"Το Παγερό Βουνό",Τσαρλς Φρέιζιερ/Charles Frazier,"Cold Mountain"


(φωτογραφίες από Βικιπαίδεια,Pinterest και Βιβλιονέτ) V.G.


Φαντάζομαι ότι οι περισσότεροι ξέρουν ή έχουν δει την ομότιτλη ταινία του Άντονι Μινγκέλα με την (ταλαντούχα) Νικόλ Κίντμαν,τον (άνισο κττμγ* και μονίμως γλυκανάλατο) Τζουντ Λο,την (διόλου πειστική ) Ρενέ Ζελβέγκερ,την παιδούλα τότε Νάταλι Πόρτμαν,τον σπουδαίο Ντόναλντ Σάδερλαντ και λοιπούς διάσημους.Το περίπου πεντακοσίων σελίδων βιβλίο στο οποίο βασίστηκε το σενάριο-που δεν ήταν κακό, απλώς έκανε προβλέψιμες χολλυγουντιανές ταρζανιές για να κόψει πιο πολλά εισιτήρια-, εξελίχτηκε άμα τη εκδόσει του το 1997 σε μπεστσέλερ που σάρωσε σε αναγνωστικό-που αυτό μας ενδιαφέρει πρωτίστως-,και εισπρακτικό επίπεδο αν και προέκυψε από το πουθενά και ήταν το πρωτόλειο του άγνωστου ως τότε Τσαρλς Φρέιζιερ από το Άσβιλ της Βόρειας Καρολίνας των ΗΠΑ (πολιτείας που συμπαρατάχθηκε με τους Νότιους στον αμερικανικό εμφύλιο).
Στις μετά την μεταφορά του στον κινηματογράφο (2003) εκδόσεις,μεταφρασμένο σε πολλές γλώσσες πια,απέκτησε εξώφυλλα κυρίως με τις φάτσες των σταρ,κι αυτό γενικότερα δεν είμαι σίγουρη ότι όταν γίνεται βοηθά πράγματι την διάδοση ενός βιβλίου.Όσοι πάντως είδαν το φιλμ και δεν μπήκαν στον πειρασμό να το αναζητήσουν και να το διαβάσουν δεν έπραξαν διόλου σοφά γιατί και καλύτερο είναι,μακράν,και γιατί ως πρωτόλειο ανήκει στις σπάνιες εκείνες περιπτώσεις που είναι μαζί και το magnum opus του συγγραφέα .
Το"Cold Mountain" είναι ένα άριστο ιστορικό μυθιστόρημα που ορθώς εκτιμήθηκε και θα συνεχίσει να εκτιμάται σαν σοβαρή λογοτεχνία χωρίς σκιές¹  που (έχει το ιδανικό ακαδημαϊκό υπόβαθρο για να) διδάσκεται,και διδάσκεται όντως, στο μάθημα της λογοτεχνίας στα αγγλόφωνα πανεπιστήμια.Αυτό πιστεύω.

Ο Frazer στο "Cold Mountain",όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος,γράφει σαν βετεράνος της καλύτερης σχολής του βορειοαμερικάνικου ιστορικού μυθιστορήματος,σχολής με παράδοση που εκπροσωπείται από πένες σαν τον Ε.Λ.Ντοκτόροου και έξοχα μυθιστορήματα σαν την "Στρατιά" του,αντλώντας με σύνεση επιβεβαιωμένο υλικό από τον αμερικανικό εμφύλιο για να αναπλάσει, συνεπικουρούμενος από την άρτια συγγραφική τεχνική του, την σκληρή ζωή του στρατιώτη W.P.Inman,που σαν ιστορικό πρόσωπο υπήρξε πραγματικά,² πολέμησε με τον στρατό των Νοτίων, τραυματίστηκε, επέζησε μέσα στον χαλασμό από τύχη,νοσηλεύτηκε κάμποσο καιρό σε ένα νοσοκομείο,λιποτάκτησε κι έκανε ένα μακρύ,δύσκολο ταξίδι επιστροφής σαν άλλος Οδυσσέας στην γενέτειρά του στο Cold Mountain, ελπίζοντας να ξαναρχίσει την ζωή του ξεχνώντας κάποτε την φρίκη του πολέμου στο πλευρό της αγαπημένης του Άντα Μονρό -επινοημένο μυθιστορηματικό χαρακτήρα-,της οποίας ο Φρέιζιερ επίσης αναπτύσσει με εντυπωσιακή τεχνική άνεση και σε βάθος την παράλληλη και εξίσου σκληρή ιστορία κατά τα χρόνια της απουσίας του Ίνμαν στον πόλεμο,δίνοντάς μας τα βασικότερα στοιχεία από την ζωή της πριν εκείνη και ο πράος και ανοιχτόμυαλος ως ιερέας και καλόγνωμος ως άνθρωπος πατέρας της εγκατασταθούν στο Cold Mountain για λόγους υγείας εκείνου.

Οι εμφύλιοι πόλεμοι που προκαλεί η απληστία και η μοχθηρία των πλούσιων και ισχυρών (και των συμμάχων τους που μεθοδικά φροντίζουν να έχουν σ΄όλες τις κοινωνικές τάξεις) είναι από την φύση τους οδυνηρά θέματα και η συζήτηση γι αυτούς σαν ιστορικά γεγονότα δεν αποφορτίζεται παρά μετά από το πέρασμα αιώνων και αν δηλαδή επιτευχθεί κι αυτό γιατί στατιστικά πια ξέρουμε πως οι λαοί που έχουν βιώσει εμφυλίους δεν τους ξεπερνούν.Ο Φρέιζιερ ανταπεξέρχεται πάρα πολύ καλά στο κουβάλημα του συναισθηματικού φορτίου της ιστορίας κυρίως,πιστεύω,γιατί δίνει φως στους ήρωές του ψυχογραφώντας τους σε μεγάλο και ουσιαστικό δομικό βάθος με αγάπη -μεγάλη αρετή για τον ιστορικό μυθιστοριογράφο η αφετηρία του να είναι η αγάπη και όχι το μίσος-, έχοντας μιαν ελαφρώς μελαγχολική διάθεση/ματιά-και πώς να μην έχει-,που αποτυπώνεται στην μετρημένη του και που δεν ξεπέφτει σε μελοδραματισμούς,λυρική γλώσσα και αγγίζει τόσο ουσιαστικά,γλυκά,ήρεμα,σεβαστικά τον αναγνώστη. Γι αυτό και σαν σύνολο ο Frazier μας χαρίζει ένα ισορροπημένο βιβλίο που η δράση του τοποθετείται ημερολογιακά στα χρόνια του αμερικανικού εμφυλίου αλλά αρκετά πριν το τέλος του μέσα απ΄την δυνατή τριτοπρόσωπη αφήγησή του που βαίνει αμείωτη κατορθώνει να βγει από τα στενά αμερικανικά ιστορικά του πλαίσια και να γίνει ένα ωραίο, πυκνό,δωρικά φιλοσοφημένο και σαφώς ανθρωποκεντρικό/αντιπολεμικό μυθιστόρημα με παγκόσμια φωνή.

Εκτός από τον Ίνμαν και την Άντα που παρακολουθούμε τις παράλληλες πορείες τους κι  άλλοι καλά χτισμένοι από τον Φρέιζιερ χαρακτήρες ακονίζονται στις μυλόπετρες του εμφυλίου:ο μορφωμένος ιερέας Μονρό από το Τσάρλεστον της Βοστώνης, πατέρας της Άντα,που είναι ήδη άρρωστος και δεν καταφέρνει να ζήσει,και ίσως καλύτερα,την συμφορά του πολέμου σε όλη της την έκταση.Το ζεύγος Σουάνγκερ,η Σάλλυ και ο Έσκο,οι πρώτοι φίλοι που κάνουν οι αλλιώς μαθημένοι αστοί Μονρό όταν αγοράζουν το κτήμα των Μπλακ κι έρχονται (κουβαλώντας πολυτελή πράγματα, πορσελάνες τσαγιού και το πιάνο τους) από το παραθαλάσσιο Τσάρλεστον να ζήσουν στα πανέμορφα αλλά τραχιά και δύσβατα βουνά της Βόρειας Καρολίνας. Οι Σουάνγκερ είναι αυτοί που πρώτοι συμπαραστέκονται στην άμαθη στα δύσκολα κοπέλα που ξέρει από λογοτεχνία αλλά όχι από νοικοκυριό και ασχολίες κουραστικές που όμως εξασφαλίζουν την επιβίωση-το περιβόλι,οι δουλειές στο κτήμα,η εκτροφή ζώων κτλ- όταν μετά τον θάνατο του πατέρα της αποφασίζει να μην επιστρέψει στο Τσάρλεστον. Η Ρούμπυ και ο Στόμπροντ,ο αδιάφορος και ανόητος πατέρας της που παίρνει,ίσως, το μάθημά του μια και καλή όταν μπλέκεται στον εφιαλτικό πόλεμο .Οι κάτοικοι της μικρής ορεινής κοινότητας καθένας με τα δικά του τρωτά ή καλά σημεία. Οι χαρακτήρες που συναντά ο Ίνμαν στην οδύσσειά του και είναι κάθε λογής-ηλικίας, φύλου, τάξης,καταγωγής κτλ-, που αναδύονται ορμητικά από τις υπέροχες εγκιβωτισμένες ιστορίες με τις οποίες ο Φρέιζιερ συνθέτει το συνολικό αφήγημα.Και τέλος υπάρχει η Ρούμπυ που αξίζει να εμβαθύνει ο αναγνώστης στην προσωπικότητά της,ο τρίτος κύριος χαρακτήρας της μυθιστορίας μετά τον Ίνμαν και την Άντα,η πρακτική και ρεαλίστρια νεαρή με το άθλιο παιδικό παρελθόν την οποία η καλή Σάλλυ Σουάνγκερ έχει την κατάλληλη στιγμή την λαμπρή ιδέα να στείλει σαν βοηθό,συγκάτοικο και πιθανή φίλη στην ως τότε ατσαλάκωτη και καλοζωισμένη,ευαίσθητη και καλόψυχη Άντα,της οποίας η μεταμόρφωση σε γυναίκα που παίρνει την ζωή της στα χέρια της και παλεύει δίχως να χάσει την πολύτιμη ανθρωπιά της,δοσμένη βήμα βήμα από τον Φρέιζιερ είναι, το λιγότερο, συγκλονιστική.
Οι δυο γυναίκες πέρασαν τις πρώτες μέρες κάνοντας μια απογραφή όσων υπήρχαν, κάνοντας καταλόγους με τα πράγματα που έπρεπε να γίνουν κατά σειρά προτεραιότητας. Τριγυρνούσαν μαζί στο κτήμα κι η Ρούμπυ συνεχώς κοίταζε ολόγυρα,αξιολογούσε, μιλούσε αδιάκοπα.Το πιο επείγον,είπε,ήταν να φυτέψουν όψιμα λαχανικά.Η Άντα την ακολουθούσε, γράφοντας τα πάντα σ΄ένα σημειωματάριο,που μέχρι τότε περιείχε μόνο κομμάτια από τα ποιήματά της,σκέψεις για τη ζωή και τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας.Και τώρα έγραφε φράσεις σαν αυτές:
Να γίνει αμέσως:ένα περιβόλι για χειμωνιάτικα λαχανικά-γογγύλια, κρεμμύδια, λάχανα, μαρούλια, χορταρικά.Σπόρους λάχανου,έχουμε; Σύντομα:να φτιαχτούν τα κεραμίδια του στάβλου έχουμε κόπανο και μυστρί; Ν΄αγοραστούν πήλινα δοχεία για ντομάτες και φασολάκια.Να μαζευτούν βότανα και να φτιαχτούν χάπια για τα σκουλήκια του αλόγου.  
Τα δυο κορίτσια ξεπερνούν τις διαφορετικές ανατροφές τους και μαθαίνουν η μια στην άλλη ό,τι ήδη ξέρει καλά καθεμιά τους.Την γη και την χειροπιαστή αλήθεια της φύσης η Ρούμπυ,την ανθρώπινη σοφία και την πνευματική ομορφιά του Ομήρου η Άντα.Έτσι καταφέρνουν να μην λυγίσουν από τα δεινά που τις βρίσκουν αναπτύσσοντας σαν άμυνα και αντίδοτο στο δηλητήριο του πολέμου μια βαθιά σχέση φιλίας. Γίνονται πολλά παραπάνω από φίλες.Γίνονται αδελφές.Γίνονται δυο δυνατές γυναίκες συνειδητά αλληλέγγυες η μια προς την άλλη μα και σε τρίτους.Γίνονται δυο εξαίσιοι άνθρωποι που μοιράζονται τα πάντα από τα λίγα που έχουν απομείνει εξαιτίας ενός πολέμου που μαίνεται και καταπίνει ζωές χωρίς διάκριση μα ειδικά για τους Νότιους,λόγω του εμπάργκο και βέβαια του ότι διεξάγεται στα εδάφη τους,έχει μετατραπεί σε εφιάλτη χωρίς τέλος.Κι όταν κάποτε ο Ίνμαν -κυνηγημένος και κυνηγός,θύτης και θύμα ενός πολέμου που τον έχει αλλάξει εντός του για πάντα-, επιστρέφει και επιτέλους συναντά την Άντα τίποτα, ακόμα κι εκεί στα απόμερα όμορφα βουνά τους δεν είναι και δεν θα ξαναγίνει ποτέ όπως ήταν πριν.
Ο Τσαρλς Φρέιζιερ από εκεί και πέρα οδηγεί τους ήρωές του , δίχως η αφήγηση να χάσει ίχνος από την ικμάδα και την δυναμική της, σ΄ένα ανατρεπτικό, συγκινητικό, γλυκόπικρο και εξαιρετικά καλά γραμμένο τέλος.Κι όποιος αναγνώστης θελήσει να σκεφτεί πέρα από την αισθητική απόλαυση και τι άλλο αποκόμισε από το μυθιστόρημά του μπορεί εύκολα να το κάνει.Του έχει δώσει όλα τα κλειδιά.

Την μετάφραση του "Cold Moyntain" έκανε για την Ωκεανίδα η Έφη Καλλιφατίδη το 1999,δυο χρόνια μετά την κυκλοφορία του στα αγγλικά.Δυστυχώς το βιβλίο³ στην ελληνική αγορά είναι πια εξαντλημένο,όπως δεκάδες άλλα καλά ή κλασικά και αριστουργηματικά βιβλία για τα οποία ισχύει το ταπεινωτικό όποιος πρόλαβε πρόλαβε μια και θεωρείται ότι,αφού έκαναν την περασιά τους από την μικρή μας αγορά και δεν αποδείχτηκαν ίσως και κερδοφόρα,δεν χρειάζεται να δοθούν άλλα χρήματα για να ξαναβγούν,κακώς βέβαια,γιατί τα βιβλία είναι μεν προϊόντα-ας είμαστε επιτέλους ειλικρινείς,ναι, είναι και προϊόντα-,αλλά όχι μόνον εμπορικά.Διάολε,όχι μόνον εμπορικά.
* κττμγ συντομογραφία του κατά την ταπεινή μου γνώμη


¹ Μιλάω για σκιές έχοντας κατά νου τον λεκτικό πόλεμο που ενέσκηψε, μέσω μκδ κυρίως, στην που δεν κοιτάει τα δικά της βαλτωμένα χάλια,και κομψά το λέω δηλαδή,εγχώρια εκδοτική μας σκηνή, για το ενδιαφέρον από αρκετές απόψεις μπεστσέλερ της Χάνια Γιαναγκιχάρα "Λίγη Ζωή".
Όταν βέβαια οι ειδήμονες της ημεδαπής αναγνωστικής και κριτικής επικαιρότητας ανακαλύψουν τα μπεστσέλερ,σε καμιά δεκαριά χρόνια-ή μήπως είμαι πολύ αισιόδοξη;-,θα μας φλομώνουν με άλλες μπούρδες,αναλόγως πώς θα φυσάει ο άνεμος τότε.
Διχασμένη,το παραδέχομαι,μα αφού το διάβασα προσεκτικά,έγραψα κι εγώ το κατιτίς μου-τι κατιτίς ολόκληρο σεντόνι,ιδού-,σαν ταπεινή προσωπική μου άποψη όμως και τίποτα παραπάνω.

² Ο Φρέιζιερ έχτισε με θαυμαστή αληθοφάνεια τον χαρακτήρα του Ίνμαν βασιζόμενος στις ιστορίες που του εξιστορούσε ο πατέρας του γι αυτόν, καθώς ο πραγματικός Ίνμαν -άνθρωπος με ισχυρή προσωπικότητα-, υπήρξε κοντινός συγγενής τους.

³ "Το Παγερό Βουνό"είχε κυκλοφορήσει με ένα ανέλπιστα ακριβές και καλό οπισθόφυλλο,σπάνιο πράγμα στα ελληνικά εκδοτικά χρονικά και γι αυτό αξίζει να το παραθέσω(έχω τις εμμονές μου με τα οπισθόφυλλα και δεν θα σταματήσω να γκρινιάζω όσο τα γράφουν στο ποδάρι άνθρωποι που είναι φανερό ότι δεν έχουν καν διαβάσει το βιβλίο):
Ένα αριστουργηματικό μυθιστόρημα γύρω από το επικίνδυνο ταξίδι του γυρισμού ενός στρατιώτη στην αγαπημένη του στο τέλος του αμερικάνικου Εμφύλιου Πολέμου.Η παράλληλη αφήγηση μιας υπέροχης ερωτικής ιστορίας και της βασανιστικής πορείας της επιστροφής ενός ανθρώπου στον τόπο του.Βασισμένο σε ιστορικά γεγονότα και σε οικογενειακές αφηγήσεις που πέρασαν από γενιά σε γενιά από τον προ-προπάππο του συγγραφέα,το «Παγερό Βουνό» είναι η ιστορία ενός τραυματία στρατιώτη,του Ίνμαν,που ξεφεύγει από τις θηριωδίες του πολέμου και γυρίζει στην παλιά αγαπημένη του,την Άντα.

Η οδύσσειά του μεσ' από τα ρημαγμένα τοπία του Νότου, που σύντομα μέλλει να ηττηθεί, συνυφαίνεται με τον αγώνα της Άντα να δώσει ζωή στο κτήμα του πατέρα της,με τη βοήθεια μιας δυναμικής χωριατοπούλας,της Ρούμπυ. Καθώς οι ξέχωρες ζωές τους αρχίζουν να συγκλίνουν προς το τέλος του πολέμου, ο Ίνμαν και η Άντα έρχονται αντιμέτωποι με τις κοσμογονικές αλλαγές που συμβαίνουν γύρω τους.

Ο Τσάρλς Φρέιζιερ δείχνει πως έχει βαθιά επίγνωση της σχέσης του ανθρώπου με τη γη και των κινδύνων της μοναξιάς.Κι ακόμα,διαθέτει κάτι κοινό με τους μεγάλους συγγραφείς του 19ου αιώνα:οξυδερκή παρατηρητικότητα απέναντι σε μια κοινωνία σε περίοδο αλλαγών.Το «Παγερό Βουνό»,ένα διαχρονικό μυθιστόρημα,αναπλάθει με αριστοτεχνικό τρόπο ένα χαμένο κόσμο και τον κάνει να μιλάει εύγλωττα στην εποχή μας. 
"Κυνηγοί στο Χιόνι",Pieter Bruegel,1565
(επειδή η Άντα αναφέρεται σ΄αυτόν τον πίνακα,γιατί τις καλές μέρες πριν τον πόλεμο είχε ταξιδέψει με τον πατέρα της στην Ευρώπη και τον είδαν από κοντά )


Σχόλια

  1. Ανώνυμος9/3/17 18:38

    Γεια σου Βιβή μου.Έχω δει την ταινία.Τώρα το θυμήθηκα με την ανάρτηση σου.Ήταν όντως υποδεέστερη,όχι κακή,απλά πιο κάτω.Το βιβλίο είναι πάρα πολύ όμορφο.Κρίμα που είναι εξαντλημένο.Κρίμα για πολλά καλά βιβλία που είναι εξαντλημένα γιατί έτσι όπως λειτουργεί το πράγμα δεν πρόκειται να τα ξαναβγάλει κανείς.
    Πάνος Τσ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δυστυχώς Πάνο μου,από μεγάλα λόγια περί τέχνης και της ανιδιοτελούς(χαχα)αγάπης που της έχουν πάμε καλά,στην πράξη βιώνουμε την απόλυτη διάψευση.Μυθιστορήματα με την σέσουλα και οι εκδόσεις του Όμηρου,για παράδειγμα,να είναι ένα χάος σε απλησίαστες συχνά τιμές,τι λέμε τώρα.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου