"Καϊκέν",Ζαν-Κριστόφ Γκρανζέ

Μπορώ πρώτα να μιλήσω γενικά για τον μεσιέ Ζαν Κριστόφ;Είπατε,ναι;Oh!Merci!Άλλωστε αν πω όλα όσα σκέφτομαι κερδισμένοι θα είστε εσείς υπομονετικοί μου φίλοι γιατί δεν θα χρειαστεί να πω κι άλλα για το "Καϊκέν" ειδικά παρά μόνο ότι καλοκαίρι έρχεται και καλοκαίρι δίχως πραγματικά καλά αστυνομικά βιβλία δεν νοείται,άρα πάρτε το "Καϊκέν" σας και ό,τι άλλο τραβάει η καρδιά σας και καλά μπάνια.






Mesdames et Messieurs,με δώδεκα* εξόχως ανθρωποκεντρικά μυθιστορήματα στο ενεργητικό του ο Ζαν-Κριστόφ Γκρανζέ αναγνωρίζεται παγκοσμίως την τελευταία δεκαετία ως ένας εκ των πιο ευρηματικών και πολυθεματικών αστυνομικών συγγραφέων της εποχής,εργάτης της λογοτεχνίας μυστηρίου,από τους εκλεκτούς των γαλλικών γραμμάτων,εκείνους που ξανάφεραν το φημισμένο γαλλικό νουάρ στο επίκεντρο της εκδοτικής επικαιρότητας μπολιάζοντάς το με ιστορίες στις οποίες απορροφώνται έξοχα οι κραδασμοί των ζωών που βιώνουν κεντρικοί και δευτερεύοντες ήρωες που δεν είναι πάντα ή δεν είναι μόνον Γάλλοι μα και άνθρωποι μη γαλλικής ή ευρωπαϊκής γενικότερα κουλτούρας.Οι ήρωες αυτοί κουβαλάνε -ερχόμενοι στην Γαλλία του καινούργιου αιώνα από τα πέρατα της γης,με επιλογή τους ή εξ αιτίας συγκυριών που δεν είναι πάντα ειρηνικές-,την ιστορία των τόπων τους,υλικό το οποίο στο φωτισμένο μυαλό του Γκρανζέ μετασχηματίζεται σε εύληπτη και μαζί καλή λογοτεχνία για το παγκόσμιο κοινό.
Ο Γκρανζέ είναι πάνω απ΄όλα ένας συνθετικός συγγραφέας.Τι εννοώ;Να σας πω.Αν και το αστυνομικό μυστήριο παραμένει η κύρια πλατφόρμα ανάπτυξης των αφηγήσεών του εν τούτοις την εξέλιξη της κάθε ιστορίας την ενισχύουν τεχνικές δόμησης παρμένες από άλλα λογοτεχνικά είδη (για παράδειγμα:κάθε μυθιστόρημα του Γκρανζέ είναι αστυνομικό μα παράλληλα και μυθιστόρημα περιστατικών και μυθιστόρημα χαρακτήρων,συχνά ψυχογραφικό θρίλερ αλλά και σταυρόλεξο),ο δε τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται στα βιβλία του τα πολιτισμικά στοιχεία της πολυεθνικής και χαοτικής σημερινής Γαλλίας είναι υπόδειγμα διαχείρισης της οπτικής γωνίας από την οποία εξιστορεί,άρα και μεταβιβάζει ως γνώση,άποψη και εμμέσως,μα όχι προσηλυτιστικά, πρόταση στον αναγνώστη,χωρίς να προβάλλεται ο ίδιος αν και παραμένει σταθερά ο κυρίαρχος της μυθοπλασίας και αυτός που ασκεί κοινωνική κριτική μέσω των ηρώων του έργου του.

Τις τελευταίες δεκαετίες όσο η Γαλλία- χώρα με μεγάλη παράδοση ανοχής της ετερότητας,με την πλατύτερη έννοια που θα της δίναμε,μα και βίαιο αποικιοκρατικό παρελθόν που δεν μπορεί να ξεχαστεί-,μοιάζει να πληρώνει τις πολιτικές της με βαρύ τίμημα,ο Γκρανζέ,που ξεκίνησε ως δημοσιογράφος που έφερνε στο προσκήνιο αλλιώτικα θέματα,εμπνέεται, σαν σκεπτόμενος και με δημοκρατικές αρχές άνθρωπος,από τις ιστορίες του ετερογενούς και συχνά σε πολιτισμική, θρησκευτική και ταξική σύγκρουση πληθυσμού της χώρας του και να παράγει τελικά μια πειστική μυθοπλασία που στηρίζεται εξίσου σε αλήθειες και επινοήσεις για να γίνει τελικά ένα ενιαίο, ελκυστικό καλλιτεχνικό προϊόν που προσφέρει αναγνωστική απόλαυση και σημαντικά μη μελοδραματικά κοινωνικά μηνύματα .
Η Γαλλία παραμένει,κατά την ταπεινή μου γνώμη, η χώρα της Ευρώπης με τον πιο ενδιαφέροντα πολυφυλετικό κοινωνικό ιστό και την πιο επιδραστική και ανοιχτόμυαλη διανόηση,είναι ένα άξιο σοβαρής μελέτης χωνευτήρι πολιτισμικών στοιχείων απ΄όλη την γη που βεβαίως και γι αυτό είναι εκρηκτική η πραγματικότητά της και άρα φυσικό και το να στρέφεται πάνω της η αφυπνισμένη προσοχή ενός τόσο παρατηρητικού λογοτέχνη όπως ο Γκρανζέ , που σ΄αυτήν την Ευρώπη του ρευστού παρόντος καταλαβαίνει την διπλάσια αξία που θα έχει στο μέλλον η λογοτεχνία εκείνη που δεν προσκολλάται στο είδος της ,αυτό που κατ΄αρχάς υπηρετεί, με συνέπεια μα αναδεικνύει τις πότε ειρηνικές πότε σφοδρές συγκλίσεις και συγκρούσεις των πολυφυλετικών κρατών της περιόδου στην οποία παράγεται.

Ο Γκρανζέ,εκπροσωπώντας -εκ της ηλικίας (1961,Παρίσι) μα και των θεμάτων και της τεχνικής της σύνθεσης που φαίνεται να προτιμά- μια ασφαλώς πολύ νεότερη του κλασικού Ζωρζ Σιμενόν (1903-1989) ή και του (πάλαι ποτέ εναλλακτικού θεωρηθέντος,συνεχίζω να έχω τις ενστάσεις μου, πλην πάντα ενδιαφέροντος) Ζαν- Πατρίκ Μανσέτ γενιά αστυνομικών συγγραφέων,έχει όσοι λίγοι πια*** την ικανότητα να διαλέγει από το παλιό,καλό και ασφαλές θησαυροφυλάκιο του μεσογειακού crime fiction αλλά το τελικό του αποτέλεσμα να είναι, κάθε φορά, μια φρέσκια και με σύγχρονη λεκτική διατύπωση ιστορία,την αισθητική της οποίας δεν θυσίασε στον βωμό των άνευρων σουξέ της μιας σαιζόν.Ο αναγνώστης οδηγείται, χωρίς να πατρονάρεται,σ' ένα ουσιαστικό και εύληπτο δια ταύτα με τις συναρπαστικές και συνήθως πολυσέλιδες μυθοπλασίες του Γκρανζέ,συναρμολογημένες σαν μυθιστορήματα στα οποία συνυπάρχουν αρκετά επιμέρους είδη και στυλ γραφής,με ευδιάκριτο τον κοινωνικό προβληματισμό που εισήγαγε το γαλλικό polar, με σκοπό -επιτρέψτε μου να επιμένω σ΄ αυτή την άποψη- πέρα απ΄το να μας ικανοποιήσει με κάθε βιβλίο του σαν αυτό που πάνω απ΄όλα πρέπει να είναι,ας είμαστε ειλικρινείς,ένα πλήρες καλλιτεχνικό έργο για τέρψη και σκέψη,να ξυπνήσει υγιείς αμφιβολίες για τις βίαιες, άνισες, διαιρετικές και ανοήτως ανταγωνιστικές κοινωνίες μας.

Ο Γκρανζέ κατέχει επάξια αυτήν την στιγμή τον τίτλο του κορυφαίου αστυνομικού συγγραφέα ή, αν προτιμάτε, παραμυθά της Γαλλίας και επιπλέον χτυπά στα ίσια τους πολυλιβανισμένους αγγλόφωνους αλλά και τους βαρέων και πιθανότατα ανθυγιεινών Σκανδιναβούς της γνωστής φάμπρικας αίματος.Από την έκδοση του πρώτου του βιβλίου ("Le Vol des Cigognes", 1994) έδειξε τάσεις διαφοροποίησης από το ευρωπαϊκό αστυνομικό μυθιστόρημα που διαμορφωνόταν με αφελείς ενίοτε γκοθιές και μακελειό σαν σε βίκινγκ τηλεσειρά αλλά και με βλακώδη ρατσιστικά και σεξιστικά στερεότυπα (που δεν θα έπρεπε ούτε γι αστείο να τρυπώνουν στην λογοτεχνία της εποχής μας** ) σαν α και ω της ραχοκοκαλιάς τους.

Ο Γκρανζέ έδωσε πνοή με προσεκτικές κινήσεις στο ιδιόμορφο κοινωνικό πολάρ που εκείνος κάνει εισάγοντας εξαρχής στοιχεία αντλημένα από το κλασικό κεντροευρωπαϊκό κοινωνικό μυθιστόρημα, καλά και σοφά αφομοιωμένα και φερμένα με μαεστρία στα μέτρα μας· στοιχεία που έδειχναν την συγγραφική του κλάση η οποία επιβεβαιώθηκε στο "Les Rivières Pourpres" 1998/ "Πορφυρά Ποτάμια" του 1999, αυτό που τον έκανε ευρύτερα γνωστό χάρη και στην δια χειρός Ματιέ Κασοβίτς αρκετά πιστή κινηματογραφική μεταφορά του,που ακολούθησε το "Le Vol des Cigognes", ένα πολύ φιλοσοφημένο και με σημαντική σημειολογία μυθιστόρημα.

Στα μυθιστορήματα του Γκρανζέ υπάρχει πάντα,μα πάντα,μέτρο και αληθοφάνεια σε ό,τι επινοεί (δεν σκαρφίζεται δηλαδή εξωφρενικά γεγονότα για να κρατήσει σε -φτηνή- αγωνία τον αναγνώστη) και με διαύγεια διατύπωσης είτε είναι η κύρια ιστορία είτε μικρής ή μεγάλης έκτασης εγκιβωτισμένες ιστορήσεις που γίνονται με παλινδρομήσεις στον αφηγηματικό χρόνο.Όσα διηγείται τα διαποτίζει έντονα η εσωτερικότητα και μοναχικότητα που υπαγορεύει αποφάσεις ζωής και θανάτου στους ήρωές του και τα πνίγει συχνά πυκνά ο βραχνάς του ανοίκειου που εκείνοι κουβαλάνε από εμπειρίες που είχαν στις παιδικές τους ηλικίες που συνήθως είναι τραυματικές και οι οποίες παρά τις επιτυχίες που τυχόν ήρθαν στην ενήλικη φάση τους -σπουδές,δουλειά,κάποια σχέση κτλ-δεν αντισταθμίζουν το μόνιμο συναίσθημα της απώλειας και του ανοίκειου,το βαθιά ριζωμένο στην ψυχή τους που είναι ό,τι τους εμποδίζει να δουν το ποτήρι της ζωής μισογεμάτο.
Ας μη θεωρηθεί πάντως η άλλοτε περισσότερο εξωτική και άλλοτε περισσότερο ιστορικοπολιτική ατμόσφαιρα ως ένα ντεκόρ σαν αυτά που συνηθίζονται κατά κόρον για να διατηρηθεί η ένταση του μυστηρίου στα περισσότερα βιβλία του είδους.Ο εξωτισμός,το φολκλόρ και το εφέ δεν είναι αυτοσκοπός για τον Γκρανζέ.
Το συνήθως έξυπνο κύριο αστυνομικό αίνιγμα,οι δολοφονίες,οι λογής πλεκτάνες,οι διαφορετικές γλώσσες,οι κόσμοι και οι ιστορίες των ανθρώπων που συναντιούνται στα βιβλία του είναι απλώς το πρόσχημα και φυσικά και το μέσο για να τεθεί ξανά και ξανά το μεγάλο, αναπάντητο υπαρξιακό ερώτημα,η αγωνία (και) της κλασικής λογοτεχνίας:πού πάμε,τι κάνουμε και γιατί,τι θα απογίνουμε πάνω σ΄έναν πλανήτη στον οποίο η πλειονότητα του πληθυσμού του φυτοζωεί υποφέροντας τα πάνδεινα και γιατί δεν μοιράστηκαν ποτέ ως τώρα δίκαια και έντιμα τα καλά και τα όμορφα που φτωχοί και πλούσιοι,ισχυροί και ταπεινοί,όλοι το ίδιο θριαμβικά μα εντέλει με κούφια καυχησιά καμαρώσαμε για την επίτευξή τους.

Το "Καϊκέν" λοιπόν είναι ένα από τα πιο εύγλωττα αυτής της συνθετικής αντίληψης πονήματα του Γάλλου συγγραφέα,αν και λιγότερο καταιγιστικό, κατά τη γνώμη μου,από το αριστουργηματικό "Ελέησόν με".Είναι σε μεγάλο βαθμό μια κατάδυση στην διαφορετικότητα των ανθρώπινων πλασμάτων αλλά και στην κοινή τους μοίρα,μονταρισμένο σαν ιστορία μιας νεαρής και ξεχωριστής Γιαπωνέζας που δεν φοβάται να αναμετρηθεί με την οικογένειά της- ο Γκρανζέ δεν καταπιάνεται μόνον με τους φερμένους σωρηδόν από τις χώρες που κατάκτησαν ή ενεπλάκησαν σ΄αυτές με πολέμους οι Γάλλοι- επιλέγοντας μετά από σπουδές που δεν ήταν αυτές που ο πατέρας της ήθελε αλλά και μια καριέρα μοντέλου για την οποία η οικογένειά της δεν συμφώνησε ποτέ- να κατοικεί στο Παρίσι με την δική της πια οικογένεια αρνούμενη την παράδοση της χώρας καταγωγής της,και ακριβώς αυτής της κουλτούρας -που εκείνη θέλει να αφήσει πίσω- ο Γάλλος σύζυγος,αστυνομικός που πρέπει να ξεμπλέξει χωρίς να χάνει χρόνο στις προσωπικές του ομφαλοσκοπήσεις δεκάδες ακραίες και σκοτεινές υποθέσεις κινούμενος στο σαν καζάνι που βράζει Παρίσι, είναι ο ορκισμένος λάτρης της και απόλυτος μιμητής της αισθητικής της!).
Κι επειδή υποσχέθηκα να είμαι σύντομη και τα βασικότερα που ήθελα τα είπα πάρτε μια γεύση περίληψης/οπισθοφύλλου από βιβλιονέτ και τα υπόλοιπα τα ξέρετε:με Γκρανζέ ανά χείρας και βουρ στις παραλίες και στις βεράντες!


Ο Ολιβιέ Πασάν είναι ένας αστυνόμος πιστός στη Γαλλική Δημοκρατία, όπως οι παλιοί Γιαπωνέζοι πολεμιστές ήταν πιστοί στον σογκούν, τον μεγάλο στρατηγό. Παράτολμος, πεισματάρης, ευθύς και αδιάφθορος, συχνά παρακάμπτει το γράμμα του νόμου και ρίχνεται στη μάχη, ακολουθώντας τον δρόμο του ενστίκτου. Δεν φοβάται τον θάνατο, αλλά μια ζωή φορτωμένη με τύψεις και αχρειότητα.
Πιστεύει πως η δράση είναι η κατάλληλη θεραπεία για όλα τα δεινά: στον κόσμο των βορειοδυτικών προαστίων του Παρισιού, στις ευαίσθητες αστικές ζώνες όπου ζουν κυρίως μετανάστες απ' τη Βόρεια Αφρική, στις καυτές συνοικίες όπου κυριαρχούν η βία και το κακό, εκεί ακριβώς όπου οι χειρότεροι εφιάλτες θα γίνουν πραγματικότητα. Κάποιος μανιακός, με δισυπόστατη σεξουαλική φύση, ένα ανδρόγυνο ον μεγαλωμένο μες στην εγκατάλειψη, τη βία και την ταπείνωση, γίνεται κατά συρροή δολοφόνος εγκύων γυναικών και των βρεφών τους. Ο Ολιβιέ Πασάν, έχοντας μία καταδίκη στην πλάτη του για κατάχρηση εξουσίας και ανυπακοή, αποκηρυγμένος απ' τους ανωτέρους του, θα εξαπολύσει κυνηγητό εναντίον του παρανοϊκού δολοφόνου, μόνος του σαν ρονίν, σαν μοναχικός δηλαδή σαμουράι που δεν ανήκει σε κανέναν κύριο αλλά υπακούει αποκλειστικά στους δικούς του νόμους του θάρρους, του δικαίου και της ηθικής.
Όμως και στην προσωπική του ζωή, ο αστυνόμος Πασάν έχει να παλέψει με άλλους εφιάλτες, ίσως ακόμα τρομακτικότερους. Ποια είναι στην πραγματικότητα η Γιαπωνέζα γυναίκα του, η Ναόκο Ακουταγκάουα; Μια μοιραία ύπαρξη με χαλύβδινο χαρακτήρα και εξωτική ομορφιά; Μια μυστικοπαθής και αντιφατική γυναίκα; Ή μια ύπαρξη ευάλωτη, μοναχική και τρομαγμένη, καταποντισμένη στη δίνη των προσωπικών μυστικών της, η οποία παραπαίει ανάμεσα σε δύο κόσμους, τον δυτικό κόσμο της ελευθερίας και τον κόσμο των πατρογονικών αξιών και δεσμεύσεων;
Ένα μυθιστόρημα πλούσιο σε δράση και συναισθήματα, σε μυστήριο και συνεχείς ανατροπές. Σκληρό και ταυτοχρόνως τρυφερό, ακραίο και γοητευτικό. Μια σκέψη πάνω στα χάσματα αλλά και στις γέφυρες μεταξύ δυτικού και ιαπωνικού πολιτισμού. Μια καταγγελία της βίας και της ωμότητας των σύγχρονων μητροπόλεων, που μόνο βία και ωμότητα μπορούν να γεννούν, διαιωνίζοντας έτσι έναν κύκλο φρίκης. Το Καϊκέν αποτελεί επίσης ένα βιβλίο-φόρο τιμής τόσο στα λογοτεχνικά είδη του αστυνομικού, του ψυχολογικού θρίλερ, του τρόμου, του περιπετειώδους μυθιστορήματος, όσο και στον κόσμο του κινηματογράφου, με σαφείς αναφορές στον Κουέντιν Ταραντίνο (Kill Bill), κυρίως όμως στις ταινίες των δύο μεγάλων σκηνοθετών του ιαπωνικού κινηματογράφου, του Κέντζι Μιζογκούτσι και του Ακίρα Κουροσάουα.





**Κι αυτή η στάση και πολιτική,φαντάζομαι, θέση του Γκρανζέ είναι ένας ακόμα λόγος που τον εκτιμώ

Σχόλια