλώνουμε ότι συμφωνούμε πως δεν ταιριάζουν όλα σε όλους και πως όσα ατομικά δεν μας ταιριάζουν ή μας ταιριάζουν δεν είναι απαραιτήτως κακά ή στην δεύτερη περίπτωση καλά). Πιθανόν ρόλο να παίζουν οι ακαταλαβίστικες παρουσιάσεις που τελικά διώχνουν τον αναγνώστη. Σ΄αυτή την χώρα εδώ και χρόνια καλά βιβλία οδηγούνται στην καρμανιόλα επειδή παρουσιάζονται ομφαλοσκοπικά από ανθρώπους που μπορεί να έχουν καλές προθέσεις μα πασχίζοντας να βρουν αναγνώριση από το σινάφι τους δεν σκέφτονται ότι με τις φανφάρες τους τα παραμορφώνουν,τα κάνουν κάτι που δεν είναι-ανούσια κουλτουρολογήματα σαν τα γραπτά τους-και τελικά τα στερούν από τον φυσικό,τον μόνο ανιδιοτελή αποδέκτη και κριτή τους,τον αναγνώστη).

Σχόλια

  1. Η σημείωση-4 με ιντριγκάρει να σχολιάσω ομολογώντας ότι απεχθάνομαι τις βιβλιοπαρουσιάσεις για όλους τους λόγους που λέτε και, επιπλέον, γιατί πλήττω αφόρητα μαζί τους.
    Μου χαλάνε όλη τη μαγεία και την επιθυμία/περιέργεια να ασχοληθώ με το παρουσιαζόμενο βιβλίο.
    Τυχαίο που π ο τ έ, μα ποτέ, δεν έχω αγοράσει εκεί κάτι; Δε νομίζω. Τελευταία έχω επιλέξει δε, να μην πηγαίνω κιόλας.

    Ωστόσο, το συγκεκριμένο βιβλίο φαίνεται ενδιαφέρον. Σ' αυτό συμβάλλει και η ωραία ανάρτησή σας, ω Σειρήνα της ανάγνωσης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Παρουσιάσεις παντού,κάθε μέρα, για τα πάντα και από τους πάντες που καταλήγουν σε μια τρύπα στο νερό σε μια χώρα που οι αριθμοί για το αν διαβάζουν κατ΄αρχάς και τι διαβάζουν οι κάτοικοί της είναι αποκαρδιωτικοί.Γίνονται δε τόσο στυλιζαρισμένα και χρηματολάγνα τα περισσότερα που δεν αντέχονται,καμία σχέση με την Τέχνη.Ελάχιστες δε φορές προσεγγίζεται το βιβλίο με ειλικρίνεια δίχως ελεεινή κολακεία προς τον γράψαντα.Κι εγώ,μη νομίζετε, πηγαίνω όλο και πιο σπάνια.

      Η Γιαγιάνου μέσα στην βαρυγδουπιά που κυριαρχεί από την μια και τις ροζ σαχλαμάρες από την άλλη μου έβγαλε δροσιά και ειλικρίνεια.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου