"Η Μυστική Ιστορία",Ντόνα Ταρτ / Donna Tartt, "The Secret History"


Εκείνες τις πρώτες μέρες,πριν αρχίσουν τα μαθήματα,τις πέρασα μόνος στο κάτασπρο δωμάτιό μου, στα ηλιόλουστα λιβάδια του Χάμπντεν.Κι ένιωθα ευτυχισμένος εκείνες τις πρώτες μέρες όσο δεν είχα νιώσει ποτέ στο παρελθόν,τριγυρίζοντας σαν υπνοβάτης, αποσβολωμένος και μεθυσμένος από ομορφιά. Κάποια κορίτσια με κόκκινα μάγουλα έπαιζαν ποδόσφαιρο,οι αλογοουρές τους ανέμιζαν,οι φωνές και τα γέλια τους γέμιζαν το βελούδινο γήπεδο λίγο πριν σκοτεινιάσει.Δέντρα φορτωμένα μήλα,κόκκινα μήλα πεσμένα στο χορτάρι, η βαριά γλυκιά μυρωδιά τους καθώς σάπιζαν και το επίμονο βουητό που έκαναν οι σφήκες γύρω τους.Ο πύργος με το ρολόι της Κοινότητας:τούβλα σκεπασμένα από κισσούς, λευκός οβελίσκος, μαγεμένος μες στην καταχνιά.Η συγκλονιστική εμπειρία που είχα αντικρίζοντας σημύδες να υψώνονται ατάραχες και λεπτές σαν φαντάσματα. Και οι βραδιές, μεγαλύτερες απ΄όσο φανταζόμουν:μαύρες και ανεμώδεις και τεράστιες, ταραγμένες και άγριες,σπαρμένες με αστέρια.

Donna Tartt & her novels (Synthesis V.G. 2017)
H φωτογραφία της Ταρτ είναι από την παγκόσμια πρεμιέρα της "Καρδερίνας" στο Άμστερνταμ το 2013 (Bas Czerwinski/ Getty Imagesκαι τα ελληνικά και ξένα εξώφυλλα των πρώτων εκδόσεων από Βιβλιονέτ και Wikipedia

Τελειώνοντας την ανάγνωση της "Μυστικής Ιστορίας" που είναι το πρώτο βιβλίο της Donna Tartt και αυτό που την εκτόξευσε πανηγυρικά -συνέδραμε το καλό μάρκετινγκ κι ο δραστήριος εκδότης της, δεν αντιλέγω- στο λογοτεχνικό σύμπαν,συνειδητοποίησα εκ νέου την αξία της δημοφιλούς αυτής Αμερικανίδας συγγραφέως. Οι ιστορίες της έρχονται από την άλλη άκρη του ωκεανού ως το δικό μας μεσογειακό σταυροδρόμι (το φορτωμένο βαριά Ιστορία κι αλλιώτικη κουλτούρα ακόμα διακριτή,θα έλεγα, παρά την έντονη δυτικοποίηση),γίνονται οικείες και τις απολαμβάνω κι εγώ τόσο, που αν και χωλαίνουν στο φινάλε τους καθώς εκεί θρυμματίζεται η συμπαγής δύναμη της αρχικής αφήγησης και η ευρηματικότητα της σύλληψης,προσπερνώ αυτή τους την αδυναμία και χαίρομαι όλα τα υπόλοιπα που την κάνουν λογοτεχνία βατή και μαζί ευφυή και γενναιόδωρη,τέτοια που μπορεί να με ξεκουράσει από την καθημερινότητα δίχως να με υποτιμά ως αναγνώστρια.
Την Ντόνα Ταρτ με τα τρία σε διάστημα εικοσιπέντε χρόνων εμπνευσμένα,παγκόσμιας δυναμικής μυθιστορήματά της -αναμφίβολα παίζει ρόλο και η επικράτηση της αγγλικής γλώσσας-,καθ΄όλα άξια να θεωρούνται λογοτεχνία ικανή να διαβάζεται από τις επόμενες γενιές έχοντας κατατροπώσει τον χρόνο,την συγχωρώ για το μειονέκτημά της (ή μήπως είναι επιλογή;),χωρίς εντούτοις η καλή μου διάθεση να επεκτείνεται σ΄όσους κάνουν το ίδιο.
Τα τρία πολυσέλιδα πυκνά μυθιστορήματά της φέρουν τους τίτλους "Η Μυστική Ιστορία"(1992),"Ο Μικρός Φίλος" (2002) και "Η Καρδερίνα" (2013).Για την "Καρδερίνα" είχα γράψει παλιότερα εδώ όσα ένιωσα και αποκόμισα από την απολαυστική πράγματι ανάγνωσή της,εντοπίζοντας την αδυναμία στο κλείσιμο της κατά τ΄άλλα καλά δομημένης πλοκής.Για τον "Μικρό Φίλο" έχω να πω ορισμένα επιπλέον πραγματάκια,κάποια στιγμή ίσως το κάνω,τα γράψω εδώ και τα μοιραστούμε.Η Ταρτ πάντως μου θυμίζει και στα τρία,ξέρετε τι;Τον χαρισματικό αθλητή των μεγάλων αποστάσεων που άφοβα ρίχνεται μπροστά εξαρχής και δίνει ξεσηκωτικό (επιτρέψτε μου την άχαρη λέξη) ρυθμό που βαίνει αμείωτος στα δυόμιση τρίτα κρίσιμης κούρσας που είναι κομμάτι της κι ο ίδιος·κούρσας με απαιτήσεις,από κείνες που μετατρέπουν σε μπαλέτο ολόκληρα στάδια,καθώς αγωνιζόμενοι και θεατές γίνονται ένα σώμα που χορεύει,που ακολουθεί αυτόν τον βηματισμό που εκείνος θέλει,ο προπορευόμενος,κι όλοι περιμένουν με κομμένη ανάσα το ανάλογο γκραν φινάλε,έτοιμοι να τον αποθεώσουν στο βάθρο μα αυτός,όχι από έλλειψη ταλέντου ή θέλησης,όχι βέβαια,αποκαμωμένος όμως από έναν αυτοκαταστροφικό, έναν ανεξήγητο ναρκισσισμό θρεμμένο από το δικό του μοναδικό και μαζί μεγαλειώδες τέμπο,αυτό που έκανε μαγική την κούρσα,τελικά εγκαταλείπει!Εγκαταλείπει τον ρόλο του μπροστάρη μερικές μόνο στροφές πριν το ρημάδι το τέρμα, που το περνά κι αυτός αλλ΄όχι,όπως περίμεναν κι εύχονταν όλοι, κόβοντας εκείνος το νήμα.
Η συγγραφέας ανέβηκε βέβαια σε ψηλό λογοτεχνικό βάθρο και πήρε βραβείο¹ που μόνο αμελητέο δεν είναι, εντούτοις,αν θέλουμε να λέμε τα πράγματα με τ΄όνομά τους,κανένα βραβείο δεν θεράπευσε ποτέ εκ των υστέρων,αφού δηλαδή δόθηκε,το παραμικρό ψεγάδι,κι αν η Ταρτ σε επόμενο βιβλίο αναθεωρήσει την τεχνική της του τέλους,μακάρι,στα τρία αυτά πρώτα το αδύναμο κλείσιμο πάντα θα υπάρχει σαν πρόβλημα που συναντάμε και σε δεκάδες κατά τ΄άλλα καλά δομημένα μυθιστορήματα. Διότι δεν συμβαίνει μόνο με την ή στην Ταρτ, ενδημεί σαν ιός το άτιμο και θυμάμαι εδώ την λιτή διαπίστωση του Αβραάμ Γεοσούα που σε μια φράση στην αριστουργηματική του "Ρετροσπεκτίβα"  λέει:"αν και,ένα τέλος αδύναμο και ραμμένο με χοντροκομμένες βελονιές δεν είναι κάτι σπάνιο στον κινηματογράφο, το θέατρο και την λογοτεχνία.Τα φινάλε είναι συνήθως το αδύνατο σημείο πολλών έργων".
