"Το Βυσσινί Φουστάνι",Λουκρητία Δούναβη



...κι όλα όσα δεν ήμαθα καλά τ΄άφηκα μισοτελειωμένα,όπως δεν ήμαθα καλά το να ξεχνώ.Είπα να γίνω σαν αυτές.Γυναίκες που ζυμώνανε μέσα στη φούρια της δουλειάς μαζί και την καρδιά τως.Στο τέλος μείνανε απολειφάδι σαπουνιού,λιωσμένες απ΄το δώσε-δώσε.Σιάζω τα μαλλιά μου και μετρώ τις άσπρες τρίχες που πολλύνανε εφέτος...

Βιβλίο και Ρόδι σε Φθινοπωρινό Φως
(photo V.G) 
Η Λουκρητία Δούναβη ανασυνθέτει -για να εξωτερικεύσει τα συναισθήματά της και να συντηρήσει προσωπικές μνήμες, φαντάζομαι,μα εξίσου και για χάρη του σημερινού αναγνώστη,θέλω να πιστεύω- το πολύχρωμο μωσαϊκό ενός κόσμου που δεν υπάρχει πια,του λαϊκού συριανού κόσμου του 20ού αιώνα που φτωχοζεί και υποφέρει στην κατοχική και πρώτη μετακατοχική περίοδο μα δεν παύει να γελά ή και να φιλοσοφεί όταν τα φέρνει έτσι η συγκυρία.Η συγγραφέας περιγράφει εξαιρετικά καλά αυτόν τον κόσμο με 26 όμορφα, συγκινητικά, μεστά και πολύ σημαντικά από άποψη ηθογραφικής αξίας διηγήματά της συγκεντρωμένα στην συλλογή με τίτλο "Το Βυσσινί Φουστάνι" , φροντισμένη έκδοση από το Ροδακιό, που κυκλοφόρησε το 2008.
Η ταλαντούχα και δοτική Δούναβη,που δυο άλλα βιβλία της με είχαν γοητεύσει κι αυτά παλιότερα, εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1970 και μπορώ να πω,διαβάζοντας τώρα και τούτο, ότι υπηρετεί από τότε σταθερά μια ιδιαίτερα ποιοτική λογοτεχνία,στην προκειμένη περίπτωση μια ενδιαφέρουσα διηγηματογραφία που θα την βαφτίσω αυθαιρέτως και αδόκιμα καταγραφική -με καλό σκοπό,για να την διακρίνω από τα ιστορικά χρονικά,τα ημερολόγια και τις μαρτυρίες-,έντιμη και ευαίσθητη που πέτυχε να κρατιέται μακριά από τα λογής εφήμερα προϊόντα σκοτώματος της ώρας (χρειάζονται κι αυτά μα λογοτεχνία δεν είναι)και τις αναγνωστικές τάσεις και βουλιμίες και μόδες που κατασκευάζονται στα συνάφια για τον άρτον τον επιούσιον(κι αυτό δεκτό ως δουλειά,αλλ΄όχι απαραιτήτως και σαν λογοτεχνία) παραμένοντας στην περίπτωσή της η καλή εκείνη,ξεχωριστή  μεν λογοτεχνία που όμως μπορούν να διαβάσουν όλοι.

Στο"Βυσσινί Φουστάνι" διαβάζουμε πρωτοπρόσωπες και αυτοαναφορικές στην πλειοψηφία τους αφηγήσεις τις οποίες η Λουκρητία Δούναβη αποθέτει σε μόλις 70,80 σελίδες που όμως φτάνουν και περισσεύουν για να εισχωρήσουμε κι εμείς στον παλαιικό μα όχι παλιομοδίτικο κόσμο της Σύρου που ξεδιπλώνεται ατόφιος μπροστά μας.Η επιλογή της γλώσσας με την οποία η Δούναβη επιχειρεί και πετυχαίνει την κατάδυση στα βαθιά νερά της ψυχής αυτού του κόσμου είναι ένα εμπόδιο στην αρχή μα που το ξεπερνάμε καθώς εκείνη γράφει μεν στην ντοπιολαλιά του γενέθλιου τόπου της αλλά εμείς έχουμε ένα κατατοπιστικό γλωσσάρι στο τέλος της έκδοσης για να λύσουμε λεκτικές απορίες.
Πρόκειται για το απανωσυριανό ιδίωμα που η Δούναβη δεν το χρησιμοποιεί σαν αλατοπίπερο σε διαλόγους ή σκόρπιο μέσα στο κείμενο μα αφηγείται με αυτό εξαρχής, τιθασεύοντάς το με μαστοριά, κάνοντάς το αιχμηρό εργαλείο για να σκάψει βαθιά και να αναδείξει την εσώτερη θεματική δυναμική των ιστοριών που στις περισσότερες οι γυναίκες του νησιού της είναι οι κεντρικές ή και οι μοναδικές ηρωίδες.Αυτές σηκώνουν τον βαρύ ρόλο της μάνας,κόρης,νύφης και πεθεράς,της γυναίκας σ΄έναν άνισο ,ταξικό και πολεμολάγνο κόσμο που άντρες αποφασίζουν για ζωή και για θάνατο.
Τις γυναίκες αυτές δεν τις μετατρέπει σε καρικατούρες λειαίνοντας πεζογραφική αδεία την σάρκινη οντότητά τους περισσότερο απ΄όσο την θυμάται,δεν τις αποκαθηλώνει όταν ανακαλεί περιστατικά του έγγαμου βίου τους που όντας πικάντικα και μαζί θυμόσοφα μετριάζουν,όπου ευρηματικά τα σφηνώνει σαν συζητήσεις ανάμεσά τους,εκείνην την διάχυτη μα οπωσδήποτε τρυφερή μελαγχολία της αφήγησης προκαλώντας ως και γέλιο στον αναγνώστη και κάνοντάς τα έτσι ευρηματική ανάσα από το συναισθηματικό  βάρος που δημιουργείται.

Αυτά ένιωσα και γι αυτά όλα  τις αγάπησα κι εγώ τις γυναίκες της Δούναβη και πήγα μαζί τους πίσω στον χρόνο κι άφησα κατά μέρος τους ενδοιασμούς μου για την ντοπιολαλιά γενικά(την ορθογραφία της κι ένα σωρό άλλα που μονίμως με προβληματίζουν όταν την συναντώ στην γραφή) και αφέθηκα στις εικόνες μιας μάλλον πιο αθώας Ελλάδας που τόσο καλά  η συγγραφέας εικονοποιεί με τις ιστορίες της που τις διατρέχει μια δίχως οργή θλίψη και μια γλυκόπικρη μελαγχολία συμπυκνωμένες σε συναισθηματικά μοτίβα τα οποία κοντράρονται κατά μέτωπο με άλλα που επίσης υπάρχουν εντονότατα: την σοφία της ζωής,την δύναμη για επιβίωση και την περηφάνια που κρατάνε άσβεστη εντός τους και παρά την φτώχεια και την πείνα οι πρωταγωνίστριές της,σπουδαίες μέσα στην απλότητά τους γυναίκες της ελληνικής περιφέρειας,κοινωνικά ή μάλλον ταξικά βαθιά σπουδαγμένες και με περισσότερη ψυχική γενναιότητα ριγμένες εξ ανάγκης στην αληθινή ζωή των καιρών τους,πιο μαχητικές από πολλές από τις φανταχτερές διανοούμενες και αστές της εποχής που όμως έχουν την μερίδα του λέοντος στην Λογοτεχνία και δεν μιλώ,φυσικά,για την υπέροχη Μυκονιάτισσα Μέλπω Αξιώτη   (1905-1973) ας πούμε, που είναι η πρώτη που σκέφτομαι κάθε φορά σαν την πιο σημαντική μας διανοούμενη,ένα από τα πιο εκπληκτικά μυαλά που γέννησε ο τόπος μας πέρα και πάνω από το φύλο του σώματος και ακόμα ακόμα δεν μιλώ ούτε και για τις όχι και λίγες πρωτοπόρες της πένας που σκοπίμως αφέθηκαν στην λογοτεχνική λήθη επειδή συντάχθηκαν με την Αριστερά, κυρίως γι αυτό.
(Αφήνω ασχολίαστο το πόσο μας έχουν γανώσει τα μυαλά οι φαλλοκράτες και ρατσιστές -γιατί στην ουσία περί ρατσισμού ¹ πρόκειται- άντρες ιστορικοί και κριτικοί της τέχνης,αριστεροί και δεξιοί το ίδιο σεξιστές,που υμνούν ή θάβουν τα πάντα με ηλίθια στην βάση τους σεξιστικά κριτήρια κρίνοντας τις γυναίκες για το φύλο και όχι το μυαλό τους κι αφήνω ασχολίαστο και το ότι κι οι γυναίκες από την πλευρά τους συνεχίζουν,στην μεγάλη τους πλειοψηφία,να συμπεριφέρονται σαν υποταγμένα ζώα γιατί έτσι εκπαιδεύονται -στην εποχή μας με κάλπικη ελευθερία οι δυτικές γυναίκες,δίχως ελευθερία οι υπόλοιπες-από τα μικράτα τους στην οικογένεια και στο σχολείο και μ΄όλα αυτά δεν γίνεται να μην σκεφτώ πως καλά τα λέει η Ελφρίντε Γέλινεκ ² στα εξόχως ανατρεπτικά βιβλία της και να σας τα προτείνω και αυτά.)

Τα διηγήματα στο "Βυσσινί Φουστάνι":


Α, για να μην ξεχαστώ
Παν μέτριο άριστο
Το βυσσινί φουστάνι
Μόνο ο πόνος
Οι σκέψεις τω βασάνω μου
Άμα περνάει ο επιτάφιος
Για να μείνουμε
Η χρυσή λίρα
Μιλητά κι αμίλητα
Τα άσπρα παπούτσια
Φερμέ λε φενέτρ, γιατί κάνει κουραντέρ
Η Μαργαρώ ο Χάμος
Το κανεδάκι
Το έμπας και το έβγας
Το φεγγάρι
Το Μαράκι που ξαναπέθανε
Τι πα να πει Υπέρ
Το κασόνι
Και αύριο μέρα είναι
Η λειτουργία της Κυριακής
Ενθυμού
Ο Κλήδονας
Αποκριάτικα
Ο Γάμος
Ο Κάναλος
Η ζωή μια παράσταση



Ανακαλύψτε την αισθαντική Λουκρητία Δούναβη και διαβάστε την.Αφεθείτε στην υψηλή αισθητική της γραφής της και το μέτρο που μ΄αυτό πειθαρχεί τον ρυθμό της. Είναι ανάγκη και μαζί όφελός μας να κρατήσουμε σαν κόρη οφθαλμού τις μνήμες που φωλιάζουν τόσο όμορφα  σε όμορφα βιβλία και ας σκεφτούμε ότι οι ιστορίες αυτές έπαιρναν σχήμα και μορφή ακριβώς πάνω στο γύρισμα δύσκολων συλλογικών καιρών που τα απόνερά τους πνίγουν εμάς τώρα και μας αφορούν άμεσα κι αυτό γινόταν σε βάθος δεκαετιών κι όχι δίχως κόστος. 
Και γιατί όλα αυτά;Διότι σήμερα ελπίζω πως κατά βάθος έχουμε καταλάβει πια ότι η μετάβαση στην επίπλαστη ευμάρεια -με ημερομηνίες λήξης που φυσικά δεν μας τις είπαν -ήταν αγώι στις δικές μας πλάτες και η ενθουσιώδης από μας υιοθέτηση (που δεν ήταν παρά επιβολή από τα πάνω σε πολλές περιπτώσεις) ηθών και τάσεων στις ζωές μας και στην Τέχνη τώρα αποδεικνύεται έωλη,όχι ότι θα ήθελα την Τέχνη όλα αυτά τα χρόνια και περισσότερο την Λογοτεχνία χαμηλοβλεπούσες αδιάφορες κοινωνικά και μη κριτικές.Μα -κι εδώ παραπέμπω στις απόψεις του Τολστόι για την Τέχνη -ούτε κι έτσι με χαροποιεί το δήθεν άνοιγμά της στον κόσμο,εμάς δηλαδή όλους που σέρνουν σε πολέμους και τρελές πολιτικές δίχως να μας ρωτήσουν,γιατί όλο και πιο ξετσίπωτα η Τέχνη μάς διοχετεύεται σαν διασκέδαση και εμπόρευμα.Με αντίτιμο αδρό σε κάθε εκδοχή.Και δεν μιλώ για το αντίτιμο το δοσμένο μόνο σαν χρήμα...



¹ Μερικά από βιβλία που καταπιάνονται με το θέμα:
"Αναταραχή Φύλου",Τζούντιθ Μπάτλερ,εκδ.Αλεξάνδρεια
"Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική",συλλογικό(Μπάτλερ,Κρίστεβα,Irigaray,κά),εκδ.Νήσος
 "Το Δεύτερο Φύλο",Σιμόν Ντε Μπωβουάρ,εκδ.Μεταίχμιο

² Μια Γέλινεκ δεν φτάνει για να διακρίνουμε την καθαρά πολιτική διάσταση της αδικίας σε βάρος των γυναικών αλλά με τα (φοβερά) βιβλία της η (φοβερή) Αυστριακή συγγραφέας κάνει για δέκα και βάλε άντρες και πάλι καλά που υπάρχει και τολμά.

Σχόλια