"Νοέμβριος",Χόρχε Γκαλάν

Νοέμβριος


Να πούμε ναι στα ωραία εκείνα βιβλία που υψώνουν χωρίς φανφάρες ηθικό ανάστημα απέναντι στα βασισμένα σε καταναλωτική κυρίως αντίληψη πολιτισμικά προϊόντα, είτε καλά είναι αυτά είτε όχι; Ένα μεγάλο ναι,δίχως επιφυλάξεις;Ναι!
Ναι από καρδιάς,δίχως τσιριμόνιες γιατί -ό,τι και να λένε με περισσή ανοησία οι ελιτίστες συλλέκτες τίτλων από τη μια μεριά και οι υποστηρικτές της εφήμερης λογοτεχνίας από την άλλη,λάτρεις της ανάγνωσης αμφότεροι κατά δήλωσή τους-,ο πλανήτης μας βιώνει μια πολύ σκληρή και σίγουρα την πιο ύπουλη από κάθε άλλη, μετά τον Β΄ Π. Π.και ειδικότερα μετά την περιβόητη πτώση του τείχους του Βερολίνου,ανάλγητη αφαίμαξή του από τον (μετακεϋνσιανό και,φευ,δίχως αντίπαλο δέος στο απέναντι τερέν) καπιταλισμό των ολίγων στο πετσί της και η ανάγκη ύπαρξης μιας πιο στιβαρής ανθρωποκεντρικής κουλτούρας σε παγκόσμια κλίμακα,σαν εκείνη που δίχως να έχει απαραίτητα στρατευτεί στις έστω ελπιδοφόρες,τότε,ιδέες του σοσιαλισμού μπόρεσε να αφυπνίσει στο παρελθόν  γενιές και γενιές ανθρώπων-,δεν έπαψε να είναι και πάλι επιτακτική και βέβαια παρούσα.Γιατί;Διότι μπορούν και τώρα οι νοήμονες  να σταθούν πάνω από ιδεοληψίες,να αποκαθάρουν ωραίες ιδεολογίες και φιλοσοφίες του 18ου, 19ου και 20ού  αλλά και σπουδαίες θρησκευτικές κοσμοθεωρήσεις που οραματίζονταν έναν δίκαιο κόσμο και προσέφεραν έντιμα θεωρητικά εργαλεία,να τις ενώσουν,ίσως, και να γίνουν καλύτεροι μέσα από τη φύση και οπωσδήποτε την τέχνη κι εν προκειμένω το βιβλίο ως κομμάτι της,σοφότεροι αλλά και πιο πρακτικοί,διαβάζοντας κείμενα με όραμα,δίχως διδακτισμούς και ακκισμούς,που να ρίχνουν το βάρος τους σ΄ένα δια ταύτα,που θα αφυπνίζει δίχως να ακυρώνει την ελευθερία της κοινωνίας αλλά και του ατόμου ως πρωταρχική φροντίδα.

Ο Χόρχε Γκαλάν κινούμενος,θαρρώ,στο γενικότερο πνεύμα της ανάγκης για μια επανεκκίνηση της στρατευμένης στο ηθικό και ουμανιστικό μετα-ιδεολογικό-ας το πω έτσι-,ιδεώδες μιας  κατανοητής λογοτεχνίας που θα πηγαίνει με σύνεση και διαλεκτικά επιχειρήματα κόντρα στην ανεντιμότητα της διανόησης του 21ου αιώνα που σιωπά ή χειροκροτεί την επικράτηση και τη συνεχιζόμενη προέλαση του νεοφιλελευθερισμού παντού στον κόσμο, ενώ αυτός καταγράφεται ήδη από τους πολιτικούς επιστήμονες σαν ένα από πολλές πλευρές καταστροφικό και νοσηρό φαινόμενο που εν τούτοις δεν υποχωρεί,γράφει λοιπόν ο Γκαλάν τον "Νοέμβριο"με την πένα του βουτηγμένη, πιστεύω, στην ίδια του την ψυχή και μέσα από την αφήγηση των ακραία δραματικών και αληθινών γεγονότων στο Ελ Σαλβαδόρ το 1989 και τα λίγο πιο πριν,λίγο μετά που γίνονταν ,πετυχαίνει να συγκινήσει και να αφυπνίσει τον μέσο παγκόσμιο αναγνώστη ιστορώντας του με ανθρωπιά,θάρρος,συγγραφική δεινότητα αλλά και ενάργεια το χρονικό της ωμής,καθημερινής τρομοκρατίας που βίωνε επί χρόνια η χώρα του στα χέρια της στρατοκεντρικής δεξιάς·όχι ότι τώρα είναι λυμένα τα προβλήματα παρόλο που από το 2009  κουτσοκυβερνά με διάφορες συμμαχίες με άλλα κόμματα το εκλεγμένο FMLN, ο πολιτικός βραχίονας της λαϊκής αριστεράς που αντιτάχθηκε στις απανωτές χούντες ως αντάρτικο τότε και που η δημοφιλία του υποχωρεί αφότου βρέθηκε ανάμεσα στις συμπληγάδες της εξουσίας, γιατί δεν μπορεί -φυσικά,σιγά μη το άφηναν οι αντίπαλοί του μέσα κι έξω-,να υλοποιήσει αυτά που διακηρύσσει κι έτσι βγαίνει δίχως προσχήματα πάλι στο προσκήνιο το κόμμα ARENA,γνήσιο τέκνο του σκοτεινού παρελθόντος,μέλος του WLFD,της ακροδεξιάς δηλαδή Παγκόσμιας Ενωσης για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία (sic),που στεγάζει πολλές... νεοναζιστικές οργανώσεις (άρθρα της Εφ. Συν.εδώ,εδώ και γενικά για το Ελ Σαλβαδόρ εδώ),έχουμε δηλαδή  παλαβώσει τελείως και ξεχάσαμε τα 40.000.000 νεκρών κι όλη την συμφορά του Β΄Π.Π.;Είναι δυνατόν;
(Τι να πω,δεν ξέρω. Καμιά φορά τα χάνω τόσο πολύ με την πολυπρόσωπη κακία και την πολύτροπη βλακεία που ευδοκιμεί μαζικά και δη σε λαούς που έχουν δοκιμαστεί σκληρά και μου περνά απ΄το μυαλό μήπως κουμάντο κάνουν στον πλανήτη εξωγήινα όντα,μηχανές δίχως καρδιά,γιατί ανθρώπινα πλάσματα τόσο ανεγκέφαλα που να φέρονται έτσι αποκτηνωμένα σε άλλα ανθρώπινα πλάσματα δεν μπορεί να υπάρχουν,δεν γίνεται...)

Ο "Νοέμβριος" δεν προσφέρεται για ανέμελες ώρες που μετά απ΄αυτές θα περάσει ο αναγνώστης του ανεπηρέαστος στην επόμενη πηγή τέρψης.Όμως δεν είναι ούτε δοκίμιο ούτε βαρύγδουπη πολιτική μπροσούρα,δεν κατηχεί,δεν στρατολογεί,δεν διαλέγει άσπρο ή μαύρο.Είναι ένα έντιμο,καθαρό,καλό κράμα μυθιστορίας και χρονικού στο και με το οποίο ο Γκαλάν εστιάζει στον άνθρωπο και με τις λέξεις του ζητά ισότητα και δικαιοσύνη,δικαίωμα στη ζωή και στην ευτυχία.Ζητά ψωμί,παιδεία και ελευθερία και όχι,δεν είναι καθόλου γραφικός,γιατί να είναι,όλοι αυτό (πρέπει να)ζητάμε μα εκείνος το κάνει με την τέχνη του,με γλώσσα γενναία,με λόγο ντόμπρο,σχεδόν αστόλιστο,κατάλληλο για γερά αλλ΄όχι αφάσια ώτα και αναγνωστικά νεύρα γιατί ξεσκεπάζει το πρόσωπο του Κακού σε όλη του την χυδαιότητα.
Είναι αδύνατον ο δέκτης της σπαρακτικής αυτής σύνθεσής του να μη συγκινηθεί,να μην συσχετίσει, να μην συγκρίνει καθεστώτα και καταστάσεις και να μη νιώσει τελικά φοβερή θλίψη μα και οργή για την ολοένα και πιο ξέφρενη πολιτική και ηθική κατάντια σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης σε λογής παρόμοιες ή διαφορετικές συγκυρίες μετά από τόσα ωραία λόγια,διδακτικά,ουμανιστικά, φιλάνθρωπα και χριστιανικά,σοσιαλιστικά και λοιπά σε θερμά μανιφέστα και από τόσα κινήματα, ιδεολογίες,διακηρύξεις,σφραγισμένα με θυσίες και κυρίως τόσο αίμα,είναι αδύνατον να μη νιώσει καθολική,απελπισμένη αηδία για το πόσο τέρατα γίνονται οι άνθρωποι, πόσο υπάνθρωποι που δεν λογαριάζουν την αξία της ζωής των άλλων,όταν βρεθούν στην εξουσία και στο χρήμα.

Η περιγραφή στο οπισθόφυλλο είναι απόλυτα ακριβής και εξόχως σεμνή μπροστά στο τραγικό και πέρα για πέρα αληθές περιεχόμενο του βιβλίου του οποίου η μετάφραση από την Βασιλική Κνήτου για τις εκδόσεις Ψυχογιός μου φάνηκε μια χαρά  :


1989.Ο λαός του Ελ Σλαβαδόρ ζει τον τρόμο του εμφυλίου πολέμου. Ένα πρωινό του Νοεμβρίου, μια ομάδα ένοπλων αντρών εισβάλλει στον χώρο του Καθολικού Πανεπιστημίου και δολοφονεί εν ψυχρώ έξι Ιησουίτες και δύο γυναίκες.Ο πατήρ Τοχέιρα αναγκάζεται από τις περιστάσεις να πάρει τα ηνία αυτές τις τραγικές μέρες και αναλαμβάνει το καθήκον να αποκαλύψει την αλήθεια που κρύβεται πίσω από αυτούς τους θανάτους. Ωστόσο, ο μοναδικός μάρτυρας που θα μπορούσε να βοηθήσει στην επίλυση της υπόθεση σιωπά.Ποιοι είναι οι πραγματικοί ένοχοι της σφαγής; 

Εμπνευσμένο από τα τραγικά γεγονότα που συντάραξαν το Ελ Σαλβαδόρ και τη Λατινική Αμερική, ο ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ είναι ένα συγκινητικό μυθιστόρημα για τον φόβο, το μίσος και την ατιμωρησία. Ένα βιβλίο που ρίχνει φως για πρώτη φορά στα περιστατικά που έλαβαν χώρα το 1989, μια προσπάθεια να ακουστεί η φωνή των φτωχών και καταπιεσμένων.