Και αλήθεια,τι είναι αυτό το τρελό πράγμα που συμβαίνει,να γράφουν μεθοδικά και οργανωμένα και στο τέλος να ξεπετάνε βαριεστημένα την ίδια τους την ιστορία;Είναι επιλογή που διευκολύνει  για να ξεμπερδεύουν ανώδυνα;Ή μήπως είναι ίδιον της ρηχής βιασύνης των πληθωρικών καιρών μας;Ένα είδος μόδας που στην λούμπα της πέφτουν ταλαντούχοι και μη, λόγω της αθρόας και χωρίς ποιοτική βάση συμμετοχής τόσων μέτριων αλλά και κακών σε μια άνευ προηγουμένου μαζική κουλτούρα; Φοβούνται το μη τέλος και το ημιτελές -όμως τι θαυμάσια και υπέροχα λογοτεχνική λύση θα ήταν-, και κλείνουν την αφήγηση με ραθυμία που έχει πρακτικότητα; 
Η Ταρτ μετά και την "Καρδερίνα" -που είναι καλειδοσκοπικό μυθιστόρημα- δείχνει ότι δεν (μπορεί εκ των πραγμάτων να) είναι επιπέδου ενός Γεοσούα,μιας και τον αναφέραμε,ούτε και πολυεπίπεδη ( και φιλοσοφημένη και ανατρεπτική και βαθιά ανθρωποκεντρική/ουμανιστική) όπως πχ ο Michel Faber, ο ποιοτικότερος μπεστεσελερίστας των καιρών μας,ένας διαφορετικής από τον σοφό Γεοσούα συγγραφικής αντίληψης δημιουργός,σαφώς όμως δεν ανήκει στον συρμό,δεν είναι μέτρια,ακόμα κι αν δεχτούμε-και θα το δεχτούμε γιατί έτσι είναι-,ότι κι αυτή μαζική κουλτούρα παράγει.
Μην με θεωρήσετε κυνική που θα πω ότι το ταρτικό βιβλίο ως προϊόν είναι πρώτης ποιότητας,γιατί ξέρουμε καλά κι εσείς κι εγώ πως έχει και η Τέχνη ποιοτικές και ποσοτικές διαβαθμίσεις και κρίνεται κυρίως από το δια ταύτα -αυτό το κρίσιμο"ε,και;"-κάθε καλλιτεχνικού έργου ξεχωριστά.Στην Ταρτ αξίζουν εύσημα δίχως φειδώ για την μαστοριά και την υψηλή αισθητική της μα τι γίνεται με το δια ταύτα της και τις χοντροκομμένες βελονιές που το καθιστούν,αν πούμε ότι κάπου το εντοπίσαμε, διάτρητο; 
Ειλικρινά δεν έχω απάντηση,δεν με νοιάζει να το ψάξω κιόλας.Απλώς με λυπεί το ότι μια πανέμορφη ιστορία -που κυλάει αψεγάδιαστη σε πεντακόσιες πενήντα και παραπάνω σελίδες,φτάνει με μεγάλη πειθαρχία και διαύγεια στην 618η στην οποία βρίσκεται η τέλεια έξοδος για τους βουτηγμένους στις ενοχές ήρωες μετά την συμφορά που τους έχει βρει από τα μεγαλεπήβολα που επιθύμησαν σφοδρά μέσα στην αθωότητα της νιότης και τα επιχείρησαν μα και τα ανόητα που έπραξαν ύστερα μέσα στον πανικό τους,έξοδος σαν σε αρχαία ελληνική τραγωδία,αντάξια της υπομονής του αναγνώστη και της πίστης του στην ταρτική φαντασία,αποσπώντας δίκαια σεβασμό για το λογοτεχνικό οικοδόμημα αν κι έχει αρχίσει να φιδοσέρνεται η αφήγηση στις τελευταίες πενήντα σελίδες-,καταλήγει σε τι; 
Αν είναι δυνατόν!Σε έναν ξενέρωτο επίλογο που είναι σειρά βημάτων αγγαρείας για να περάσει το κείμενο την γραμμή ενός κάποιου τερματισμού.Ποιου;Εκεί είναι το θέμα:αυτού που επιβάλλει η αγορά ²,διότι δίχως τέλος ευανάγνωστο -αδιάφορο αν είναι λυπητερό ή αίσιο- δεν νοείται βιβλίο εισπρακτικά κερδοφόρο.
Η Ταρτ,συγγραφική πένα πολλά επίπεδα πάνω απ΄αυτό του μέσου μπεστσελερίστα -κατά την γνώμη μου πάντα μα την αποκρυστάλλωσα αυτήν την γνώμη μόνον αφού διάβασα και τα τρία της βιβλία-, κακώς κλείνει την αφήγηση με τον βολικό τρόπο που δεν διαφέρει από παράθεση πληροφοριών που συνηθίζονται σε ταινίες όταν τελειώνει το βασικό μέρος εκείνου που θέλησαν να αναδείξουν: ο Τάδε έζησε το υπόλοιπο της ζωής του,που ήταν τόσο,εκεί·δεν ξανάδε ή ξανάδε τον Δείνα τότε και γι αυτό·δεν ξαναμίλησαν ή μίλησαν για εκείνο κτλ. 
Στην (καλή) λογοτεχνία αυτός ο τρόπος ακόμα κι αν δεν είναι πρόχειρος-στην "Μυστική Ιστορία" καταλαμβάνει τριάντα σελίδες που δεν είναι,ίσως,και λίγες-,μειώνει την αξία του κειμένου και δεν πιστεύω ότι η Ταρτ ειδικά ³ δεν μπορεί να κάνει κάτι περισσότερο λογοτεχνικό.

Στην "Μυστική Ιστορία" η ιδέα είναι απλή,την έχουμε ξανασυναντήσει στην λογοτεχνία και θα την συναντάμε συνέχεια όσο υπάρχουμε και δρούμε η μια γενιά μετά την άλλη στον πλανήτη.Πρόκειται για μια σκληρή ιστορία παρέας και καταστάσεων κατά την φοιτητική νιότη ενός ανθρώπου που θα τον κυνηγάει σ΄όλη του την ζωή,ένα τύπου campus novel ή academic novel μυθιστόρημα που επιπλέον- δίχως όμως να το θεωρήσουμε αστυνομική λογοτεχνία- έχει μυστήριο γιατί η αποτρόπαια πράξη που δένει τα πέντε και μετά έξι μέλη αυτής της πολύ κλειστής φοιτητοπαρέας και τον καθηγητή τους ως ένα βαθμό,χωρίς πάντως αυτός να γνωρίζει λεπτομέρειες ή να συμμετέχει σε διάφορα μυστικιστικά που γίνονται,είναι ο αθέλητος θάνατος ενός τυχαίου ανθρώπου που προκαλείται από τους τέσσερις της ομάδας όταν πειραματίζονται πάνω στα διονυσιακά μυστήρια με άκρα μυστικότητα,μέσα στο χειμωνιάτικο και που το νομίζουν έρημο δάσος,αναβιώνοντας όσα μπορούν απ΄αυτά τα θεσπέσια και άγνωστά τους που μελετούν με ζέση στα ελληνικά τους βιβλία.
Από τον θάνατο του ντόπιου που η Ειμαρμένη έριξε μπροστά τους και τις αδιευκρίνιστες ως προς τις λεπτομέρειες -δεν θυμούνται παρά αποσπασματικά ποιος έχει κάνει  τι και πάλι δεν είναι και βέβαιοι- συνθήκες κάτω από τις οποίες επήλθε,προκαλείται ένα ντόμινο συμφορών:ένας ακόμα θάνατος /δολοφονία μέσα αυτήν την φορά στην ομάδα ,η δειλή φυγή του καθηγητή που ξέρει τι επιχειρούσαν στο δάσος και σιωπηλά ενέκρινε αλλά προτιμά να σώσει το τομάρι του- και η αυτοκτονία, μετά από δραματικές καταστάσεις που μεσολαβούν, του χαρισματικότερου της παρέας.Η Ταρτ ήδη από την πρώτη σελίδα δηλώνει ότι έχουν σκοτώσει τον Μπάνι και απ΄αυτή την δολοφονία τραβά εκείνη νήματα για να υφάνει την όλη ιστορία που αφορά μια ομάδα ευφυών φοιτητών που σπουδάζουν αρχαία ελληνικά και είναι οι μόνοι σ΄ολόκληρο το πανεπιστήμιο της πολιτείας του Βερμόντ στις βόρειες ΗΠΑ που κάνουν τέτοιες  δύσκολες και ελιτίστικες σπουδές στο τμήμα ενός καθηγητή που κι αυτός δεν είναι ό,τι πιο συνηθισμένο και τον οποίο η πρυτανεία της σχολής σχεδόν ανέχεται  με το ζόρι ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή δεν θα έχει φοιτητές που να θέλουν να κάνουν κλασικές σπουδές ή αυτός θα σηκωθεί έτσι απλά να φύγει και θα τους αδειάσει την γωνιά.
Το αφηγηματικό βάρος παίρνει πάνω του ο φοιτητής που μπαίνει τελευταίος στην ομάδα ,ο Ρίτσαρντ Πέιπεν⁵ από την Καλιφόρνια,που μαθαίνει για τον πρώτο  φόνο,αφού ζυμωθεί με τους άλλους και τους δώσει εχέγγυα εμπιστοσύνης.
Ο Πέιπεν αφηγείται πρωτοπρόσωπα  γυρίζοντας στο όχι μακρινό παρελθόν-είναι εικοσιοκτώ χρόνων όταν ξανασκαλίζει την ιστορία- και το μοιράζεται με τον αναγνώστη εξιστορώντας του λεπτομερώς πώς έφτασαν στο γαϊτανάκι της δολοφονικής παράνοιας,ενώ η ζωή έμοιαζε να κυλά ως η φοιτητική της γενιάς τους:ζόρικες εξετάσεις,διαβάσματα και αμιγώς επιστημονικές δραστηριότητες αλλά και ξέφρενα πάρτι,μεθύσια μέχρι τελικής πτώσης από αλκοόλ τύπου ό,τι να΄ναι,τσιγαριλίκια,χαπάκια κι όλα τα υπόλοιπα στην εκδοχή της δικής τους δεκαετίας(τελικά ποια φοιτητική ζωή δεν έχει τέτοια θα μου πείτε,συχνά και με μπόλικη πολιτική ανάλογα τους καιρούς,πράγματι έτσι είναι).
Το κουβάρι που ο Πέιπεν ξετυλίγει δεν είναι όμως μόνο νεανικό,ανέμελο και μεταξένιο που αργότερα θα θυμούνται και θα αναπολούν γελώντας.Και οι έξι φοιτητές κρύβουν κόμπλεξ που κουβάλησαν μαζί τους στο χαλαρό σε εποπτεία πανεπιστήμιο και είναι ευάλωτοι δίχως να το έχουν συνειδητοποιήσει.Και οι έξι είναι με τον τρόπο τους περίεργοι και διαφορετικοί και πάνε γυρεύοντας. Και ο μπελάς που γυρεύουν τους βρίσκει και τους διαλύει.Τα διονυσιακά μυστήρια και ό,τι από την αρχαία Ελλάδα τους συναρπάζει δεν καταλαβαίνουν πως δεν είναι κρυφός χαβαλές και πείραμα και δεν υπάρχει ανάλογη σύνεση στον καθηγητή τους να τους το κάνει σαφές.Από την πρώτη φράση πριν ακόμα ο Πέιπεν μας πει ποιος είναι ο ίδιος και τι ακριβώς θα αφηγηθεί γνωρίζουμε ότι η ιστορία του είναι ιστορία πόνου και θανάτου και την βίωσαν όλοι τους δραματικά.

Η ομάδα αποτελείται από έξι παιδιά είκοσι ως εικοσιτεσσάρων χρόνων:τον οικονομικά ασθενέστερο όλων Ρίτσαρντ Πέιπεν από την Καλιφόρνια που σπουδάζει επιδοτούμενος και πρέπει να δουλεύει για να συμπληρώνει το εισόδημά του,τον αλκοολικό κι ορισμένα άλλα Τσαρλς Μακόλεϊ και την όμορφη δίδυμη αδελφή του Καμίλα από την Βιρτζίνια, τον πάμπλουτο,αρχηγικό,ευφυή Χένρυ Γουίντερ από το Σεντ Λούις του Μισούρι,τον ανοήτως τρακαδόρο Μπάνι Κόρκεραν γιο φαντασμένων αστών από το Κονέκτικατ και τον γκέι Φράνσις Αμπέρναθι ,πλούσιο Βοστονέζο με αλλοπρόσαλλη μάνα. 
Καθηγητής και μέντοράς τους είναι ο Τζούλιαν Μόροου ένας τύπος που τον ακολουθεί ένας κάποιος μύθος και όλοι στο Χάμπντεν -προοδευτικό θεωρούμενο και ελιτίστικο πανεπιστημιακό ίδρυμα με ακριβά δίδακτρα-γνωρίζουν,άλλοι θεωρώντας τον απατεώνα,άλλοι λαμπρό μυαλό που ανήκε στους διανοούμενους του΄40 μαζί με τον Έζρα Πάουντ και τον Τ.Σ.Έλλιοτ,άλλοι εμπλεκόμενο με φασιστικούς κύκλους του Φράνκο στην Ισπανία,το Βατικανό και μια εκθρονισμένη βασιλική οικογένεια της Μέσης Ανατολής,άλλοι σπάνια καθηγητική αυθεντία στο αναμφίβολα συναρπαστικό μάθημα των ελληνικών που φυσικά ως επιλογή δεν έλκει τα πλήθη αλλά λίγους και χαρισματικούς φοιτητές,σαν αυτούς τους έξι,που κατ΄αρχάς μοιάζουν να τα βγάζουν πέρα με την τρομερή δυσκολία του γνωσιολογικού τους αντικειμένου,με το οποίο παθιάζονται με νοσηρότητα και πέφτουν με τα μούτρα,ειδικά οι δίδυμοι,ο Φράνσις και φυσικά ο Χένρυ.

Ο καθηγητής,σύμφωνα με την δική μου ανάγνωση, είναι πρόσωπο κλειδί στο μυθιστόρημα κι ας μην βρίσκεται σε πρώτο πλάνο συνεχώς.Παραμονεύει/καθοδηγεί (σ)τις επιλογές και τις αποφάσεις των φοιτητών,φωλιάζει στα μυαλά και τις ψυχές τους.Ίσως είναι το πιο αντιπαθητικό πρόσωπο κι αυτό που εμμέσως η Ταρτ καταγγέλλει σαν πρότυπο μέντορα,δασκάλου,ποιμένα κτλ και εύλογα χλευάζει  και αποδομεί στην εξέλιξη της πλοκής.Είχα την αίσθηση-μπορεί φυσικά να κάνω λάθος,γιατί δεν ξέρω τι πραγματικά κυριαρχεί ως αντίληψη στα αμερικανικά πανεπιστήμια όπου διδάσκονται  τα ελληνικά (η θεϊκή γλώσσα πρωτίστως μα και όλα τα άλλα ,σύνολο αδιαίρετο ανά τους αιώνες κι ό,τι λαμπρότερο διαθέτει ο ανθρώπινος πολιτισμός ως τώρα παρά τις σκοτεινές του πτυχές,όσες έχει) - ότι η Ταρτ αποκαθηλώνει συνειδητά τον δήθεν φωτισμένο και ακολουθούμενο από έναν θρύλο, που όμως μπάζει από παντού,καθηγητή/πόλο έλξης/συνδετικό κρίκο της ευάριθμης ομάδας των εύπιστων παιδιών που καταρρακώνονται σωματικά και ηθικά από την ρηχότητα της προσέγγισης του μείζονος πολιτισμού στα πανεπιστήμιά τους,από την επιπολαιότητα με την οποία αφήνονται σε μονοπάτια σκέψης που δεν μπορούν όμως μόνα τους,ακριβώς γιατί είναι παιδιά,να κατακτήσουν χωρίς να πληρώσουν την ανάκατη με περιέργεια φιλομάθειά τους με πόνο και θάνατο.
Ποιος εξάλλου έπαιξε με τους Θεούς και δεν επέσυρε την οργή τους;Ποιος θνητός βγήκε αλώβητος όταν ένας δυνατός αθάνατος τον έσπρωξε στα τρίσβαθα της φθαρτής και σάρκινης ,πεπερασμένης ύπαρξής του;
Ο Ρίτσαρντ,όταν όλα τελειώσουν,θα απομυθοποιήσει τον Τζούλιαν μ΄έναν ενοχικό μα όχι εμπαθή τρόπο,μάλλον θλιμμένο ας τον πούμε,αναλογιζόμενος ότι ο μέντοράς τους -που φάνηκε εγωιστής και δειλός όταν ξέσπασε η συμφορά- υπήρξε,όπως μας λέει, γνωστός και του Όργουελ που όμως ποτέ δεν τον εκτίμησε και καταλήγοντας, αφού ανακαλέσει το λιπόψυχο φευγιό του μετά τις μεγαλοϊδεάτικες κενότητες στις οποίες τους έσπρωχνε δίχως να τους διδάσκει το κλειδί της φιλοσοφίας -το μέτρο-, ότι ο Όργουελ είχε δίκιο να μην τον συμπαθεί.Η απογοήτευση του ήπιου και μετρημένου σαν χαρακτήρα σε σχέση με τους άλλους Πέιπεν για τον κούφιο καθηγητή τους θα πέσει ασήκωτο σακί πίκρας στην ψυχή του.

