"Confiteor",Ζάουμε Καμπρέ





Ήρθαν έτσι τα πράγματα που ενώ ως τώρα δεν είχα σκοπό να προσθέσω *ένα ακόμα επικοινωνιακό και όχι σε βάθος κριτικό κείμενο στα πολλά που γράφτηκαν για το (νομίζω πιο δημοφιλές) μυθιστόρημα του Καταλανού Ζάουμε Καμπρέ με τίτλο "Confiteor", αποφάσισα πριν λίγες μέρες , εξαιτίας μιας συζήτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από εκείνες τις καλές που συμβάλουν ανιδιοτελώς στην κριτική ανάγνωση και την φιλαναγνωσία,να γράψω κι εγώ δυο απλά λόγια για το βιβλίο εκφράζοντας την άποψη (μου) ότι πρωτίστως πρέπει να μιλάμε για τον σημαντικό και με διόλου ευκαταφρόνητη εργογραφία συγγραφέα που καιρός ήταν να φτάσει και στο ελληνικό κοινό (οπότε είναι άξιοι θερμών συγχαρητηρίων εκείνοι που του τον σύστησαν) και πως δεν υπάρχει λόγος σύγκρισης ανάμεσα στο έξοχο υπαρξιακό "Confiteor" και το συγκλονιστικό πολιτικό "Οι Φωνές του Ποταμού Παμάνο" που προηγήθηκε χρονικά και είναι ένα φιλειρηνικό/αντιπολεμικό, καθαρά αντιφασιστικό μυθιστόρημα φανερών καταγγελτικών προθέσεων, πιστεύω, από πολλές και διαφορετικές πλευρές ιδωμένο (και λαμβανομένων υπόψη και των δημόσια εκφρασμένων θέσεων του ίδιου του Καμπρέ που υποστηρίζει την αυτονομία της Καταλονίας ).
Πολλοί λένε ότι μπροστά στις απρόσμενα συγκινητικές "Φωνές του Ποταμού Παμάνο" το μελαγχολικό και σκοτεινό "Confiteor" -κι αυτό καταγγελτικό πολλών καταστάσεων ,ίσως και πιο σύνθετων,αλλά μαζί και συμφιλιωμένο πικρά με την ήττα μιας ολόκληρης ιδέας κάτω από το βάρος της δημοκρατίας που ως ρομαντικό όραμα υπονομεύεται από την σφοδρή επέλαση της Ιστορίας σε μια καταπονημένη χώρα που είναι κομμάτι μιας τσακισμένης ηπείρου από την μια ως την άλλη της άκρη -,μοιάζει υποδεέστερο ή πιο απλά τους κούρασε το ένα (;) μα βρήκαν του αναγνωστικού βεληνεκούς τους το άλλο.Δεκτή πάντα η προσωπική εκτίμηση μα έχω την αίσθηση πως μιλάμε για δυο σαφώς ετερώνυμα μυθιστορήματα με κοινά δομικά χαρακτηριστικά,δυο κρίκους άλλου πάχους μα εξίσου σημαντικούς στην ανοιχτή αλυσίδα του έργου ενός πραγματικά χαρισματικού και εν ενεργεία συγγραφέα. Αν υπάρξει κι ένα ακόμα στο οποίο ο Καμπρέ θα αντλεί υλικό από την Ιστορία της Ευρώπης ίσως θα μπορούσαμε τότε να μιλήσουμε για μια ασυνήθιστη μα πολύ ιντριγκαδόρικη πολιτικοκοινωνική τριλογία.Γιατί όχι.

Το "Confiteor" σε μετάφραση-άθλο του Ευρυβιάδη Σοφού από τα καταλανικά στα ελληνικά,όπως είπαν όσοι ξέρουν καταλανικά,εξέδωσαν τον Απρίλιο του 2016 οι εκδόσεις Πόλις και από τότε κάνει θραύση,έτσι λένε,σε πωλήσεις,αναγνώσεις και θετικά σχόλια. Δικαίως. Αμέσως μόλις κυκλοφόρησε το "Confiteor" πολλοί έσπευσαν,είπαν κι έγραψαν τα καλύτερα και το βιβλίο άρχισε και στην χώρα μας την πορεία την ανοδική που του άξιζε.
Ήξερα ήδη τον Καμπρέ (είχα διαβάσει τις "Φωνές του Ποταμού Παμάνο" που ήταν εύστοχη πρόταση,μια από τις πολλές για λογοτεχνικά βιβλία που εμπνέονται από τα του ισπανικού εμφυλίου, από τον Δημήτρη Τερζή του ωραίου μπλογκ Ray΄ s Stories) και η τεχνική του Καμπρέ ,πέρα από το θέμα αυτό καθαυτό, μου είχε κινήσει πολύ το ενδιαφέρον κι έτσι αγόρασα και το "Confiteor". Στο μεταξύ είχα διαβάσει στα αγγλικά και μια συλλογή διηγημάτων του και όταν άρχισα το "Confiteor" ένιωθα πως μου είναι πια οικείος ο λόγος του και το απόλαυσα κι αυτό,δεν ξετρελάθηκα μεν με την ιστορία που αφηγείται -εντελώς υποκειμενικά το λέω ,η ιδέα του είναι το λιγότερο ευφυής ως ιστορία- και μου έδωσε την εντύπωση ότι πιάνει το ίδιο θέμα που τον απασχολεί και στις ""Φωνές του Ποταμού Παμάνο" αλλά επιχειρεί να το ισορροπήσει,να το απλώσει χρονικά και κοινωνικά και έτσι να καταδείξει πλατύτερα την τεράστια διάβρωση που επέφερε ο φρανκισμός στην ισπανική κοινωνία και είναι ορατή και σήμερα μην πω καλά κρατεί, κάνοντας ήρωές του εδώ μιαν άλλη κατηγορία ανθρώπων που βίωσαν μεν την ίδια πάνω κάτω ιστορική περίοδο,σε μεγαλύτερη έκταση χρόνου πάντως,τα ίδια τρομερά πράγματα με τους ήρωες στις "Φωνές του Ποταμού Παμάνο" ,την ίδια  σήψη και παθητικότητα με δυο λέξεις παρόλο που δεν είχαν την ίδια αντίδραση συναισθηματικά και πρακτικά είτε μιλάμε για σθένος είτε για δειλία (θα μου επιτρέψετε να μην αποκαλύψω ποιος σε ποιο έχει τι και πως το διαχειρίζεται).

Από την συλλογή διηγημάτων με τον τίτλο "Winter Journey" σχημάτισα την εντύπωση-ίσως όμως και να με παρασύρει η πεποίθησή μου ότι η ελληνική γλώσσα είναι   το πολυτιμότερο σ΄όλον τον κόσμο και με αμύθητους θησαυρούς γλωσσικό σεντούκι - ότι χάνει κάτι η ορμητική γραφή του στην αγγλική μετάφραση, η ελληνική θαρρώ της έρχεται γάντι και στάθηκε τυχερός γιατί ο Σοφός (πρέπει να) γνωρίζει σε βάθος και τις δυο γλώσσες και φαίνεται -μην με ρωτήσετε πώς,φαίνεται- η δεινότητά του να τις παντρεύει αρμονικά,χωρίς φανφάρες δηλαδή για να αποδείξει τι και πόσο καλά το ξέρει είτε στην μια είτε στην άλλη.
Τα περισσότερα κριτικά κείμενα ή λογοτεχνικά ρεπορτάζ που διάβαζα αναφέρονταν σεβαστικά και ορθώς στην μετάφραση,στο θέμα,στην δύναμη της γραφής του Καμπρέ όμως δεν στέκονταν,ας το πω έτσι,στον ίδιο συνολικά,αντιμετώπιζαν το "Confiteor"με ενθουσιασμό αλλά σαν ένα ακόμα μπεστσέλερ δίχως προηγούμενο ή επόμενο σημείο αναφοράς για τον δημιουργό του σαν σπουδαίο εκπρόσωπο της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας γενικότερα,ως την επίσκεψή του τουλάχιστον στην ΔΕΘ φέτος-μα ήταν δυνατόν να γίνεται έτσι στην περίπτωση του Καμπρέ ;- και λίγοι αναφέρονταν στο μείζον έργο του "Οι Φωνές του Ποταμού Παμάνο" που μεταφρασμένο πάντα από τον Σοφό για τις εκδόσεις Πάπυρος  κυκλοφορούσε κανονικότατα. Χάρηκα επομένως που έπεσαν όλοι με τα μούτρα στο "Confiteor" αλλά επειδή ο Καμπρέ δεν είναι συγγραφέας του ενός, άντε δυο βιβλίων, ούτε γραφιάς εμπορικός σε βάρος του λογοτέχνη αλλά παράγει ακάματος πεζογραφία αξιώσεων και του πρέπει μια πιο σφαιρική ματιά, ασχολήθηκα με το λιγότερο ως τότε γνωστό μυθιστόρημά του κι έγραψα γι αυτό και το πρότεινα σαν γέφυρα και για τα άλλα του που μπορεί να τα βρει κάποιος σε μεταφράσεις στα ισπανικά(ο Ζάουμε Καμπρέ θυμίζω γράφει στα καταλανικά), αγγλικά,γαλλικά κτλ.

Με το "Confiteor" βεβαιώθηκα για το κυριότερο: την μεστότητα και την ευελιξία αφήγησης που έχει ο Καμπρέ για να περνάει και στον εκτός Ισπανίας αναγνώστη τα της χώρας του που τον καίνε κι έχουν ενδιαφέρον για όλους,απλώς πέρυσι δεν είχα κάτι παραπάνω να προσθέσω στα όσα γράφονταν από τους πάντες παντού για την κεντρική ιστορία του. Αναπτερώθηκε όμως,το ομολογώ, η ελπίδα μου ότι θα γίνει αιτία να μεταφραστούν κι άλλα έργα του Καμπρέ στα ελληνικά!
Το "Confiteor" είναι ένα όμορφο και αριστοτεχνικά δομημένο μυθιστόρημα, πολυσέλιδο (τουτέστιν χορταστικό), προσεγμένο ως την τελευταία σειρά ,που σε κρατά με ευρηματικό τρόπο σε αγωνία εξαιτίας της συνεχούς δράσης αλλά και της συναισθηματικής έντασης του κεντρικού ήρωά του που δεν επωμίζεται τον ρόλο του αγγέλου/σωτήρα (κι αυτό έχει από μόνο του μεγάλο ενδιαφέρον) και παράλληλα σου δίνει εξαιρετική τροφή για σκέψη για χίλια δυο, υπαρξιακά θα τα έλεγα,ζητήματα και προβλήματα ηθικής, ατομικής και συλλογικής (τι είδους άνθρωπος ας πούμε και γιατί πλουτίζει ή επιβιώνει και με πόση  και ποια συνειδησιακή ευαισθησία στην εποχή μιας στυγνής δικτατορίας που οι πολίτες δεν της αντιστέκονται πιο μαζικά όπως θα περίμενε κανείς,σαράντα χρόνια έτρωγαν οι Ισπανοί στην μάπα τον Φράνκο και τώρα,διακοσμητικό ξεδιακοσμητικό,έχουν βασιλιά,έλεος και το γιατί γινόταν αυτό και πόσοι βολεύονταν κι έτρωγαν λουκούλλεια και λουκούλλεια ήταν και τα αποφάγια προς πολλές κατευθύνσεις εντός κι εκτός Ισπανίας,οπότε ιδού μια από τις αιτίες της παθητικότητας,αξίζει να μελετηθεί κάποτε διεξοδικά) και τέλος πάντων σε κάνει μέσα από την ευφάνταστη μυθοπλασία να αναρωτιέσαι για τις βαθύτερες αιτίες της απώλειας της ηθικής αντοχής των ανθρώπων σε ταραγμένες πολιτικοκοινωνικές καταστάσεις ανεξάρτητα τελικά από την ταξική θέση ή την μόρφωσή τους και για το πως την βιώνει αυτήν την πολυεπίπεδη κατάσταση ένας υποψιασμένος νους σαν παιδί και τι γίνεται ή δεν γίνεται στην δική του ενήλικη ζωή-τομάρι ή άγιος ή και τα δυο, ναι,συμβαίνει ή τίποτ΄ απ΄τα δυο,αυτό κι αν συμβαίνει - κι όλα αυτά κι άλλα πολλά παρά τον φαινομενικά άναρχο ή αν δεν σας αρέσει η λεξούλα,τον τύποις παραληρηματικό μα στην πραγματικότητα μελετημένα πληθωρικό τρόπο του Καμπρέ που είναι πολύ προσωπικός και καθόλου αλφαβητικός (δηλαδή α,β,γ,αυτό,αυτό κι αυτό και πάμε παρακάτω) μα αρέσκεται, κι εκεί βρίσκεται όλη η δύναμη και η γοητεία του λόγου του,να παίζει παιχνίδια με ό,τι απαρτίζει την γραφή του(εδώ αφήνουμε τους φιλολόγους να ευχαριστηθούν ευρήματα) ,από την ξαφνική εναλλαγή ρηματικών τύπων για παράδειγμα, που αφορούν το αφηγηματικό πρόσωπο,μέχρι το πώς,πότε κι αν χρησιμοποιεί στίξη,με τις τεχνικές με τις οποίες ενσωματώνει τους διαλόγους στο σώμα του κειμένου κτλ.Μερικοί λιγάκι τεμπέληδες αναγνώστες,μπορεί να θορυβηθούν,να πουν,ωχ,σε τι φιλολογικές ατραπούς θα πέσω. Όχι,ας αφήσουν το φιλολογικό κομμάτι στην ησυχία του και απλά ας απολαύσουν το ταξίδι στο σύμπαν του Καμπρέ που είναι υπέροχο και αξίζει το κάθε τους αναγνωστικό λεπτό.


Συμπέρασμα;Διαβάστε Ζάουμε Καμπρέ.Και τα δυο βιβλία του που έχουμε στα ελληνικά,διαβάστε τα με όποια σειρά θέλετε,θα σας κάνει μόνον καλό!




υγ 1.Παραθέτω το οπισθόφυλλο του "Confiteor":



Βαρκελώνη, δεκαετία του ’50. Ο νεαρός Αντριά μεγαλώνει ανάμεσα σ’ έναν πατέρα που θέλει να του δώσει μόρφωση αναγεννησιακού ανθρώπου, να τον κάνει γνώστη πολλών γλωσσών, και μια μητέρα που τον προορίζει για την καριέρα δεξιοτέχνη βιολονίστα.Ο Αντριά,ευφυής,μοναχικός και υπάκουος, προσπαθεί να ικανοποιήσει τις υπέρμετρες και αντιφατικές φιλοδοξίες των γονιών του, ώς τη στιγμή που ανακαλύπτει την ύποπτη προέλευση του οικογενειακού πλούτου και άλλα ανομολόγητα μυστικά. Πενήντα χρόνια μετά,ο Αντριά,λίγο πριν χάσει τη μνήμη του,προσπαθεί να ανασυνθέσει την οικογενειακή ιστορία,ενώ γύρω από ένα εκπληκτικό βιολί του 18ου αιώνα διαπλέκονται τραγικά επεισόδια της ευρωπαϊκής ιστορίας, από την Ιερά Εξέταση ως τη δικτατορία του Φράνκο και τη ναζιστική Γερμανία, με αποκορύφωμα το Άουσβιτς, το απόλυτο κακό. Φιλόδοξο,συναρπαστικό μυθιστόρημα, που καταπιάνεται με τα μεγάλα ζητήματα της ζωής -την εξουσία, τον πόνο, τη μεταμέλεια, το κακό και την εξιλέωση, την εκδίκηση, την αγάπη, την ενοχή και τη συγχώρεση-, με υπέροχη γλώσσα και μια εντυπωσιακή πλοκή.

Το "Confiteor" έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων το βραβείο Κριτικών Serra d’Or 2012, το βραβείο M. Angels Anglada 2012, το βραβείο La tormenta en un Vaso 2012, το βραβείο Crexells 2012, το βραβείο Courrier International για το καλύτερο ξένο μυθιστόρημα του 2013.Μεταφράστηκε σε δεκαπέντε γλώσσες και σημείωσε παντού ιδιαίτερη εμπορική επιτυχία, πουλώντας πάνω από 1.000.000 αντίτυπα.



υγ 2.Και κάτι σχετικό με τα της αυτονόμησης της Καταλονίας εδώ

*συμφωνώ,δεν θα έχανε κι η Βενετιά βελόνι

**αχ,αυτές οι κλισέ φράσεις (που λέμε όλοι) τύπου"με κούρασε",ή "δεν το άφησα από τα χέρια μου" ή "κι αν είχε και καμιά διακοσαριά σελίδες λιγότερο" ή εκείνο το τρομερό "το διάβασα απνευστί" και άλλες τέτοιες γλυκές εγωιστικές χαζομάρες που μετατρέπουμε σε επιχειρήματα ότι ένα βιβλίο είναι καλό και το προτείνουμε

Σχόλια