Τον Νοέμβριο του 1989 αυτός ο εμφύλιος πόλεμος μαίνεται για δέκατη χρονιά στο Ελ Σαλβαδόρ.Το πρωί της 16ης του Νοεμβρίου έξι πιστοί στη θρησκεία τους και απλοί σε γενικές γραμμές στη ζωή τους Ιησουίτες μοναχοί, καθηγητές στο Πανεπιστήμιο και μη διαπλεκόμενοι σε πολιτικές ίντριγκες και γι αυτό αποδεκτοί ως διαμεσολαβητές για ειρήνευση ανάμεσα στον στρατό και τους αντάρτες και μαζί τους και δυο ακόμα ψυχές,οι εντελώς αμέτοχες σε οτιδήποτε γυναίκες που καθαρίζουν τον κοιτώνα τους, εκτελούνται εν ψυχρώ.Τα πτώματά τους σέρνονται εκτός κτηρίου,σωριάζονται στον αύλειο χώρο του πανεπιστημίου και οι φωτογραφίες των σορών τους κάνουν τον γύρο του κόσμου.
Ιγνάσιο Εγιακουρία,Σεγούντο Μόντες,Νάτσο Μαρτίν-Μπαρό,Αμάντο Λόπες, Χοακίν Λόπες ι Λόπες και Χουάν Ραμόν Μορένο.Ελμπα και Σελίνα Ράμος. Οκτώ άνθρωποι νεκροί.Ένας ατελείωτος κύκλος αίματος σ΄ένα ακόμα σημείο του πλανήτη,μια κατάρα που απλώνει δίχως σταματημό τη φρίκη της στο ανθρώπινο γένος,ένα καλά συντηρημένο και ταϊσμένο με ποταμούς χρήματος τσουνάμι βίας που έκλεψε τη ζωή στο πέρασμά του κάπου αλλού πριν, στο μαρτυρικό Ελ Σαλβαδόρ τότε και που θα την σαρώσει ξανά σ΄ένα ταυτόχρονο ή μελλοντικό ξέσπασμα πολέμου οποιαδήποτε χρονική στιγμή σε οποιοδήποτε γωνιά της γης δίχως έλεος.
Ο πόλεμος στο Σαλβαδόρ ήταν ιδιαίτερα κερδοφόρος κι αυτό ήταν γνωστό και πολλοί κι εκείνοι που το ήξεραν εντός και εκτός Σαλβαδόρ.Τα συμφέροντα πολλά,ποικίλα και αλληλοσυγκρουόμενα ,ο ψυχρός πόλεμος πανταχού παρών και οι Αμερικανοί με διάφορες υπηρεσίες,στρατό,πρεσβεία,fbi κτλ ομοίως.Οι υψηλά ιστάμενοι ντόπιοι, ένστολοι και μη,που δεν ήθελαν να σταματήσει ο πακτωλός των εκατομμυρίων ήταν -φυσικά-,περισσότεροι και οι κουλτουριάρηδες καθηγητές/παπάδες με τα χαζοχριστιανικά τους περί συμφιλίωσης και ειρήνευσης κηρύγματα από άμβωνος και όχι μόνο για να ανασάνει ο πάμφτωχος λαός τούς ενοχλούσαν πια αφόρητα.
Ο Χόρχε Γκαλάν από τη θέση του ενδοδιηγητικού αφηγητή ενώνει,όσο πιο καλά γίνεται και του επιτρέπει το καυτό υλικό του,όσες περισσότερες ψηφίδες έχει στη διάθεσή του από προσωπική εμπειρία και μαρτυρίες άλλων,κάνοντας πολύ έξυπνες και λειτουργικές από άποψη οικονομίας λόγου αναδρομές στον χρόνο πριν και μετά τον ματωμένο Νοέμβριο του 1989 και συνδέοντας όλα τα κομμάτια.Όταν δεν συναντά εκείνος για συνεντεύξεις και συνομιλίες,25 χρόνια μετά,τους εν ζωή ακόμα ανθρώπους που έπαιξαν ρόλο στα γεγονότα-όπως ο κληρικός Χοσέ Μαρία Τοχέιρα που χάρη στην δική του επιμονή ξεσκεπάστηκε το έγκλημα αν και οι κύριοι εγκέφαλοι δεν τιμωρήθηκαν ποτέ ή ο τότε Πρόεδρος της σαλβαδοριανής δημοκρατίας Κριστιάνι που παριστάνει ή και μπορεί και να είναι ο Πόντιος Πιλάτος της ιστορίας και κάμποσοι ακόμα-,φτιάχνει μια ισχυρή και ελκυστική μυθοπλασία που καθηλώνει τον αναγνώστη καθώς το βάρος της το σηκώνουν στους ώμους τους με τον καλύτερο τρόπο οι δεκάδες ανώνυμοι πλην καθ΄όλα υπαρκτοί πολίτες που ενεπλάκησαν στην σαλβαδοριανή τραγωδία ηθελημένα ή όχι, συνειδητά ή όχι και οι οποίοι στα δημιουργικά χέρια του συγγραφέα γίνονται οι ιδανικοί ήρωες,οι σπουδαίοι πρωταγωνιστές μιας τέτοιας φύσει και θέσει σκληρής αφήγησης.


Αποτέλεσμα εικόνας για Galan, Jorge αθηνα
 Ο Χόρχε Γκαλάν στην περσινή ΛΕΑ (φωτ.της Juanita La Quejica)

Όμως επειδή δεν θέλω να συνεχίσω σ΄αυτό το μοτίβο -γιατί για να πω την αλήθεια το προηγούμενο βιβλίο του,"Το Δωμάτιο στο Βάθος του Σπιτιού",το θεωρώ καλύτερο από λογοτεχνική σκοπιά αλλά αυτό εδώ πολύ πιο χρήσιμο και γι αυτό είπα ήδη πολλά για το γιατί και πώς είναι χρήσιμο άρα δεν χρειάζονται περισσότερα αλλά και επειδή εκτός των άλλων αν παρερμηνευτούν αυτά που έγραψα άντε να ξαναγράφω ιουλιάτικα εξηγώντας-,επιτρέψτε μου να δώσω τον λόγο στον εξαιρετικό Σταύρο Ζουμπουλάκη που στις 4 Μαρτίου 2018 δημοσίευσε στην Καθημερινή το παρακάτω νοικοκυρεμένο κείμενο,του οποίου η διαφορετική προσέγγιση μου άρεσε ιδιαίτερα και μπήκα και στον πειρασμό να τονίσω μερικά σημεία της :¹


Κ​​υκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά το μυθιστόρημα –μυθιστορηματικό χρονικό, ακριβέστερα– του Χόρχε Γκαλάν (Σαν Σαλβαδόρ, 1973) «Νοέμβριος» (μτφρ. Βασιλική Κνήτου, Ψυχογιός, Νοέμβριος 2017). Στα ισπανικά είχε εκδοθεί δύο χρόνια νωρίτερα (2015). Ο Νοέμβριος του τίτλου είναι ο φοβερός Νοέμβριος του 1989, τότε που, τα χαράματα της 16ης του μήνα, άνδρες του σαλβαδοριανού στρατού δολοφόνησαν έξι ιησουίτες ιερείς: Ιγνάσιο Εγιακουρία, Σεγούντο Μόντες, Νάτσο Μαρτίν-Μπαρό, Αμάντο Λόπες, Χοακίν Λόπες ι Λόπες και Χουάν Ραμόν Μορένο. Μαζί με αυτούς δολοφόνησαν και τις δύο οικιακές βοηθούς, μάνα και κόρη, Ελμπα και Σελίνα Ράμος, για να μην υπάρχουν μάρτυρες. Μάρτυρες όμως υπάρχουν πάντα: μία γυναίκα είδε καθαρά ότι ήταν στρατιώτες αυτοί που σκότωσαν τους ιερείς και όχι αντάρτες, στους οποίους προσπάθησε ο στρατός να φορτώσει το έγκλημα.
Το γεγονός αυτό δεν είναι απομονωμένο. Τη χρονιά εκείνη, ο εμφύλιος πόλεμος (1979-1992) ρήμαζε ήδη δέκα χρόνια το Σαλβαδόρ, προξενώντας δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και αναγκάζοντας εκατοντάδες χιλιάδες άλλους να το εγκαταλείψουν. Ο Γκαλάν εντάσσει τη δολοφονία των έξι ιησουιτών στη μακρά ιστορία βίας της χώρας, από το 1932 και εφεξής, και κάνει εκτενώς λόγο για τη δολοφονία του αγίου αρχιεπισκόπου του Σαν Σαλβαδόρ Οσκαρ Ρομέρο, στις 24 Μαρτίου 1980, μέσα σε ένα νοσοκομειακό παρεκκλήσι, κατά τη διάρκεια της Λειτουργίας, αλλά και για την πρώτη δολοφονία ιερέα, του επίσης ιησουίτη Ρουτίλιο Γκράντε, στις 12 Μαρτίου 1977, γεγονός που θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή στάσης του νεοεκλεγέντος (Φεβρουάριος 1977) αρχιεπισκόπου Ρομέρο. Ο λόγος που ο στρατός δολοφόνησε τους έξι ιερείς ήταν η ανάμειξή τους, κυρίως του Εγιακουρία, στην προσπάθεια τερματισμού του εμφυλίου πολέμου.
Ο στρατός δεν ήθελε την ειρήνη γιατί θα έχανε εξουσίες και προνόμια, και κυρίως θα έχανε το 1,5 εκατ. δολάρια που έδινε κάθε μέρα (ναι, κάθε μέρα!) η Αμερική, επί δώδεκα χρόνια, στον στρατό του Σαλβαδόρ. Χάρις στην επιμονή του Χοσέ Μαρία Τοχέιρα, επάρχου Κεντρικής Αμερικής των ιησουιτών, οι εκτελεστές εντοπίστηκαν, δικάστηκαν και καταδικάστηκαν. Δεν δικάστηκαν όμως ποτέ αυτοί που έδωσαν την εντολή, μολονότι ξέρουμε τα ονόματά τους. Βρίσκονταν πολύ ψηλά.

΄Οσο διάβαζα τούτο το μυθιστόρημα, ήρθε η είδηση, μαζί με τα σχετικά κείμενα, ότι ο Πάπας Φραγκίσκος άνοιξε επίσημα τη διαδικασία για την εις αγίους συναρίθμηση δεκαεννέα ιερέων, μοναχών και ενός επισκόπου που δολοφονήθηκαν κατά τη διάρκεια ενός άλλου εμφυλίου πολέμου, στην Αλγερία της δεκαετίας του 1990, με 200.000 νεκρούς περίπου. Ανάμεσα σε αυτούς τους δεκαεννέα βρίσκονται, βέβαια, και οι εφτά τραπιστές μοναχοί της Τιμπερίν – παραμένει ανεξιχνίαστο ακόμη ποιος τους σκότωσε, αν ήταν οι ισλαμιστές ή ο στρατός. Η σύνοδος των επισκόπων της Αλγερίας (τέσσερις επίσκοποι όλοι κι όλοι, με ποίμνιο μια φούχτα ανθρώπους) εξέδωσε σχετική ανακοίνωση (27 Ιανουαρίου 2018) με την οποία τιμά από κοινού με τους δεκαεννέα καθολικούς και «τους χιλιάδες Αλγερινούς αδελφούς και αδελφές μας, που δεν φοβήθηκαν, ούτε αυτοί, να βάλουν σε κίνδυνο τη ζωή τους, αφοσιωμένοι στην πίστη τους στον Θεό, στην πατρίδα και στη συνείδησή τους. Ανάμεσά τους μνημονεύουμε τους 99 ιμάμηδες που έχασαν τη ζωή τους επειδή αρνήθηκαν να δικαιολογήσουν τη βία. Φέρνουμε στη σκέψη μας τους διανοουμένους, τους συγγραφείς, δημοσιογράφους, επιστήμονες, καλλιτέχνες, μέλη των δυνάμεων ασφαλείας, αλλά και τις χιλιάδες πατεράδες και μανάδες, ταπεινούς ανώνυμους ανθρώπους, που αρνήθηκαν να υπακούσουν στις διαταγές των ένοπλων ομάδων».

Δεν είναι συνηθισμένο ένα επίσημο εκκλησιαστικό κείμενο για την αγιοποίηση επισκόπου, ιερέων και μοναχών, να τιμάει αξεχώριστα και ιμάμηδες! Θέλησε με αυτό τον τρόπο η σύνοδος των επισκόπων της Αλγερίας να απαντήσει στη δικαιολογημένη ένσταση ότι, από τις 200.000 αθώα θύματα εκείνης της δεκαετίας, η Εκκλησία διαλέγει να προβάλει ως μάρτυρες 19 μόνο ανθρώπους, που ανήκουν όλοι στον κλήρο της. Ο επίσκοπος του Οράν Πιερ Κλαβερί δολοφονήθηκε στην είσοδο της επισκοπής την 1η Αυγούστου 1996, μαζί με τον νεαρό μουσουλμάνο Μοχάμεντ Μπουσικί, 21 χρόνων. Συνδέονταν με στενό δεσμό φιλίας και αγάπης. Στα ρούχα του νεαρού μουσουλμάνου βρέθηκε ένα κείμενο που δείχνει πως γνώριζε καλά τον κίνδυνο που τον απειλούσε. Και όμως έμεινε εκεί με αφοσίωση δίπλα στον χριστιανό επίσκοπο. Γιατί δεν είναι μάρτυρας αυτός; Σε τέτοια ερωτήματα θέλησε να απαντήσει η σύνοδος και να πει –πόσο πειστικά δεν ξέρω– ότι το μαρτύριο των δεκαεννέα φωτίζει το κοινό μαρτύριο χιλιάδων άλλων και αποκαλύπτει το βαθύτερο περιεχόμενό του.

Όπως και να ’χει, όλοι αυτοί, και οι δεκαεννέα, ήξεραν ότι κινδυνεύει η ζωή τους, μπορούσαν να φύγουν, καθώς δεν ήταν Αλγερινοί, και όμως έμειναν εκεί μέχρι τέλους. Το ίδιο και ο Εγιακουρία μπορούσε να φύγει ή μπορούσε να μη γυρίσει στο Σαλβαδόρ (καθώς εκείνες τις μέρες έτυχε να βρίσκεται στη Γουατεμάλα). Γιατί έμειναν όλοι αυτοί; Οχι πάντως επειδή ήταν ήρωες, δεν έμειναν για να δώσουν μια μάχη. «Δεν πέθαναν για μια ιδέα ή για μια υπόθεση», όπως γράφει η επισκοπική ανακοίνωση. Δεν έφυγαν, επειδή δεν εγκαταλείπεις τους φίλους σου όταν βρίσκονται σε κίνδυνο, επειδή δεν αφήνεις στην τύχη τους όσους αγαπάς. Και οι φίλοι τους ήταν οι μουσουλμάνοι που ζούσαν εκεί, μέσα στη φτώχεια και τη βία. Δεν έφυγαν γιατί θέλησαν να ζήσουν μέχρι τέλους, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν, τον δεσμό αγάπης με τους μουσουλμάνους αδελφούς. Αυτή η αγάπη αποδείχτηκε τελικά ισχυρότερη και από τον φόβο του θανάτου. Δεν έμειναν από αξιοπρέπεια, έμειναν από αγάπη.
Αυτό είναι το μαρτύριό τους: μαρτυρία φιλίας και αγάπης. Και αυτό είναι κατεξοχήν το μαρτύριο που εγώ προσωπικά, ας μου επιτραπεί να προσθέσω, τιμώ και προσκυνώ.



¹ Ο σύνδεσμος είναι αυτός http://www.kathimerini.gr/951544/article/politismos/vivlio/martyrio-filias-kai-agaphs αλλά καμιά φορά χάνονται με την πάροδο του χρόνου τα κείμενα στις εφημερίδες και τα έντυπα, με την τόση ύλη και τα χαώδη αρχεία τους,και γι αυτό θέλησα να αντιγράψω ολόκληρο το θαυμάσιο αυτό κείμενο.

Σχόλια