Η Ταρτ έγραφε επί οχτώ χρόνια την "Μυστική Ιστορία" και με εξαίρεση τον επίλογο δεν έχει αφήσει, νομίζω,τίποτα αδούλευτο.Πλάθει τους χαρακτήρες και τις καταστάσεις ψυχογραφώντας τα πρόσωπα με μέτρο και  δίνοντας ικανοποιητικό βάθος στις εναλλαγές της πλοκής,δίχως φλυαρία που υποδύεται τον στοχασμό μα και χωρίς τσιγκουνιές.Μαθαίνουμε όσο η αφήγηση γίνεται αποκαλυπτική εκείνα που χρειαζόμαστε για να μπούμε (και να κολλήσουμε,πρέπει να ομολογήσω) στην συναρπαστική ατμόσφαιρα του κειμένου και βλέπουμε ό,τι περιγράφει χάρη στην εικονοποιητική πληρότητα του λόγου της που όμως δεν τον υποβιβάζει, σε καμία περίπτωση,σε κινηματογραφική πάρλα που συνοδεύεται απαραιτήτως από ένα καφάσι ποπκόρν.Η Ταρτ γράφει καθαρά,κατανοητά και όμορφα στοχεύοντας στην εξασφάλιση άμεσης και συνεχούς αισθητικής απόλαυσης για τον αναγνώστη που την ενισχύει με την γλώσσα που χρησιμοποιεί:απλή μα όχι αφελής εκφορά λόγου,δυνατή και δίχως εφετζίδικα γλωσσικά φτηνοστόλιδα διατύπωση.Κάθε φράση είναι ακριβώς εκεί που πρέπει να είναι. Η αφήγησή της είναι μια πειθαρχημένη καλλιτεχνική έκθεση που αποτελείται από ωραία σμιλεμένες προτάσεις/έργα που φτιάχνουν ένα αρμονικό σύνολο.
Φανταστείτε το κείμενο όποιας σελίδας θέλετε σαν μια χάρτινη εικαστική εγκατάσταση που μπορείτε να κρατήσετε στα χέρια σας,να την βλέπετε αλλά και να την ακούτε (διαβάστε μεγαλόφωνα και θα το διαπιστώσετε ότι δεν μου έχει στρίψει) και αφεθείτε στην συμμετρία της.Ως την σελίδα 564 δεν έχει ξεφύγει βελονιά στον καμβά που έφτιαξε,απλώς εκεί κάπου αρχίζουν και οι πρώτες βελονιές αυτές που λέει ο Γεοσούα χοντροκομμένες,μικρές,σχεδόν αόρατες που δεν την εμποδίζουν να δώσει το ηθικό και μοναδικό ίσως διέξοδο στην ιστορία της αλλά πάντως φέρνουν και  τον χλιαρό επίλογο που θα μπορούσε-μην πω έπρεπε-να λείπει.





¹Η Ντόνα Ταρτ πήρε το 2104 το Πούλιτζερ για την "Καρδερίνα".
²Είναι καλλιτεχνική αλλά και εμπορική διαδικασία η παραγωγή ενός βιβλίου.Το ένα δεν πρέπει να εμποδίζει το άλλο και ο σεβασμός των δημιουργών προς τον αναγνώστη πρέπει να είναι το πρώτο μέλημα.
³Πολλοί συγγραφείς το κάνουν για να μην λειτουργήσει,έτσι νομίζω,αντιεμπορικά το βιβλίο τους μα δεν είναι όλοι ταλέντα όπως εκείνη,για να πεις,πάει στο καλό,κρατάω όλο το άλλο. 
⁴Η Σάντυ Παρίση που μετέφρασε το βιβλίο για τις εκδόσεις Λιβάνη για κάποιο λόγο γράφει Παπέν.Η Ταρτ λέει Πέιπεν ( https://www.youtube.com/watch?v=jJlYfu6CTAE).
⁵ Ρωτήθηκα για το -ν, γιατί ποτέ δεν συμμορφώνομαι με την γραμματική και δεν το αφαιρώ από άρθρα ή το δεν.Η απάντηση είναι απλή,βρίσκω τους σχετικούς κανόνες κακόγουστους.
⁶Το οπισθόφυλλο χρειάζεται,πιστεύω, επαναδιατύπωση.

Σχόλια

  1. Αλεξάνδρα Πρασσά3/3/17 16:14

    Αγαπητή Βιβή,σε παρακολουθώ από χρόνια και σου χρωστώ ορισμένα πολύ αξιόλογα βιβλία που με παρακίνησες να διαβάσω (Αρμαντέιλ, Μέλμοθ,Άλικο και λευκό κά).Είμαι λάτρης των μεγάλων μυθιστορημάτων από τα φοιτητικά μου χρόνια.Τα διαβάζω με το πάσο μου και τα απολαμβάνω. Είτε βρίσκομαι σε παραλίες είτε στο σπίτι μου,για μένα το ίδιο είναι.Αρκεί να υπάρχει σχετική ησυχία και να είναι το βιβλίο περιεκτικό,να έχει κάτι να μου πει.Τη Μυστική Ιστορία τη διάβασα μετά την ανάλυσή σου και βρήκα ωραία, ενδιαφέρουσα την Ταρτ.Είναι καλή στο είδος της.Όπως υποψιάζομαι, γιατί δεν έχω διαβάσει άλλο της,αυτό που κάνει είναι μια βατή σύγχρονη λογοτεχνία ιδανική για να ξεφεύγει ο αναγνώστης από την πίεσή του και
    έχει κάτι ουσιαστικό να του πει.Το συνειδητοποίησα όταν διάβασα ένα καινούργιο και πολυδιαφημισμένο μιας άλλης αμερικανίδας που δε το παράτησα επειδή ποτέ δεν αφήνω ένα βιβλίο αδιάβαστο ό,τι και να είναι.Ταρτ όμως θα ξαναδιαβάσω ευχαρίστως και ήδη αγόρασα την Καρδερίνα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αλεξάνδρα,χαίρομαι που συμβάλλω στην επιλογή ωραίων βιβλίων.Αυτά που διάβασες-"Αρμαντέιλ","Μέλμοθ"," Το Άλικο και το Λευκό"-είναι κορυφαία ,αψεγάδιαστη λογοτεχνία που τα εύσημά της της τα έδωσε ο χρόνος ακόμα και στο "Το Άλικο και το Λευκό" που γράφτηκε μόλις το 2002.Δεν υπάρχουν αντιστοιχίες με την Ταρτ και δεν χρειάζεται κιόλας.Η Ταρτ δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ισάξια με τους Κόλλινς,Μάτσουριν και Φέιμπερ,έχει προφανείς αδυναμίες. Αυτοί κλείνουν ,για παράδειγμα,δίχως να έχει χαθεί η συνοχή του θέματός τους,η Ταρτ στο τέλος χάνει τον ρυθμό της.Μεγάλο μειονέκτημα. Επίσης κινείται ως τώρα μόνο στο σήμερα.Δεν ξέρω αν θα δοκίμαζε να γράψει βικτωριανό μυθιστόρημα τι θα γινόταν,να σου πω την αλήθεια πολύ θα ήθελα να το επιχειρούσε,λέω ότι μπορεί και σίγουρα της πάει.Εξάλλου λατρεύει –κι αυτή-τον Ντίκενς.Αν θεωρήσουμε το βικτωριανό είδος σαν ένα μωσαϊκό κοινωνικό τότε ναι,οι αντιστοιχίες με την δική της θεματολογία την αντλημένη από το χαοτικό μας σήμερα είναι προφανείς. Πάντως γενικότερα είναι τρομερά ενδιαφέρουσα.Έτσι πιστεύω.Γιατί και δια ταύτα έχει και κοινωνικά θέματα αναδεικνύει και πάνω απ΄όλα είναι δεινή μαστόρισσα.Απολαμβάνεις την ανάγνωση των ιστοριών της,χάνεσαι στα μονοπάτια της.Θα τα δεις ανάγλυφα όλα αυτά, πιστεύω,στην "Καρδερίνα" που είναι το πιο σύνθετο μυθιστόρημά της.Ετοιμάσου να χορτάσεις μυθοπλασία και καταστάσεις επί καταστάσεων αλλά δίχως να λιγωθείς από το μελόδραμα.Πάνω που θα αναρωτιέσαι αν θα χάσει τον έλεγχο της αφήγησης θα βλέπεις πόσο μαστόρικα θα την μαζεύει και θα την ξαναρχίζει.Περιμένω τις εντυπώσεις σου.
      Σ΄ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου