"Άγρια Ακρόπολη", Νίκος Μάντης


[...προσπαθώντας ξανά και ξανά να εξορύξει από μέσα του εκείνο το πολύτιμο,όπως το έβλεπε,το σπάνιο μαργαριτάρι της ανθρωπινότητας:ένα δάκρυ.]


Φωτογραφία V.G. 

Γιατί.Διότι.Επειδή.

Θα πούνε μερικοί,εδώ κυκλοφορεί ολοκαίνουργιο βιβλίο από τον Μάντη που τώρα συζητιέται ίσως όσο κανένα άλλο ελληνικό,πώς της ήρθε αυτηνής να μιλήσει για περσινά ξινά σταφύλια;Λοιπόν την καλή λογοτεχνία ή αν προτιμάτε την Λογοτεχνία ούτε σαν περσινά ούτε σαν ξινά ούτε σαν σταφύλια και ντομάτες στα καφάσια του μανάβη τη βλέπω και απαίσιο το βρίσκω να γίνεται το βιβλίο (ακόμα και το παραλογοτεχνικό) ένα με τα  ζαρζαβατικά και να ασχολείται ο βιβλιόφιλος-περικυκλωμένος, θα παραδεχτώ,από ξελογιάστρες ρεκλάμες για καινούργια ντε και καλά προϊόντα-,με τις ημερομηνίες παραγωγής λες και πρόκειται για μαναβική.Όχι ρε παιδιά,είναι για σφαλιάρες πολλοί από τον χώρο του βιβλίου αλλά να μη τα τσουβαλιάζουμε όλα,εμείς θα βγούμε χαμένοι.Γιατί τα λέω αυτά;
Γιατί γράφονται ευτυχώς ακόμα βιβλία που όντας άλλο άρτιο άλλο με δομικά ζητήματα χτίζουν τη συνολική εικόνα του καλού συγγραφέα,εκείνου που κάνει Λογοτεχνία και δεν έχει σχέση με τον (συμπαθή ενίοτε παρά τη βλακεία του και συχνά με ένα κάποιο ταλέντο)διασκεδαστή/επιμορφωτή γραφιά απ΄αυτούς που καλλιεργεί μαζικά η βιομηχανικών προδιαγραφών συγκυριακή,ετερόφωτη λογοτεχνία των καιρών μας αφού πρώτα τους γλυκάνει με περισσή κουτοπονηριά βαφτίζοντάς τους όλους λογοτέχνες.Απλά πράγματα,δεν λέω τίποτα καινούργιο και για άλλη μια φορά παραπέμπω στο βιβλίο του αείμνηστου Παναγιώτη Μουλλά "Ο Χώρος του Εφήμερου".
Αυτός λοιπόν ο μη (κατ)αναλώσιμος λογοτέχνης με ενδιαφέρει εδώ και τώρα  εμένα,και πολλούς αναγνώστες πιστεύω, και τείνω στη συστηματική ανάγνωση του συνόλου του έργου που δημιουργεί, δίχως να ακολουθώ κατά πόδας την ημερολογιακή σειρά έκδοσης,οπότε τις ημερομηνίες συγγραφής τις κοιτάζω ίσα ίσα για να φτιάξω ένα πλαίσιο για την αλληλεπίδραση καθενός από τα βιβλία (και του συγγραφέα του ίδιου)με τις συγκυρίες της εποχής και στιγμής που τα γράφει σε σχέση με τον χρόνο που τα διαβάζω.Γιατί;
Διότι θέλω να τον κατανοήσω καλύτερα,να μην τον θυσιάσω απλά για να προσθέσω τίτλους στην συλλογή μου του πολυδιαβασμένου,να μην τον ξεχάσω όπως δεκάδες άλλους.Για να τον συνδέσω διαλεκτικά με τον κόσμο γύρω μου και τον κόσμο εντός μου.Αλλιώς τι να τα κάνω τα βιβλία αν δεν μου ανοίγουν τα μάτια και δεν μου αλλάζουν έστω και λίγο-και βέβαια κάνοντάς με καλύτερο άνθρωπο-,τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι την ζωή; Να τα στοιβάζω σε ράφια για να λέω πόσο καλή είναι η συλλογή μου και τι ακριβή βιβλιοθήκη έχω;Όχι,δεν θα συμφωνήσω μ΄αυτές τις νοοτροπίες.Ούτε η σχολικού τύπου ανάγνωση με πείθει,οι αναλύσεις επί αναλύσεων δηλαδή και ο διδακτισμός προς καλύτερη ένταξη στα μαντριά τα διάφορα, ούτε όμως και η  κατανάλωση λογοτεχνίας και παραλογοτεχνίας μου φαίνεται υγιής κατάσταση,το αντίθετο. Γιατί;
Επειδή αν ούτε η Τέχνη δεν μπορεί να μας κάνει έστω ελάχιστα καλύτερους και δεν μας αφυπνίζει παρά μόνο φτιάχνεται για να μας δίνει μια πρόσκαιρη,ηδονική ευχαρίστηση-ανοησία που άκουσα και πρόσφατα να την ξεστομίζει ανάμεσα σε άλλα αξιοθρήνητα που είπε "σημαντικός" θεωρούμενος, προσωπικά τον έχω για μεγάλο μπάζο,Έλλην συγγραφέας που ήταν στο πάνελ μιας παρουσίασης που έτυχε να πάω,τι αηδία ο λόγος του και πόσο χαλάστηκε κι αρκετός κόσμος ακούγοντάς τον-,τότε να μου λείπει.Μπορώ,αν βαριέμαι,να ασχοληθώ με την κηπουρική που είναι σωστό θαύμα,τι λες εκεί!Υπάρχουν δεκάδες πράγματα για να γεμίζουμε δημιουργικά τη ζωή μας.

Ο Νίκος Μάντης που είναι η αφορμή των παραπάνω σκέψεων έχει ένα συγγραφικό παρελθόν και αξίζει, πιστεύω,να το γνωρίσουμε στο σύνολό του γιατί σε κάθε βιβλίο που έγραφε,ώσπου να φτάσει στο πιο πρόσφατο,διαφαινόταν η αφηγηματική του δυναμική,η συγγραφική αντίληψη και η καθ΄όλα διαφορετική για τα ελληνικά δεδομένα έμπνευση καθώς η δόμηση γινόταν πιο σύνθετη από συγγραφή σε συγγραφή μα όχι χαοτική-χτιζόταν τολμηρά δηλαδή αλλά και με σύνεση και πειθαρχία πάνω σε μη συμβατικά θέματα-,κι όλο αυτό προανήγγειλε το magmum opus του που είναι,έτσι νομίζω,οι "Τυφλοί".Ο Μάντης εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 2006 με τη συλλογή διηγημάτων"Ψευδώνυμο",το 2010 εξέδωσε το μυθιστόρημα "Χιόνι του Καλοκαιριού",το 2013 την "Άγρια Ακρόπολη",το 2014 το "Πέτρα Ψαλίδι Χαρτί" και φέτος τους "Τυφλούς".
Αυτά τα πέντε έργα τα πυκνά και ενδιαφέροντα όλα -παρά τις μικρές τεχνικές κατά τη γνώμη μου αδυναμίες που δεν υπονομεύουν πάντως τη συνολική ευρωστία τους-,διηγήματα,μυθιστορήματα και μαζί τους και κάμποσες καλές αν και όχι απόλυτα ακριβείς -μα δεν πειράζει-,μεταφράσεις σύγχρονης αγγλόφωνης λογοτεχνίας, γραμμένα μέσα σε μια δεκαετία μου είναι αρκετά για να θεωρώ τον Νίκο Μάντη πολύ σημαντικό για τα ελληνικά γράμματα.
Παλιότερα είχα γράψει τις εντυπώσεις μου για το σπονδυλωτό "Πέτρα Ψαλίδι Χαρτί"  ,ίσως τον άλλο μήνα να εκφράσω γνώμη και για τους "Τυφλούς",ε,μη χάσει η Βενετιά κάνα βελόνι,οπότε τώρα ας ξαναθυμηθούμε την "Άγρια Ακρόπολη" του 2013.

"Άγρια Ακρόπολη" 


Έτος 2159 μ.Χ. Ο κόσμος πλέον διοικείται με βάση τη νοημοσύνη:χωρίζεται σε αναστημένους προ-ανθρώπους,τους Νεάντερτα ή Ταλ, που απλώς επιβιώνουν ως μέλη της πιο εξαθλιωμένης κάστας της παγκόσμιας τάξης,και σε Χόμο Σάπιενς ή Σαπ που ζουν για να δίνουν τεστ με στόχο την άνοδό τους στην ιεραρχία. Όλα κινούνται γύρω από το περιβόητο «εμβόλιο της ευφυΐας».Μόνο όσοι εμβολιάζονται έχουν τη δυνατότητα να ζουν με αξιοπρέπεια. Οι υπόλοιποι πρέπει να υπηρετούν ισόβια τους άλλους.
Ο Μάνο είναι ένας νεαρός Νεάντερταλ,κάτοικος της Μητρόπολης Νέας Αθήνας.Κάποιο βράδυ έρχεται σε επαφή με έναν άγνωστο,τον Άξελ,που ανήκει σε οργάνωση για την ανατροπή του συστήματος.Τότε του παρουσιάζεται μία και μοναδική ευκαιρία να αλλάξει για πάντα τη ζωή του. Οι κίνδυνοι βέβαια είναι πολλοί και παραμονεύουν στους πάνω ορόφους της Μητρόπολης,στην Αλεξάνδρεια, κι ακόμα πιο ψηλά,στον Θόλο,όπου βρίσκονται οι Πιστοποιημένοι.
Μια ολόκληρη κοινωνία έχει μάθει να αντιμετωπίζει τους Νεάντερταλ σαν ζώα,αδυνατώντας να δει πέρα από τα πρωτόγονα χαρακτηριστικά τους.Θα καταφέρει ο Μάνο να αλλάξει τη μοίρα του;Και αν ναι,με ποιο τίμημα;


Στην ιστοσελίδα του εκδότη https://www.kastaniotis.com/book/978-960-03-5653-3 ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει τις 29 πρώτες σελίδες.Θα μπει για τα καλά στην ατμόσφαιρα του βιβλίου μα δεν ξέρει τι τον περιμένει.Και λεπτομέρειες να του πουν-το έκαναν στις κριτικές τους μερικοί-,αν δεν το διαβάσει λέξη προς λέξη ο ίδιος δεν θα νιώσει τίποτα.Το βιβλίο έχει όλες κι όλες 200 μικρόσχημες και πυκνογραμμένες σελίδες που φτάνουν και περισσεύουν για να σφυροκοπήσουν αυτόν που θα διακρίνει στις λέξεις και τις ερεβώδεις σκιές και τις φωτεινές αχτίδες τους και που ίσως αρχικά πει, ορμώμενος από αυτές τις 29 σελίδες, ότι ο συγγραφέας γράφει επιστημονική φαντασία.
Είτε είναι όντως έτσι (γιατί προσωπικά δεν το θεωρώ μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας παρόλο που έχει την γενικώς παραδεκτή φόρμα του είδους)είτε κάτι άλλο,ο συγγραφέας το αναπτύσσει με τέτοια γλωσσική ευχέρεια και τεχνική άνεση που δείχνει ότι ξέρει πώς είναι δομημένο το είδος στις λογοτεχνίες που απαντάται πολύ αλλά δεν το μιμείται.Το κάνει όχημα για να πει πράγματα σκληρά που αν επέλεγε μια πιο συμβατική,πιο οικεία,πιο φανερά ελληνική φόρμα -ένα μυθιστόρημα α,β,γ, ολίγοι εγκιβωτισμοί και τέλος θα είχε λιγότερη ένταση. Και μια και μιλάμε για την έντασή του να πω ότι είναι αμείωτη μα την κλιμακώνει αρμονικά επειδή της δίνει τελικά όμως με φειδώ σμιλεμένα και να ταιριάζουν στο δικό του ύφος πολλά ελληνικά στοιχεία που λειτουργούν σαν αναγνωριστικά σήματα για τον εγχώριο αναγνώστη,δίχως εκείνος,ο συγγραφέας,να καταφύγει στην ευκολία της μεταγραφής χαρακτήρων από το αγγλόφωνο sci fi.Αυτό με άλλα λόγια το λέμε υψηλή αισθητική.Και ευρηματικότητα.Τις έχει και τις δυο και με το παραπάνω.

Το πολιτικό πλαίσιο,ε,ναι,πολιτικό είναι,στο οποίο ο Νίκος Μάντης τοποθετεί έναν διόλου μακρινό κόσμο νικητών και ηττημένων,αφεντάδων και δούλων (ή μήπως αυτό ακριβώς το δίπολο είναι και η μόνη σταθερά στην ανθρώπινη ιστορία;-,ενάμιση αιώνα από τώρα δεν μοιάζει διόλου απίθανο να μονταριστεί στα επόμενα χρόνια έτσι ακριβώς όπως νοητικά το συλλαμβάνει.
Εκείνοι που διαβάζουν και άλλου περιεχομένου βιβλία,Ιστορία κυρίως,αν επιχειρήσουν μια απλή αποτίμηση των ιστορικοπολιτικών γεγονότων της τελευταίας δεκαετίας του 20ού και των δυο πρώτων του 21ου αιώνα θα συμφωνήσουν μαζί μου,νομίζω,ότι η κατά Μάντη σύνθεση του κόσμου σε 140 χρόνια δεν είναι προϊόν επιστημονικής φαντασίας αλλά πολιτικής οξυδέρκειας.Είναι η πλέον πιθανή αν και η πιο πεσιμιστική πολιτική κατάληξη των απάνθρωπων που συμβαίνουν εδώ -κι εννοώ γεωγραφικά,στη Μεσόγειο και ειδικά στην ανατολική της πύλη όπου ζούμε και κοπανιόμαστε εμείς-, και που ο Μάνο,οι Μάνο του επόμενου αιώνα θα είναι επίσης εδώ γιατί εδώ στήθηκε η φάμπρικα που θα τους φτιάξει κι έχει αρχίσει κιόλας να τους σχηματίζει σαν τους επόμενης γενιάς δούλους,θα βρουν μπροστά τους ό,τι σκουπίδια αφήνουν οι μετά τη πείσα δείξα κτλ γενιά του πολυτεχνείου (τον βολικό αποδιοπομπαίο τράγο που μ΄αυτόν μας γανώσανε το κεφάλι,ότι αυτός φταίει για όλα,όσοι επιτήδειοι είχαν λερωμένες τις φωλιές τους και ψάχνανε πιασιάρικο άλλοθι),εμείς,οι καημένοι οι πολυπληθείς μετρίως μέτριοι της πάλαι ποτέ μεσαίας τάξης που προσπαθήσαμε να γλυτώσουμε από το σιδερένιο τακούνι του΄60 και του΄70 και μάθαμε πέντε γράμματα -κυρίως αυτό-,πήγαμε κούτσα κούτσα,όπως ο Μάνο,στους πάνω ορόφους,κάτσαμε για λίγο,ηττηθήκαμε λίαν συντόμως και φάγαμε γερή κλωτσιά κι ακόμα πέφτουμε προσκρούοντας,σαν να μη μας έφταναν όλα τ΄άλλα,πάνω στα απομυθοποιημένα μας εικονίσματα που πήραν πρώτα την κατιούσα.

Ο Μάνο του βιβλίου πάντως θα προσπαθήσει -για να επιβιώσει,κλασικά ανθρώπινα πράγματα-,να φέρει τη λύση που εκτιμά ως πιο εφικτή στα ατομικά,στα δικά του μέτρα.Θα θελήσει την ανθρωπινότητα-γι αυτή την υπέροχη λέξη δεν έχω λόγια,για μένα ήταν το κλειδί όλου του κειμένου-, που το σπάνιο μαργαριτάρι της το έψαχνε με τόση ορμή,να την επανεφεύρει για τον εαυτό του.Κι αυτό θα κρίνει τα πάντα.Οι εκτός βιβλίου Μάνο,αυτοί οι  φοβισμένοι ανθρωπάκοι,δεν έχω ιδέα πια τι τους απομένει να κάνουν.


υγ.Τι θα λέει ο συγγραφέας αν διαβάζει αυτά που γράφονται για το βιβλίο του από τους αναγνώστες. Για τις προεκτάσεις που του δίνουμε κι είναι τόσο υποκειμενικές,σχεδόν αυθαίρετες. Ελπίζω να μην θυμώνει και να κατανοεί τα κίνητρα,την ανάγκη μας να πιαστούμε από τα τελευταία σωσίβια την ώρα που βουλιάζει το καράβι.Κι ας είναι χάρτινα...
Προσωπικά τον ευχαριστώ και γι αυτό του το βιβλίο.

Σχόλια


  1. Δεν ξέρω τίποτα απολύτως για το βιβλίο. Ξέρω όμως μια άλλη Ακρόπολη, αλλιώς άγρια, που -θες, δε θες- σε βάζει σε σκέψεις τεχνηέντως. (Μα τι λέει ο άνθρωπος...)


    ΑΚΡΟΠΟΛΗ

    Στο πρώτο πλάνο
    ο Παρθενός
    ο δηλητηριασμένος με ψυχαρική μελάνη
    ο ψεύτικος, ο νεκρός
    ο σκοτωμένος με φακό σε πλούσιο χαρτί
    από τον Μπουασονά
    νεκροθάπτη της Ελλάδας –

    για φόντο χέρια σταυρωμένα
    μπλεγμένα
    σε θέση προσευχής
    εντατικής προσευχής
    τα χέρια φλύαρα χοντρά
    εξόχως χοντρά
    στα δάχτυλα για δαχτυλίδια
    σύρματα ηλεκτρικά
    που τρεμοσβούν τη λέξη

    Ρ ε ν ά ν
    – ο επίσημος της Ακρόπολης
    κανδηλανάφτης –
    πάνου στα μάρμαρα
    πόδια, κοιλιά, στήθια, χέρια
    μαλλιά ξέπλεκα
    της Νταλιλάς
    αλλά οι τρίχες κομμένες
    είναι χορεύτρα που βαρέθηκε τα παρκέτα
    και πηδά
    σε παλιά μάρμαρα
    προκλητικά
    πηδά ανάμεσα σε κολόνες
    τοποθετημένες φανταστικά
    από ποιητή μεγαλόπνοο πολύ
    τον Χερ Καρλ Μπέντεκερ –

    κι όλα αυτά
    κάποιας έκθεσης Ζαππείου ο προβολέας
    ρεκλάμα οίκου γαλλικού
    τα χτυπάει σαδικά
    με μπουνιές στ’ αυτιά μας
    έχει απόφαση ο αθεόφοβος
    να ριμάρει με το φεγγάρι
    ενώ σε νύχτες πανσελήνου
    ο φορατζής εισπράττει τα φιλιά
    που κρύβει ψεύτικης καρυάτιδας η φούστα
    κι αφήνει σ’ αυτές
    χοντρές κοιλιές
    σ’ αυτούς σωληνάρια εξακόσια εξ

    μόνο κύλινδροι φαίνονται εδώ πέρα
    κολόνες ίσιες πεσμένες
    μαρμάρινες και άλλες
    ρολ-φιλμ, αγκφά, κοντάκ
    νομισμάτων – τα ρέστα
    αλλαγμένων δολαρίων και στερλινών
    κυλινδρικά επίσης οι λέξεις ετούτες
    ζουμερά πέφτουν
    λέξεις εμπνευσμένες
    από τη φρίκη που μας προξενούν
    οι κανονιές του Μοροζίνη –
    τα κανόνια κι αυτά κυλινδρικά
    κάθε μέρα γκρεμίζουν τις ακρόπολες
    κάθε μέρα γκρεμίζουν τις ακροπόλεις
    που αναστηλώνουν άλλοι σε πλάκες αρνητικές

    φωνάζουν τα κλικ των κοντάκ
    λέξεις που απαγγέλλει
    με ρυθμό μηχανής άντλερ
    κυρία ηθοποιός
    εκπορνεύει τ’ αυτιά μας
    μ’ αδύναμο λάρυγγα
    οχετό της ψυχής της
    που χύνει τελικά
    σε χειροκροτήματα
    – μαύροι αφροί θάλασσας ενετικής.

    ΝΙΚΟΛΑΣ ΚΑΛΑΣ ή Νικήτας Ράντος, πραγματικό όνομα: Νικόλαος Καλαμάρης (1907 - 1988)

    https://neoplanodion.gr/2016/05/18/%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CE%B5%CE%BD-%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9-%CE%BF-%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BB%CE%B1%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B1/

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η θλίψη και η οργή του Κάλας είναι επίλογος της ανάρτησης!Ούτε να σας τον είχα ζητήσει.Μα πώς τα θυμάστε όλα αυτά τα ποιήματα,τι συρτάρια ξέχειλα από στίχους έχετε στο μυαλό σας!

      Αξίζει ο Μάντης.Έχει νεωτερικά στοιχεία κι αυτό δεν το βλέπουμε πια συχνά.Είναι από εκείνους που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες ελληνικές λογοτεχνικές πρωτοπορίες, κάποια ρεύματα,λέμε τώρα.Ρευστά πράγματα και ίσως δεν ενδιαφέρει τους ίδιους κάτι τέτοιο.Και επιπλέον τι θα πει πρωτοπορία λογοτεχνική στις μέρες μας που τόσος κόσμος είναι άστεγος και τρώει από τους κάδους;Μακάρι να΄ξερα.Οι πρωτοπορίες οι καλλιτεχνικές κι οι θεωρητικούρες (μας) μας μαράνανε.Αλλά και δίχως αυτές πότε στο παρελθόν είδε χαΐρι η Τέχνη;
      Μη μου πείτε ότι θα επανέλθετε και με μουσική.Είμαι περίεργη με τι θα το δένατε(εγώ με τέτοιες μαυρίλες που έχω δεν σας λέω,μαντεύετε).

      Διαγραφή
  2. Αν σας πω ότι η πρώτη μουσική που σκέφτηκα ήταν το "Πολύτοπο Μυκηνών" του Ιάννη Ξενάκη, πώς θα σας φαινόταν;
    https://www.youtube.com/watch?v=Yzfn_TC9GO0

    Εναλλακτικά, σκέφτομαι αυτό, που το άκουγα έφηβη και σηκωνόταν η τρίχα μου:

    Γεια σου Ακρόπολη –Μαρία Φαραντούρη
    https://www.youtube.com/watch?v=M6n7tiHou_E

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εντυπωσιάστηκα με την επιλογή Ξενάκη,δεν θα το σκεφτόμουν.Δεν φαντάζεστε πόσο καλά δένει.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου