"Η Φωλιά",Σύνθια Ντ ’ Άπριξ Σουήνι/Cynthia D’Aprix Sweeney, "The Nest"





Στην σελίδα 163 της "Φωλιάς" η Αμερικανίδα συγγραφέας-μυημένη αναγνώστρια κατ΄ αρχάς και πνευματικό παιδί φιλόδοξων εργαστηρίων συγγραφής στην συνέχεια -Σύνθια Ντ ’  Άπριξ Σουήνι τοποθετεί την Μπέατρις Πλαμπ,έναν από τους κύριους και πιο καλοσχηματισμένους χαρακτήρες της ιστορίας της, μπροστά σε μια βιβλιοθήκη βάζοντάς την να αναρωτιέται αν η κυρία του σπιτιού στο οποίο εκείνη την στιγμή βρίσκεται έχει όντως διαβάσει τα βιβλία του Πίντσον,του Ροθ,του Μπέλοου ή έστω του Μίτσελ,που κοσμούν τα πιο εμφανή ράφια.Η ίδια η Ντ’ Άπριξ Σουήνι τα έχει διαβάσει , πιστεύω,και- κρίνοντας από την φανερή εντιμότητα,την θεματική και λεκτική ισορροπία και τους αρμονικούς και χαμηλούς τόνους της γραφής της και των σεμνών λεγομένων της σε συνεντεύξεις της που άκουσα ή διάβασα* -,πρέπει να αντιλαμβάνεται ότι έχει πολύ και όχι με βελουδένια ροδοπέταλα στρωμένο δρόμο να διανύσει για να τους φτάσει στο ελάχιστο δυνατό,ακόμα και τον Μίτσελ,που προσωπικά δεν θα έβαζα ποτέ τα μπεστσελλεράκια του στα ίδια ράφια με τα βιβλία των υπολοίπων αν κι είναι καλός για τα πιο χαλαρά διαβάσματα που κατά καιρούς όλοι οι βιβλιόφιλοι έχουν ανάγκη (με τον Φίλιπ Ροθ ακόμα και στα "χειρότερά" του κείμενα δεν υπάρχει περίπτωση να κάνεις χαλαρό διάβασμα,ούτε με τον Μπέλοου φυσικά, μιλάμε για άφταστους γραφιάδες και δεν χωράει ανάμεσά τους ο Μίτσελ όσο και να τον στριμώχνουν με ζέση κάποιοι που έχουν λαμβάνειν,αυτό πιστεύω).
Τι θέλω να πω με δυο λόγια απλά και καθαρά;Ότι αν το πρωτόλειο ενός ανθρώπου που καταλαβαίνει από μεγάλη,από καλή λογοτεχνία,έχει μαθητεύσει σε σοβαρά εργαστήρια συγγραφής και επιχειρεί κι ο ίδιος στα πενήντα του να γράψει,είναι όπως η "Φωλιά" της Ντ’ Άπριξ,τότε μπορούμε να ελπίζουμε ότι αργά ή γρήγορα η υπάρχουσα -ναι, υπάρχει-ποιοτική ευπώλητη λογοτεχνία θα πάρει επιτέλους κεφάλι και θα στείλει τα χαζογκομενικά ή ψευτοϊστορικά εμέσματα του συρμού εκεί που πραγματικά ανήκουν:στους καμπινέδες.Κι  εκεί μαζί με τα σταυρόλεξα θα χρησιμεύσουν μια χαρά κατά της δυσκοιλιότητας.Γίνομαι προσβλητική και δεν το συνηθίζω.Ε,μα πια, νισάφι με το ηλίθιο ή μάλλον πονηρό επιχείρημα περί ελευθερίας της επιλογής σαν να μην υπάρχει χειραγώγηση και στην τέχνη και πλασάρισμα προϊόντων.Οποία κουτοπονηριά!Φυσικά μπορεί να διαβάζει ό,τι θέλει ο καθένας,δεν είπα ποτέ το αντίθετο και φυσικά από την βιομηχανία του σαχλού βιβλίου συντηρείται κόσμος τον καιρό της κρίσης κι όχι μόνον τότε  και το σέβομαι 100% αυτό μα τι σχέση έχει η φάμπρικα προϊόντων διασκέδασης με την λογοτεχνία;Καμία.
Κάπως παρόμοια μπορεί ο καθένας ελεύθερα να διασκεδάζει με όποιο κλαπατσίμπαλο γουστάρει, αλλά ας μη το βαφτίζει μουσική το ντάπα ντούπα που ευχαριστεί εκείνον, διάολε,μόνο ελιτίστρια δεν είμαι, μα πώς να μην εκφράζω γνώμη επίμονα αρνητική για την κυρίαρχη κακογουστιά που περνάει σαν τέχνη μόνο και μόνο επειδή συγκαταλέγομαι, προφανώς, στην μειοψηφία που δεν θεωρεί πχ μουσικό τον Πλούταρχο;Τι μας λέτε...

Η Ντ ’ Άπριξ Σουήνι μ΄αυτό το πειθαρχημένο και νοικοκυρεμένο πρωτόλειο δείχνει ικανή και έτοιμη να γράψει τα ακόμα πιο σύνθετα κείμενα από άποψη τεχνικής και τολμηρότητας θέματος που ανεβάζουν το επίπεδο του συγγραφέα που ξεκινά καλά και θέλει να προχωρήσει λογοτεχνικά μη αρκούμενος σε εισπρακτικές δάφνες. Η "Φωλιά" έγινε μπεστσέλλερ και μάλλον θα γίνει και ταινία, ε, δεν είναι αμελητέα επιτεύγματα αυτά με το καλημέρα του πρώτου σου βιβλίου αλλά η λογοτεχνική εξέλιξη δεν πρέπει να συγχέεται με την επιτυχία .
Στην σελίδα των εκδόσεων Ωκεανός,που εξέδωσαν την "Φωλιά" σε  μετάφραση **της Πόλυς Μοσχοπούλου,διαβάζουμε:


Ένα παγερό απόγευμα στη Νέα Υόρκη,η Μέλοντι,η Μπέατρις και ο Τζακ,συναντιούνται για να αντιμετωπίσουν τον χαρισματικό και ριψοκίνδυνο αδελφό τους Λίο, που μόλις έχει βγει από κέντρο αποτοξίνωσης.Για να λύσουν τα οικονομικά τους προβλήματα, βασίζονται όλοι στην αξιοσημείωτη περιουσία που τους αφήνει ο πατέρας τους.Η Μέλοντι, σύζυγος και μητέρα, μένει σε προάστιο και έχει βάλει υποθήκη το σπίτι της, για να πάρει δάνειο για τα δίδακτρα του πανεπιστημίου των κοριτσιών της. Ο Τζακ, αντικέρ στο επάγγελμα έχει δανειστεί για να σώσει το κατάστημά του.Η Μπέατρις,κάποτε πολλά υποσχόμενη συγγραφέας, αδυνατεί να ολοκληρώσει ένα βιβλίο, απογοητεύοντας τον εκδότη της…Τα τέσσερα αδέλφια είναι αναγκασμένα να ξεπεράσουν παλιές κακίες και ανταγωνισμούς, και να ατενίσουν επιτέλους κατά πρόσωπο τις επιλογές που έκαναν μέχρι τότε στη ζωή τους.


Η Ντ’ Άπριξ έχει γράψει ένα ωραίο και έντιμο  πρωτόλειο πατώντας στα σίγουρα  χνάρια της καλής αγγλόφωνης λογοτεχνίας που απευθύνεται στο ευρύ κοινό και έχει προηγηθεί του δικού της πονήματος με μυθιστορήματα/παρακαταθήκες που αξίζουν πραγματικά τον αναγνωστικό μας χρόνο . Η "Φωλιά" αγγίζει συναισθηματικά τον μέσο αναγνώστη,δεν τον εμπαίζει με εύκολες ταυτίσεις,του δίνει αφειδώλευτα αισθητική απόλαυση,του προκαλεί συναισθήματα και αρκετές σκέψεις για  να θυμάται καλά την συνολική αίσθηση της ανάγνωσης όταν θα έχουν ξεθωριάσει οι λεπτομέρειες της πλοκής για την εποχή και την συγκυρία στην οποία έχει τοποθετηθεί η ιστορία που του αφηγήθηκε στα 2016. Μια απλή και στατιστικά πολύ πιθανόν να συμβεί στον οποιοδήποτε άνθρωπο οικογενειακή ιστορία με τις παραλλαγές που θα προέκυπταν ανά κουλτούρα, αν και οι άνθρωποι είναι το ίδιο άπληστοι και ικανοί να εξαπατήσουν ακόμα και τα αδέλφια τους ή και τα παιδιά τους σ΄ όλα τα μήκη και τα πλάτη και τις κουλτούρες της γης.
Η αμερικανική ή μάλλον η καλά μελετημένη και αποδοσμένη με ανάλαφρο χιούμορ και ακρίβεια νεοϋορκέζικη εκδοχή της Ντ’ Άπριξ -που παραπέμπει δίχως να μιμείται σε ψυχολογικό γαϊτανάκι σχέσεων ταινίας του Γούντυ Άλλεν με τις κωμικές και τις θλιμμένες στιγμές της να εναλλάσσονται αρμονικά και πάντα με μέτρο-δεν είναι παρά η τύπου ράβε ξήλωνε ιστορία ευνοημένης μεσοαστικής οικογένειας που επηρεάζεται από τα όσα συμβαίνουν γύρω της σε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο -ας μην ξεχνάμε ότι η κτηματομεσιτική και βιομηχανική κρίση των ΗΠΑ επηρέασε σύσσωμη την μεσαία τους τάξη και οι συνέπειές της απλώθηκαν σ΄όλον τον δυτικό κόσμο-χάνει λοιπόν η καλοζωισμένη σε γενικές γραμμές αυτή ομάδα ανθρώπων τις συγγενικές και λοιπές συνοχές της και στριμώχνεται, ψεύδεται,εποφθαλμιά τα όποια καλά των άλλων και δημιουργεί πικρίες και αποστάσεις μα τελικά και όχι δίχως να πονέσει από και με τα λάθη της και τις κινήσεις που κάνει πάνω στο αδιέξοδο και στον πανικό της ξαναβρίσκει αναβαπτισμένα κανάλια αγάπης και επικοινωνίας.
Αυτό γίνεται από την στιγμή που η κληρονομιά που έχει μεριμνήσει να τους αφήσει ο πατέρας τους περνά επιτέλους σ΄εκείνους μετά από τόσα χρόνια αλλά δεν διορθώνει σχεδόν καμία από τις κακές καταστάσεις που στο μεταξύ οι ίδιοι αλλά και η γενικότερη κρίση έχουν δημιουργήσει αλλά και γιατί πέφτει με τρόπο δόλιο στα χέρια του ενός και του χειρότερου εξ αυτών.Η κληρονομιά θα είναι η δοκιμασία τους.Και να που ο ένας εκ των τεσσάρων δεν στέκεται στο ύψος των περιστάσεων,κοιτάει την πάρτη του ακόμα πιο εγωτικά μετά από ένα τροχαίο που έχει και την διάλυση του κούφιου του γάμου και οι υπόλοιποι αναγκάζονται να έρθουν πιο κοντά μεταξύ τους για να βρουν λύσεις που δεν μπορεί πια εκ τω πραγμάτων να είναι ατομικές,κάτι που το έχουν κατανοήσει καλά.
Ο πολύφερνος Λίο παραδίδεται στην ανηθικότητα της πλεονεξίας και του παρτακισμού του όμως η Μέλοντι, η Μπέατρις και ο Τζακ θα καταφέρουν να αγαπήσουν ξανά ο ένας τον άλλον δίχως να μισήσουν τον Λίο- κι αυτό είναι μια έξοχη ιδεολογική επιλογή της Ντ ’ Άπριξ Σουήνι- και μάλιστα να αφήσουν χώρο για καινούργια πρόσωπα στην οικογένεια (τους συντρόφους τους και τα παιδιά τους αλλά και του Λίο παρόλο που τους φέρθηκε τόσο σκάρτα),να ορθοποδήσουν εν ολίγοις κυρίως ηθικά και να ξεπεράσουν την προδοσία εκείνου που ήταν ως τότε ο θεός τους και αγαπημένος και της μητέρας τους που κι αυτή είναι άνθρωπος ιδιοτελής αν και όχι στον ίδιο θλιβερό βαθμό και διδάσκεται ανθρωπιά από τα παιδιά της. 
Οι τρεις από τους τέσσερις αδελφούς Πλαμπ συνειδητοποιώντας πού βρίσκεται και ποιο είναι εκείνο που τους λείπει πραγματικά κι αυτό δεν είναι τα χρήματα,τα καταφέρνουν να αντέξουν κι εκείνο το σημαντικό που ανακαλύπτουν πως τους ενώνει είναι και το δια ταύτα της ωραίας αφήγησης: αν το θελήσουν πραγματικά αυτοί που αφετηρία τους είναι ο σεβασμός του ενός για τον άλλο ως ίσο, νέα στηρίγματα ό,τι και να έχει γίνει θα βρεθούν,κουράγιο θα αντληθεί ,στην απάτη και την προδοσία θα αντιπαραταχθεί αντοχή και συγχώρεση και θα επιβιώσουν με αξιοπρέπεια και δίχως ,το ξαναλέω,να μισούν τον ανόητο ή δειλό που πέταξε την αγάπη αυτή στα σκουπίδια.
Γιατί τελικά υπάρχει καλύτερο αντίδοτο στις εγωμανείς και χρηματολάγνες καταστάσεις στις οποίες μονίμως μπλέκουν οι άνθρωποι εκτός από την αλληλεγγύη;Η συγγραφέας μέσα από το γαϊτανάκι των σχέσεων των Πλαμπ καταθέτει θαρρετά πώς όχι, δηλώνοντας έτσι ότι η αλληλεγγύη είναι ευλογία και πηγή ζωής για όποιους την εκτιμήσουν ως τέτοια και την κάνουν πραγματικότητά τους.Κι αυτό ως ένα λογικό συμπέρασμα κι όχι τρανή φιλοσοφία είναι πιο επιδραστικό όταν εξάγεται απλά και με φυσικότητα από ένα άρτιο,ευαίσθητο και ισορροπημένο μυθιστόρημα που διαβάζεται και αγαπιέται εύκολα απ΄όλους,γιατί γράφτηκε χωρίς εκπτώσεις στη αισθητική και την ποιότητά του για όλους.Η Σύνθια Ντ ’Άπριξ Σουήνι δίχως να φορά τήβεννο ή να στέκει αυστηρή πάνω σε διδασκαλική έδρα, με την αμεσότητα,την λεπτότητα και χάρη του ταλέντου της καταφέρνει να περάσει το μήνυμα . Προσωπικά μου αρκεί ,το θεωρώ προσφορά σε τέτοιες εποχές και την ευχαριστώ.

* Η ίδια μας λέει σε συνέντευξή της πολύ σεμνά ομολογουμένως:I was trying to capture a little bit of that sense of unearned entitlement and what happens when the bottom falls out and you don't really have the resources to deal with it.

**Δεν ξέρω αν είναι επιλογή της μετάφρασης ή της επιμέλειας μα κάποιες διατυπώσεις αξίζει να τις συζητήσουμε.Εγώ έχω απηυδήσει και το λέω εδώ και πολύ καιρό πχ με το κατακαημένο το τελικό ν ή το ν στην άκλιτη λεξούλα δεν και διάφορα άλλα άχαρα που ακολουθούνται σαν ευαγγέλιο και φυσικά θέλω μεταφράσεις και επιμέλειες με τσαγανό και άποψη μα δεν είμαι σίγουρη πως οτιδήποτε σπάει αυτήν την από τα πάνω γραμματική και συντακτική και διάφορα ακόμα κινεζοποίηση τύπου Μάο(να φοράμε δηλαδή όλοι τις ίδιες στολές και να γινόμαστε μια πανομοιότυπη χλαπάτσα) που σαρώνει τις ελληνικές εκδόσεις βαφτισμένη επιμέλεια,έλεος,μπορεί να είναι πάντα καλαίσθητο. Παράδειγμα παρμένο από την μετάφραση της Σύνθια Ντ ’ Άπριξ Σουήνι:μια ΄μέρα,όλη ΄μέρα,κάθε ΄μέρα.Δεν μου φάνηκε ωραίο. Μπορούμε να διαλέξουμε αν θα γράφουμε ημέρα ή μέρα και στην δεύτερη περίπτωση η απόστροφος δεν χρειάζεται επειδή αφορά αρχικό φωνήεν κι έχουμε το φαινόμενο της αποβολής (σελίδα 37,γραμματική Τριανταφυλλίδη,ποιος λέει ότι δεν την λαμβάνω υπόψη μου,τις ισοπεδώσεις που ατάλαντοι ή αποτυχημένοι ως συγγραφείς επιμελητάδες κάνουν επ΄ονόματί της δεν βλέπω με καλό μάτι κι ούτε θα σταματήσω την γκρίνια). Προς τι λοιπόν η απόστροφος εδώ; Κατά τα άλλα η μετάφραση κι όλη η ελληνική έκδοση είναι μια χαρά.


Σχόλια